Thomas Hogeling beschouwt wekelijks de publieke opinie. Wat wordt er gezegd en vooral niet gezegd? Deze week: hoe je iets heel normaals verdacht maakt.
Als je een nieuwskop leest met de constructie ‘overheidsorgaan X geeft Y euro uit aan Z’, krijg je meteen het gevoel dat iets niet in de haak is. Er zal wel te kwistig zijn gestrooid met belastinggeld, waarom zou het anders nieuws zijn?
Dat zal bij sommige lezers dan ook de eerste reflex zijn geweest toen RTL Nieuws maandag berichtte dat „bewindslieden uit kabinet Jetten voor bijna 65.000 euro aan trainingen” volgden: hoe durven ze? Omroep PowNed nam het nieuws over en kopte dat „Kabinet Jetten massaal op cursus” is gegaan. „Heerlijk man. Minister worden, en voor je aan het werk gaat eerst nog even op cursus”. GeenStijl deed ook een cynische duit in het zakje door te concluderen dat de nieuwe bewindspersonen bij hun aanstelling dan wel „compleet incapabel” moeten zijn geweest.
Maar 65.000 euro is een volstrekt normaal bedrag. Er zitten achttien ministers en tien staatssecretarissen in dit kabinet, gemiddeld besteedden ze per persoon dus ongeveer 2.300 euro aan trainingen. Veel bedrijven met aanmerkelijk minder invloed op de samenleving hebben een hoger opleidingsbudget. Oké, er zijn wat individuele uitschieters; een aantal bewindspersonen woonde geen enkele training bij terwijl minister Elanor Boekholt-O’Sullivan (Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening, D66) voor 11.855 euro aan debat- en mediatrainingen volgde, maar zij is dan ook nieuw in de politiek.
Het nieuws voelt alsof iets is ontdekt dat eigenlijk geheim had moeten blijven, maar hier zijn niet bepaald tegels gelicht. Er kwam geen WOO-verzoek of ander speurwerk aan te pas. Bij elk nieuwe kabinet vraagt RTL Nieuws het opnieuw, de ministeries geven altijd keurig antwoord en de bedragen zijn nooit schokkend.
Dat neemt niet weg dat je alsnog kunt suggereren dat het toch niet helemaal deugt. In 2018 bleek uit dezelfde rondvraag dat kabinet-Rutte III in totaal 42.500 euro had uitgegeven, de kop boven het artikel: „Minister geworden? Snel naar de mediatrainer!” Het voelt meteen stiekem, vooral omdat het cliché van mediatraining is dat je daar leert met meel in de mond te spreken. Zo ontstaat het beeld dat ministers bakken met belastinggeld uitgeven om te leren hoe je de waarheid verbergt door met veel woorden zo min mogelijk te zeggen. En eerlijk is eerlijk: het helpt dan niet dat Mark Rutte de leider van de ploeg is.
Een ander trucje om zo’n normaal bedrag een schandalig vleugje te geven, is door het minder specifiek te formuleren. Een bedrag van 64.141 euro voelt afgewogen; de ministeries kunnen blijkbaar elke uitgegeven euro verantwoorden. Maar schrijf, zoals Powned dat doet, over ‘tienduizenden euro’s’ en je roept het gevoel op dat er achteloos met geld is gesmeten. Zeg dan ook nooit dat je dertig euro – en al helemaal niet drie tientjes – hebt besteed aan een cadeau voor Moederdag; het waren gewoon tientallen euro’s.
Als het om nog grotere bedragen gaat, speelt mee dat we het van nature lastig vinden om ze goed te begrijpen. Voor ons gevoel zijn numerieke grootheden niet lineair; het verschil tussen tienduizend euro en honderdduizend euro begrijpen we goed, maar uit onderzoek blijkt dat mensen het verschil tussen 10 miljoen en 100 miljoen onderschatten. Beide getallen vallen in de categorie ‘heel veel’.
Eerlijk gezegd had ik verwacht dat de opleidingskosten voor bewindspersonen veel hoger zouden zijn. De bewindspersonen krijgen alleen al dit jaar de verantwoordelijkheid over een begroting van 486 miljard euro. Dat zijn honderden miljarden euro’s en neem het maar van mij aan: dat is heel veel. Ze hadden achter die 65.000 euro dus best een extra nulletje mogen zetten, gewoon voor de zekerheid.