nieuwsbriefVoorkennis
Voorkennis Het is een spannende tijd voor de Nederlandse vleesindustrie. Minister Hans Vijlbrief (Sociale Zaken, D66) neemt voor het zomerreces een besluit: komt er een uitzendverbod voor de vleessector, of niet? Het hangt er vooral van af of de vleesindustrie de afgelopen jaren genoeg verbetering heeft laten zien op dat vlak.
Varkens in een stal in Noord-Brabant.
Was vroeger alles beter? Het werk in de vleesverwerkende industrie in ieder geval wel. Althans, dat begreep ik de afgelopen dagen van mensen die ik sprak. Vroeger waren mensen medewerkers trots op hun baan in een vleesfabriek, vertelden die bronnen. Vlees uitbenen was een waar ambacht. Wie op een feest kon vertellen dat die bij een bedrijf als vleesverwerker Vion werkte, deed dat met een rechte rug.
Zou het kunnen dat de arbeidsomstandigheden achteruit gingen sinds vleesbedrijven op grote schaal goedkope arbeidskrachten uit het buitenland inzetten? Die vraag wierp een van de bronnen op. Arbeidsmigranten zijn immers minder goed georganiseerd (ze hebben verschillende talen en achtergronden, doen het werk vaak tijdelijk) en worden daarom misschien minder snel gehoord door de werkgever?
Dit is een ingekorte versie van de NRC Voorkennis-nieuwsbrief. Twee keer per week schrijft de economieredactie van NRC daarin over economische ontwikkelingen die op de redactievloer tot opwinding leiden. Inschrijven (voor Plus-abonnees) doe je hier:
Inschrijven voor NRC Voorkennis
„Het imago van de vleesverwerkende industrie is niet zo best”, schrijft sectoreconoom Samantha Reilly van ING in een rapport. Dat is nogal zacht uitgedrukt. Want inmiddels zijn de arbeidsomstandigheden in de sector rampzalig genoeg om een liberale minister van Sociale Zaken zo ver te krijgen om hardhandig in te grijpen.
In veel sectoren die leunen op uitzendkrachten (denk ook aan de tuinbouw en logistiek) komen misstanden voor. Ook daar raken arbeidsmigranten snel dakloos. De werkgever is vaak ook de huisbaas en bij ontslag verliest de arbeidsmigrant dus ook de woonruimte. Maar, zo bleek uit onderzoek dat voormalig minister Eddy van Hijum (Sociale Zaken, NSC) liet uitvoeren: in de vleessector zijn de misstanden „stelselmatig”. Denk aan uitzendbureaus die werknemers ten onrechte op staande voet ontslaan om goedkoper uit te zijn. Of uitzendkrachten die hun salaris (gedeeltelijk) niet uitbetaald krijgen of moeten doorwerken terwijl ze ziek zijn.
Minister Hans Vijlbrief (Sociale Zaken, D66) gaf de vleessector eerder deze maand een ultimatum. De vleessector moest op 15 juni laten zien welke voortgang die het afgelopen jaar had geboekt. Is die onvoldoende, dan komt er een uitzendverbod in de vleesindustrie. Het ministerie van Sociale Zaken wil dat medewerkers in de vleessector direct in dienst komen bij het bedrijf waar ze werken. Vijlbrief is na Van Hijum de tweede minister die dreigt met een uitzendverbod.
Het is de meest vergaande maatregel tot nu toe om misstanden rondom arbeidsmigranten terug te dringen. Werkgevers in de vleessector mogen, als het verbod er komt, geen medewerkers meer inhuren via uitzendbureaus. In de uitzendbranche is hier veel weerstand tegen. Onder meer uit angst dat het verbod later ook voor andere sectoren zal gelden.
Branchevereniging VleesNL stuurde op 15 juni een ‘voortgangsrapportage’ naar de minister. Daarin staan zestien ‘verbeteringen’ die de sector sinds 2024 heeft doorgevoerd. Zo heeft de branche vorig jaar onder meer een „onafhankelijk meldpunt” opgericht waar uitzendkrachten terechtkunnen met klachten. En bedrijven in de sector zouden alleen nog maar zaken doen met gecertificeerde uitzendbureaus (met keurmerken als SNA die ooit door de sector zelf werden bedacht). Tot nu toe klonk op de verbeteringen van VleesNL vooral kritiek: de slager keurt zijn eigen vlees.
Wat moeten we ons in de praktijk voorstellen van de verbeteringen die de sector naar eigen zeggen doorvoerde? Eeninterview van Nieuwsuur-presentator Jeroen Wollaars met voorzitter van VleesNL Manon Houben gaf vorige week een interessant inkijkje.
„Het actieplan werkt met vinkjes”, zegt Wollaars. Hij heeft het over de voortgangsrapportage die VleesNL 15 juni naar Vijlbrief stuurde, met vinkjes bij verbeteringen die doorgevoerd moesten worden in de sector. Het is een geüpdatete versie van hetzelfde rapport een maand eerder. „Alle vinkjes staan op groen vandaag”, zegt Wollaars. Hij merkt op dat er „zelfs” een vinkje staat bij het verbeterpunt ‘terugdringen arbo ongevallen’.
Economieredacteuren nemen je mee in de discussies die zij op de redactie voeren over actuele ontwikkelingen
VleesNL streeft ernaar het aantal meldingsplichtige bedrijfsongevallen terug te dringen met 25 procent. Bij de vorige update in mei stond daar nog geen groen vinkje bij. „Kunt u mij nou uitleggen”, zegt Wollaars, „waarom dat streven in mei nog een verbeterpunt was en hetzelfde streven in juni een vinkje waard is?” Het antwoord van Houben is moeilijk te volgen. In mei was de branchevereniging volgens haar nog cijfers aan het verzamelen over de bedrijfsongevallen, vandaar.
„Hmm”, reageert Wollaars. „Maar die cijfers staan nu niet in uw actieplan, dus dat kunnen we niet controleren? In het actieplan staat gewoon: we streven naar 25 procent minder ongevallen. Dat deden we in mei ook, en nu is het streven een vinkje waard en dat was het eerder niet. Bovendien blijft streven natuurlijk streven. Streven betekent niet zo veel.” Houben zegt de cijfers door te nemen met vakbonden.
Het is de vraag wat Vijlbrief met deze informatie gaat doen. Hij laat zich naast de sector zelf ook informeren door onder meer de Arbeidsinspectie, stichting Fair Work voor slachtoffers van arbeidsuitbuiting en het Juridisch Loket. De Arbeidsinspectie stuurde onlangs een nog niet openbaar gemaakt rapport over de vleesindustrie naar Vijlbrief. Nog voor het zomerreces zal hij naar verwachting uitspraak doen. Dat verbod lijkt onontkoombaar. Niet bepaald iets om trots op te zijn voor de vleesbedrijven.
Wat denkt u? Is een uitzendverbod een goed idee, of juist niet? Heeft u andere tips of ideeën voor verhalen over de vleesindustrie, die zijn zeer welkom! Stuur ze naar s.moeliker@nrc.nl
En: bent of kent u iemand die zelf in de vleesindustrie heeft gewerkt, en zou u met ons willen spreken over uw ervaring? Heel graag!