In ‘The Watermelon Woman’, uit 1996, wil een filmregisseur een zwarte actrice haar plaats in de geschiedenis teruggeven. Regisseur Cheryl Dunye mengt autobiografische elementen met fictie, humor en maatschappijkritiek, die uiterst actueel is.
is filmrecensent en schrijft een column over hedendaagse beeldcultuur.
‘Watermelon woman’: zo staat ze op de aftiteling van de film Plantation Memories. De zwarte actrice in kwestie werd in de jaren dertig als zo onbeduidend gezien, dat haar naam er niet toe deed.
In The Watermelon Woman besluit filmmaker Cheryl in een documentaire uit te zoeken wie ze is. Omdat ze haar hot vindt, en Cheryls leven verder nogal stuurloos is. Maar vooral om haar een plek te geven in de filmgeschiedenis.
Verloren raken in de marges van de historie: het had ironisch genoeg ook het lot van dit werk van Cheryl Dunye kunnen zijn. Het was in 1996 de eerste Amerikaanse film van een lesbische maker van kleur, baanbrekend op vele fronten. Maar juist daardoor bleef de film lang steken in de hoek van ‘niche’ of ‘cultklassieker’. Tot het Amerikaanse Museum of Modern Art (MoMa) hem in de collectie opnam in 2016 én The Criterion Collection hem uitbracht in 2023. Nu is de film voor het eerst te zien in de Nederlandse bioscoop, dankzij de zomerserie Previously Unreleased.
Het uitgangspunt van The Watermelon Woman klinkt misschien pamflettistisch of gedateerd, maar het tegenovergestelde is waar. De film is fris, eigentijds en ongelofelijk slim in elkaar gezet. Dunye mengt quasi-rommelige fictie, autobiografie (ze speelt zelf Cheryl), documentaire-elementen, romantiek, komedie en maatschappijsatire. Elke afslag die ze neemt, is een verrassing. Een bezoek aan het fictieve Center for Lesbian Information and Technology (C.L.I.T.) bijvoorbeeld, is geestig én een statement over hoe slordig wordt omgesprongen met sommige geschiedenissen.
Sowieso heeft Dunye een feilloos oog voor de grap in alles wat schuurt. Cheryls ontdekking dat haar lievelingsactrice in de jaren dertig een verborgen romance had met haar vrouwelijke witte regisseur, loopt parallel aan haar eigen flirt met een witte vrouw. De discussies die ze daarover heeft met haar geïrriteerde beste vriendin zijn schrijnend grappig.
Ach, het is alleen al fijn om met die twee te kunnen hangen, in hun mobieletelefoonloze wereld, verveeld tijdens hun bijbaantje in de videotheek. Heerlijke personages. The Watermelon Woman past óók in de traditie van de door mannen gedomineerde slacker-komedie van de jaren negentig, maar dan met zwarte, lesbische vrouwen. Een mirakel dat de film bestaat, eigenlijk. Net als de lesbische, biraciale seksscène, die uitzonderlijk sensitief én sexy is.
The Watermelon Woman is tegelijkertijd een tijdsbeeld én uiterst actueel, nu de vraag wie bepaalt wiens verhalen mogen worden verteld in steeds bredere kring wordt gesteld. Als het er niet is, moet je zelf je eigen geschiedenis schrijven, concludeert Dunye. Wat een cadeau dat ze dat dertig jaar geleden al deed, op zo veel ingenieuze manieren.
Komedie
★★★★☆
Regie Cheryl Dunye
Met Cheryl Dunye, Valerie Walker, Guinevere Turner
85 min., in 35 zalen
Source: Volkskrant