Alcohol Wie alcohol „gebruikt” is niet alleen zichzelf tot last, benadrukt de Gezondheidsraad. Een meer dan tien jaar oud advies om „niet meer dan één glas per dag” te drinken, gaat daarom op de schop.
Een ober serveert verschillende soorten bier op een terras in Amsterdam.
Twintig jaar geleden was het advies één of twéé glazen per dag, tien jaar geleden één en liefst geen, en nu wordt het advies: drink helemaal niet. „Er is geen veilige ondergrens voor het gebruik van alcohol”, concludeert de Gezondheidsraad, het wetenschappelijk adviesorgaan van de regering, in een lang verwacht rapport dat donderdag is gepubliceerd.
Op verzoek van het ministerie van Volksgezondheid, Sport en Wetenschap onderzocht een groep wetenschappers en experts twee jaar lang het alcoholbeleid in Nederland. De overheid probeert nu met wetgeving en campagnes vooral minderjarigen, zwangere vrouwen en zware drinkers van de drank te houden. De Raad stelt in het nieuwe rapport dat héél de bevolking ontmoedigd moet worden om te drinken. Sterker, zegt Karien Stronks, gezondheidswetenschapper en voorzitter van de Gezondheidsraad: „Het beleid moet gericht zijn op het denormaliseren van alcoholgebruik.”
De verlaging vloeit voort uit nieuwe wetenschappelijke inzichten over de lichamelijke gevolgen van alcohol. Er is sterk bewijs dat het risico op zeven soorten kanker, bijvoorbeeld mondkanker en keelkanker, toeneemt, ook al bij één glas. Hetzelfde geldt voor orgaanschade, denk aan een alvleesklierontsteking. Dat een glas wijn per dag juist gezond zou zijn (bijvoorbeeld tegen hart- en vaatziekten) is wat betreft de Raad onvoldoende bewezen.
Maar het strengere advies is ook gevolg van een bredere blik van de Raad, vertelt voorzitter Stronks. Voor het eerst keken de wetenschappers ook naar indirecte gevolgen en veiligheidsrisico’s die aan alcohol verbonden zijn, niet alleen voor de gebruiker zelf. „Die worden vaak onderschat”, zegt Stronks. Neem het verkeer: onder het wettelijk minimum van een bloedpromillage van 0,21 beïnvloedt alcohol al rijgedrag. Hoe meer alcohol, hoe onveiliger. Stronks: „Naar schatting zijn tot wel 23 procent van alle verkeersdoden te linken aan alcohol.”
Sowieso zorgt alcohol voor veel ongelukken. In 2024 belandde zo’n 65 duizend mensen op de spoedeisend hulp vanwege ongelukken waar alcohol in het spel was. Het risico op geweld, met name bij twee of meer glazen, neemt toe – denk aan de agressieve dronkenlap op straat. Ook binnen huiselijke sferen zorgt alcohol voor problemen. Het Trimbosinstituut wees er eerder al op dat alcohol door slachtoffers, met name door vrouwen, gezien wordt als één van de belangrijkste factoren die een rol spelen bij het ontstaan van huiselijk en relationeel geweld.
Daarnaast zorgt drinken voor veel verzuim op werk, tot wel 2,9 miljoen dagen in totaal. De totale maatschappelijke kosten werden in 2013 door het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) al geschat op 2,3 tot 4,2 miljard euro – inkomsten uit accijnzen meegerekend. Het RIVM komt dit jaar met een nieuwe inschatting.
Het kabinet-Schoof bezuinigde overigens fors op organisaties die aan preventiebeleid doen. Onder meer het Trimbosinstituut moet het vanaf dit jaar met 20 procent minder subsidie doen. Het nieuwe kabinet draaide die bezuinigen niet terug.
Concreet stelt de Raad voor om alcohol in het verkeer volledig te verbieden. Mensen die willen minderen – ook mensen die beperkt drinken – moeten ondersteund worden. Prijzen kunnen verhoogd worden, alcoholreclames moeten aan banden gelegd worden. De overheid kan informatiecampagnes beginnen – gericht op heel de bevolking.
Uiteindelijk is „denormaliseren” ook een culturele uitdaging, zegt Stronks. Ander taalgebruik – alcohol „gebruiken” in plaats van „drinken” – helpt. Maar verandering is moeilijk, erkent Stronks. Meer dan de helft van de Nederlanders houdt zich niet aan het huidige advies van geen of in ieder geval niet meer dan één glas per dag. En hoewel de raad claimt dat er geen „wetenschappelijke onderbouwing” voor is dat alcohol goed is voor de sociale cohesie, erkennen de wetenschappers in het rapport wél dat drinken onderdeel is van „sociale en culturele tradities”.
In de toekomst dus carnaval of Koningsdag zonder alcohol? „Ik zie het als de treincoupé waar twintig jaar geleden nog gewoon gerookt werd. Dat is nu ook niet meer normaal. Misschien concluderen we over twintig jaar wel dat carnaval zonder alcohol ook mogelijk is.”