Garageboxen waren ooit een symbool van de vooruitgang van de middenklasse. Nu staan ze eerder voor verwaarlozing en onveiligheid. Er zijn in Nederland 1,5 miljoen garageboxen. Wat als die worden omgebouwd tot microwoningen?
is economieredacteur van de Volkskrant en schrijft regelmatig over de woningmarkt.
Wie zet daar nou nog zijn auto in? Overbuurman Wim van den Hombergh wijst naar de 24 garageboxen tegenover zijn woonflat in Eindhoven. ‘Bijna niemand! Die mensen op de hoek hebben drie van die boxen. En hun auto staat gewoon buiten op straat geparkeerd. Bouw toch huizen hier. We hebben toch woningnood?’
De twee rijtjes met garageboxen uit de jaren zestig staan er stilletjes bij op deze maandag in de wijk Vlokhoven in het noordelijke deel van Eindhoven. Maar daar komt buurtgenoot Yuksel Bozkurt aangelopen, die een box opent en weer tevoorschijn komt met een kruiwagen. ‘Woningbouw in plaats van deze garageboxen?’, vraagt hij. ‘En waar moeten die nieuwe bewoners dan parkeren? We hebben al te weinig parkeerplaatsen hier.’
Eindhoven, de woonplaats van Van den Hombergh en Bozkurt, is nationaal kampioen garageboxen, blijkt uit onderzoek van stedenbouwkundig kennisbureau Platform31 en het kadaster. Geen gemeente heeft meer van die eenvoudige stenen bergplaatsen, met hun kenmerkende kanteldeuren en bitumen dakbedekking. Nederland telt er ruim 1,5 miljoen, aldus de inventarisatie. Ruim 1 miljoen zitten er direct vast aan woningen, ruim 200 duizend staan in een rijtje, zoals hier in het Eindhovense Vlokhoven.
Ooit was de garagebox een symbool van de vooruitgang door automobiliteit en een steeds welvarendere middenklasse. In de bouwgolf van de jaren zestig en zeventig leken die boxen een goed idee. In de nieuwe wijken werden wonen, werken en mobiliteit zoveel mogelijk gescheiden. Bovendien waren auto’s destijds een stuk gevoeliger voor roestvorming. Het was dus logisch dat veel trotse rijders hun automobiel niet alleen graag een veilige, maar ook een beschutte plek wilden geven.
Bijna de helft van de garageboxen werd gebouwd tussen 1965 en 1975, aldus het onderzoek. Na de jaren zeventig nam de nieuwbouw van garageboxen sterk af. De auto verloor zijn centrale plek in de planning. Wonen, werken en mobiliteit werden juist meer gemengd, in plaats van gescheiden. Garageboxen werden nog wel gebouwd, maar vooral naast de woningen zelf.
Ook de verbeterde kwaliteit van auto’s speelde een rol, zegt Platform31-onderzoeker Frank Wassenberg. Hoe roestbestendiger de auto’s, hoe minder groot de noodzaak van stalling. Bovendien nam het wagenpark snel toe, van zo’n 3 miljoen in 1975 naar ruim 9 miljoen nu. Hij wijst ook op de ‘autobesitas’: nieuwe auto’s werden steeds breder. ‘Als je je auto al in de garagebox krijgt, dan kunnen de deuren niet meer open.’
Even verderop, aan de straat Heuvelakker, is huisvader Bart bezig met het snoeien van de strakke haagblokken in zijn voortuin. Hij woont al sinds 2013 in de buurt, samen met zijn gezin. Achteraf had hij ook wel zo’n garagebox willen kopen, uit een van de twee rijtjes om de hoek. Voor de opslag van de fietsen van zijn gezin bijvoorbeeld.
Nee, niet voor de auto. Sowieso worden veel van die boxen niet meer gebruikt voor het stallen van een auto, weet hij. Het gaat meer om opslag van bijvoorbeeld oude spullen, fietsen of bedrijfsmateriaal. Vaak komen de eigenaren niet eens uit de buurt. Logisch dat er af en toe wat misgaat, vindt hij. De buurt ontdekte vorig jaar zelfs dat in een van de boxen een Oost-Europeaan woonde.
De garagebox heeft inmiddels veel van zijn glamour verloren. Veel garages bieden een verwaarloosde aanblik. Ook Vlokhoven grossiert in verschillende types kanteldeuren, in uiteenlopende kleuren, met hier en daar een daklijst die zijn langste tijd heeft gehad. Het onderzoek: ‘Het zijn vaak vergeten stukjes stad, die weinig bijdragen aan de leefbaarheid en soms zelfs voor onveilige plekken zorgen, vooral in het donker.’
Dat opsporingsdiensten door het hele land geregeld controles uitvoeren op onrechtmatig of crimineel gebruik, vooral in de meer anonieme rijtjes met garages, doet verder afbreuk aan het aanzien van de garagebox.
Data over het feitelijke gebruik van garageboxen zijn er niet. Natuurlijk worden er nog steeds auto’s gestald, maar veel vaker niet dan wel, aldus het onderzoek van Platform31. Het rapport somt een lijst op met ander gebruik, zoals opslag van overbodige huisraad of gestolen goederen, bedrijfsruimte, drugslab en soms overnachtingsplek.
Gezamenlijk zijn de 33 duizend rijtjes met garageboxen in Nederland goed voor 3,5 miljoen vierkante meter grondoppervlakte. Dat biedt mogelijkheden, aldus Platform31. ‘Ze liggen midden in woonwijken, waar alle voorzieningen al zijn, van infrastructuur en openbaar vervoer tot voorzieningen als bibliotheek en winkels’, zegt Wassenberg. Het ombouwen van de garageboxen tot woningen, of het slopen en vervangen daarvan, kan een welkome aanvulling zijn op het soms wat uniforme aanbod van eengezinswoningen in een omliggende wijk. Ruim een kwart van alle rijtjes met garageboxen bestaat uit elf of meer eenheden. Juist die lange rijen, van soms meer dan twintig boxen, hebben daarvoor de meeste potentie.
De drie zuidelijke provincies hebben daarvoor de meeste mogelijkheden, zo blijkt. Zij hebben de meeste garageboxen, zowel in absolute aantallen als in verhouding tot het aantal woningen. Noord-Brabant is ‘koploper’ met bijna 42 duizend garageboxen in ruim 6.800 rijen. De gemeenten Eindhoven, Tilburg en Breda hebben stuk voor stuk meer garageboxen dan de vier grote steden van het land, Amsterdam, Rotterdam, Den Haag en Utrecht. Afgezet tegen de woningvoorraad staat het Limburgse Kerkrade bovenaan.
Problemen genoeg bij eventuele herontwikkelingen, schetst het rapport ook. Heeft een rij boxen één eigenaar, zoals een woningcorporatie, dan is de situatie nog enigszins overzichtelijk en lijkt transformatie het meest kansrijk. Maar vaak zijn er meerdere eigenaren, van omwonenden tot beleggers die de boxen verhuren. Gekeken naar de boxenrijtjes met één eigenaar, dan zou ombouw 14 duizend woningen kunnen opleveren, of meer, als je er nog een of twee etages op zet.
Hier en daar zijn corporaties al begonnen met zo’n operatie, bijvoorbeeld met flink wat nieuwbouw. In Hengelo maakt een binnenhof met alleen garageboxen plaats voor een groen woonhof voor starters. In Amsterdam werden boxen geruimd voor de bouw van twee blokken met appartementen.
Soms zijn de projecten vooralsnog wat kleiner, ook al noemt de Taskforce Versnelling Woningbouw van het kabinet de ombouw van garageboxen al als hulpmiddel om Nederland de gewenste 100 duizend extra woningen per jaar te geven. In Deventer werkt woningcorporatie Ieder1 bijvoorbeeld aan de vervanging van zes garageboxen door woningen voor starters of juist ouderen die slecht ter been zijn, zegt directeur Annelies Barnard. ‘Dat doen we eerst als pilot, daarna willen we het uitrollen.’
In Apeldoorn hoopt aannemer Julian van Dijk binnen enkele weken een contract te tekenen met een corporatie voor de plaatsing van een rijtje van de door hem bedachte verplaatsbare woning met kelder. Die heeft precies het formaat van een reguliere garagebox, maar is ook voorzien van een wat ruimer bemeten prefab kelderbak van beton, waarin de slaapkamer en de badkamer zich bevinden.
Omdat zijn ‘boxwoningen’ verplaatsbaar zijn en wettelijk dus kunnen gelden als flexwoningen, is de vergunningsprocedure relatief eenvoudig, bezweert hij. Ook de buren zullen weinig reden tot klagen hebben: de ramen zitten niet aan de achterzijde, maar aan de voorzijde en op het dak. De kelder krijgt zijn daglicht door een ‘koekoek’; een soort grondraam pal voor de voorgevel.
Onderschat de ombouw van garageboxen niet, zegt Ronald Schleurholts, architect, transformatiespecialist en hoogleraar heritage and design aan de TU Delft. De boxen hebben doorgaans geen waterleiding of riolering en zelfs niet altijd elektriciteit. Dat hele systeem moet dus nog worden aangelegd. Ook zal het parkeren al snel als een probleem worden gezien, door de buurt of de gemeente. Waar laten die nieuwe bewoners hun eigen auto?
Tegelijkertijd voelt hij inspiratie om op het beperkte aantal vierkante meters van een oude garagebox een nieuw, compact woontype te ontwikkelen. ‘Zo’n ontwikkeling kan een buurt veel opleveren. Je kunt bestrating en bitumen daken vervangen door groen. Je vermindert het gevoel van onveiligheid. Buurtbewoners zien misschien ook nog in dat hun kinderen daar kunnen wonen. Of hun ouders, in plaats van in een zorgunit in de tuin.’
Het misschien wel meest desolate deel van Vlokhoven wordt gevormd door twee lange rijen garages aan de straat Kampakker. Tussen twee rijen eengezinswoningen en hun achtertuinen staan in totaal 72 boxen. Bij de entree van deze garagestraat liggen een kapotte televisie en wat oude kleren, aan het einde slingeren vuurwerkresten rond, net als wat snoepwikkels en een lege verfemmer.
De gehele zuidzijde is van de Eindhovenaar Frank van Uffelen. De makelaar kocht de garageboxen als belegging en verhuurt ze per stuk. Boven een van de kanteldeuren hangt zijn naam met 06-nummer, voor ‘Inlichtingen’.
Op zich een goed idee, woningbouw op de plek van garageboxen, geeft hij toe aan de telefoon. Als makelaar weet hij hoe groot de vraag naar woningen is, ook naar kleine woningen. Maar je zult bij de ombouw ook aanlopen tegen ‘uitdagingen’, waarschuwt hij. Je gaat een lang traject in van overleg, bestemmingswijziging, bezwaarprocedures en wachten op een aansluiting op het energienet. Natuurlijk moet je ook alle huurders uit hun box krijgen.
Lonkt voor hem wellicht een mooi rendement, als hij zijn oude boxen zou mogen omtoveren tot woningen? De ervaren nieuwbouwmakelaar is niet meteen enthousiast. De kosten zullen hoog zijn, van de aanleg van voorzieningen tot de bouw zelf. ‘Dat sommetje rondrekenen zal niet gemakkelijk zijn. Het is maar de vraag of je dat allemaal kunt terugverdienen op de verkoopprijs van zo’n kleine woning.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant