Een verwoestende losscheuring van twee aardplaten onder de grond is verantwoordelijk voor de dubbele aardbeving in Venezuela. Wetenschappers zijn bezorgd over wat hierna komt: ‘Mijn zorg is dat een breuk verderop nu ook denkt: hee, dit kan ik ook.’
is wetenschapsredacteur bij de Volkskrant, gespecialiseerd in klimaat en microleven.
Al jaren vroegen aardwetenschappers zich af: onder de grond in Noord-Venezuela moet spanning zich opbouwen, omdat een stuk aardschol, genaamd de Caribische aardplaat, er langzaam aan het wegschuiven is richting de Atlantische Oceaan. Aan de oostkant van die plaat, op de Kleine Antillen, geeft dat vulkanisme. In het noorden, bij Haïti en Puerto Rico, geeft de wegschuivende plaat geregeld aardbevingen.
Maar aan de zuidrand, waar de Caribische aardplaat langs Venezuela loopt? Daar was het opvallend rustig, vertelt hoogleraar geologie Douwe van Hinsbergen (Universiteit Utrecht), die de situatie ter plaatse goed kent. ‘Dat kan betekenen dat hij langs de Zuid-Amerikaanse plaat schuurt zonder veel bevingen te geven. Of het kan zijn dat de spanning zich opbouwt, en we wachten op een heel grote beving’, zegt hij. ‘Welnu: het antwoord op die vraag is vandaag gekomen.’
‘Enorm’, noemt ook Van Hinsbergen de aardbevingen, met kracht 7.2 en 7.5, die iets na 4 uur vannacht Nederlandse tijd Venezuela schokten. Bij een zogeheten ‘zijschuiving’ moeten de twee aardplaten van elkaar zijn losgescheurd en ‘enkele meters’ ten opzichte van elkaar zijn verschoven, verwacht hij. ‘Dat is ongeveer honderd jaar aan achterstallige schuiving.’
Tussen de twee aardbevingen van vannacht zat maar 39 seconden. Vanochtend rond 9 uur volgden er twee stevige vervolgbevingen, van kracht 4.4 en 4.5, bij Caracas. Dat is logisch, maar ook zorgwekkend, vindt Van Hinsbergen: een teken dat de breuk tussen de aardplaten verder aan het losscheuren is, richting het oosten. De beving van vannacht zat oostelijker, zo’n 250 kilometer van Caracas.
Op het nabijgelegen Curaçao was de beving goed voelbaar, maar daar is voor zover bekend geen schade.
Volgens een pijlsnelle eerste inschatting, door geologiebureau USGS, is er 90 procent kans op meer dan duizend dodelijke slachtoffers, en meer dan 50 procent kans dat het aantal slachtoffers uiteindelijk in de tien- of zelfs honderdduizenden zal lopen. Het bureau baseert zich daarbij op de ondergrond, het aantal bewoners, ervaring met eerdere bevingen en uiteraard op de precieze seismische gegevens van de bevingen zelf.
‘Ik denk dat de omvang hiervan vergelijkbaar zal zijn met de aardbeving van Turkije van drie jaar geleden’, meent ook Van Hinsbergen. Die natuurramp kostte uiteindelijk 55 duizend mensen het leven, en richtte verwoestingen aan die nog altijd niet helemaal zijn hersteld.
Zeer de vraag is of het geweld al voorbij is. Het USGS acht de kans 4 procent dat de beving voorbode is van een zelfs nóg grotere beving in het gebied. Ook Van Hinsbergen is er niet gerust op. ‘Als er één deel van zo’n breuk springt, komen de delen ernaast meer onder spanning te staan’, verduidelijkt hij.
De situatie wordt onder druk gezet doordat de Nazca-aardplaat vanaf de Stille Oceaan zich met zo’n 6,5 centimeter per jaar onder Zuid-Amerika door wringt. Bij de kust van Venezuela leidt dat tot een soort ‘kreukelzone’ van meerdere breuklijnen. Vlakbij zit een soort driesprong van aardplaten. ‘Mijn zorg is dat een breuk verderop nu ook denkt: hee, dit kan ik ook’, zegt Van Hinsbergen. ‘Het risico op een vervolg is zeker aanwezig.’
Het gebied heeft een geschiedenis van kleinere en grotere aardbevingen. De laatste was vorig jaar september: bij een dubbele aardbeving van kracht 6.2 respectievelijk 6.3 viel toen één dode en raakten meer dan honderd mensen gewond. De laatste echt grote beving was in 1967: een 6.6-beving nabij Caracas eiste toen 240 levens. Honderden mensen raakten gewond, en meerdere hoge gebouwen stortten in.
Alles over wetenschap vindt u hier.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant