Exportbeperkingen China beperkt sinds januari de uitvoer van kritieke grondstoffen naar Japan, nadat beide landen hevige ruzie kregen over Taiwan. Nu heeft China twee Japanse burgers vastgezet.
De Japanse kabinetschef Minoru Kihara lichtte de arrestaties woensdag toe op een persconferentie, al wilde hij weinig details geven.
Twee Japanners zijn door China vastgezet op verdenking van smokkel, volgens Japanse media van zeldzame aardmetalen. Die grondstoffen zijn onmisbaar voor bijvoorbeeld elektrische auto’s, windmolens, halfgeleiders en defensietechnologie.
China heeft een groot deel van die markt in handen en gebruikt dat als economisch drukmiddel. Het land scherpte de regels voor uitvoer van deze grondstoffen naar Japan in januari flink aan. De betrekkingen tussen Japan en China zijn sterk verslechterd nadat premier Sanae Takaichi afgelopen najaar in het Japanse parlement zinspeelde op militaire interventie bij een Chinese inval van Taiwan.
De twee arrestanten zitten volgens een Japanse regeringswoordvoerder al sinds 18 en 25 mei vast. Ze zouden in goede gezondheid verkeren, maar vanwege „privacy en het lopende onderzoek” wilde de woordvoerder verder weinig kwijt. Wel heeft de regering contact met de betrokkenen.
Volgens de krant Chunichi gaat het om werknemers van Fuji Electric, een grote Japanse fabrikant van elektrische apparatuur. In ieder geval één van hen zou werken bij de Chinese dochteronderneming van het bedrijf.
Ook China geeft weinig details over de zaak. Het Chinese ministerie van Buitenlandse Zaken zei slechts dat „wij willen benadrukken dat Japan zijn burgers en ondernemingen in China […] eraan moet herinneren dat zij zich aan de Chinese wet- en regelgeving houden”.
Voor Japanse bedrijven is die onduidelijkheid verontrustend. Een bestuurder van een Japans bedrijf in Dialian zei tegen Yomiuri Shimbun dat dit soort detenties zonder duidelijke uitleg „zakendoen hier moeilijker maakt”.
Volgens het Japanse ministerie van Buitenlandse Zaken zijn tussen mei 2015 en november 2025 in totaal zeventien Japanners in China vastgezet op verdenkingen rond „nationale veiligheid”. Onder hen is een medewerker van farmaciebedrijf Astellas, die nu een straf van 3,5 jaar uitzit wegens ‘spionage’.
Een van de getroffen grondstoffen is wolfraam, een metaalsoort waarvan China ongeveer 80 procent van de wereldproductie in handen heeft. De export daarvan naar Japan is vrijwel stilgevallen, met grote prijsstijgingen tot gevolg. De kosten van een ton wolfraam stegen van omgerekend ongeveer 320 à 340 euro naar meer dan 1.700 euro. Japanse bedrijven berekenen die kosten door: hardmetalen boren en onderdelen werden ruim 20 procent duurder, voor sommige hardmetalen grondstoffen liep de prijsstijging zelfs op tot meer dan 300 procent.
China werd al eerder teruggefloten voor soortgelijke praktijken. In 2014 oordeelde de Wereldhandelsorganisatie (WTO) in een door Japan aangespannen zaak dat China de handelsregels had geschonden met exportbeperkingen op zeldzame aardmetalen. Net als nu waren beide landen destijds verwikkeld in een hoogoplopend conflict, toen om een betwiste eilandengroep in de Oost-Chinese Zee. Officieel beriep China zich toen op milieubescherming en het behoud van schaarse grondstoffen.
Sinds vorig jaar heeft China de exportbeperkingen op deze delfstoffen sterk uitgebreid in de context van de handelsoorlog met de VS. Deze week publiceerde het Chinese handelsministerie nieuwe regels over hoe het de controle over de productieketen van zeldzame aardmetalen verder wil versterken. Er werd onder andere een ‘hotline’ aangekondigd die bedrijven en individuen kunnen bellen om schendingen van de exportregels te melden.
Met medewerking van Tabitha Speelman.