Verdwijnt het Brabantse dorp Moerdijk, zoals de gemeente zelf heeft besloten, of kan het toch blijven? Het nieuwe kabinet denkt dat sloop kan worden afgewend. De Tweede Kamer wil weten wanneer er een einde komt aan de onzekerheid voor de Moerdijkers.
is regioverslaggever Zuid-Nederland van de Volkskrant.
‘Ik zeg het maar meteen’, verklaart staatssecretaris Jo-Annes de Bat in de Tweede Kamer met een blik omhoog naar de publieke tribune vol bewoners van Moerdijk, ‘we gaan vandaag geen duidelijkheid geven.’
Of het duizend jaar oude Brabantse dorp wel of niet gaat verdwijnen om ruimte te maken voor havens en industrie, dat blijft donderdag in het Kamerdebat over de toekomst van het dorp Moerdijk inderdaad ongewis. Wel wordt duidelijk dat de bewoners nog langer, ‘maanden’ zei De Bat, in onzekerheid zitten.
Die begon feitelijk in 1973, toen Shell zich vestigde op het industriegebied van de verst landinwaarts gelegen zeehaven van Nederland. Sindsdien hangt opheffing van het steeds verder ingeklemde dorp de inwoners boven het hoofd tot de gelijknamige gemeente in november vorig jaar het unieke besluit nam tot sloop. Zo houden we de regie over ons eigen lot, was de gedachte van college en gemeenteraad. ‘Lot’ als in: compensatie.
Maar er kwam een nieuw kabinet, met een nieuwe verantwoordelijke staatssecretaris voor Klimaat en Groene Groei van het CDA. De Bat had een angstbeeld, namelijk dat van Oterdum, Heveskes en Weiwerd, drie Groningse dorpen die werden gesloopt om plaats te maken voor de oprukkende industrie van Delfzijl. Alleen: die industrie rukte helemaal niet op.
Het voor niets slopen van Moerdijk, dat wil De Bat niet op zijn geweten hebben. Dus vroeg hij zijn ambtenaren nog eens hard te maken of Powerport, de verzamelnaam voor onder meer hoogspanningsstations, een waterstoffabriek en reuzenbatterijen voor energieopslag, echt 450 hectare vergde rondom het te verdwijnen dorp.
Het antwoord kwam wat de Kamer betreft als een konijn uit de hoge hoed. Er is een scenario mogelijk, liet De Bat eind mei weten, waarvoor maar 110 tot 240 hectare nodig is. Het voortbestaan van Moerdijk kwam daarmee ‘nadrukkelijker’ in beeld, meldde de staatssecretaris.
Bewoners en gemeentebestuur zien echter weinig tot niets in het alternatief. Ze vrezen dat hun dorp omsingeld wordt door een versnipperd Powerport. ‘Dat het dorp kan blijven bestaan, maakt het nog niet leefbaar’, zeiden inwoners woensdag bij een door Moerdijk georganiseerde bijeenkomst in Den Haag.
Andere dorpen van de gemeente, Zevenbergschenhoek, Langeweg, Zevenbergen en Klundert, goed voor 2500 huishoudens, zijn evenmin enthousiast over het alternatief. Zoemende elektriciteitscentrales, dreunende waterstofpompen en wat dies meer zij zouden overal voor overlast kunnen zorgen. Als het dorp Moerdijk (500 huishoudens) verdwijnt, zouden juist alle industriële activiteiten op afstand blijven.
Die zouden bovendien, zo is ook de kritiek op De Bats trouvaille, na 2035 mogelijk meer ruimte nodig kunnen hebben. In zo’n scenario weten de Moerdijkers de komende jaren nog steeds niet waar ze aan toe zijn.
Dus gaven ze woensdag Kamerleden de boodschap mee het kabinet om duidelijkheid te vragen. ‘Laat het kleur bekennen’, is de opdracht van Moerdijkers aan het parlement. Want de onzekerheid over het verdwijnen van het dorp is misschien erger dan de sloop zelf.
Wat de dorpsbewoners betreft hoeft het kabinet uit slechts twee kleuren te kiezen. Of Moerdijk blijft bestaan op grond van het meest recente voorstel, waarbij ‘keihard wordt vastgelegd’ dat er voor de komende generaties geen nieuwe ruimteclaims zullen volgen.
Kan het kabinet geen zekerheid geven over de leefbaarheid van het dorp, dan moet het ‘de moeilijke keuzes maken die daarbij horen’. Keuzes die een einde maken aan alle onzekerheid.
Om zichzelf duidelijkheid te verschaffen heeft het dorp Moerdijk in november vorig jaar die moeilijke en pijnlijke keuze al gemaakt: sloop van het eigen dorp met 1100 inwoners.
Mentaal zette het dorp de volgende stap al door advocaat Geert-Jan Knoops in de arm te nemen. Die zou huiseigenaren bijstaan in het onderhandelen over een zo hoog mogelijk prijs waartegen ze zich zouden laten uitkopen. Volgens Knoops, die verwees naar het Europees Hof voor de Rechten van de Mens, moet het mogelijk zijn 350 procent van de woningwaarde te krijgen.
Dat de Moerdijkers zelf hebben gekozen voor opheffing van hun dorp in ruil voor, hopen ze, stevige compensatie, weerhield het rechterdeel van de oppositie er niet van het tegendeel te bepleiten. PVV, JA21, BBB en de Groep Markuszower zijn zonder meer tegen sloop. Dat de energietransitie daarmee mogelijk de voet wordt dwarsgezet, vinden ze mooi meegenomen.
De rest van de Kamer wil ook dat het dorp behouden blijft, maar, zegt D66’er Felix Klos, ‘alleen als het kan’. Het is niet zwart-wit, stelt Pro-Kamerlid Ani Zalinyan, die het debat had aangevraagd. ‘Het dorp kan alleen blijven als het een leefbaar dorp is.’
Wat maakt Moerdijk leefbaar? ‘Een supermarkt? Een school?’, oppert De Bat, ‘dat moet heel helder worden.’ Hij erkent dat zijn strohalmscenario de zaak een stuk ingewikkelder en tijdrovender heeft gemaakt. ‘Meegaan in het besluit van de gemeente, zou de makkelijkste weg zijn’, zegt de staatssecretaris over Moerdijks keuze voor opheffing.
Aanvankelijk zou die knoop komende maandag worden doorgehakt, zo was in december besloten. ‘Het liefst zou ik nu zeggen: dit wordt het. Alle bewoners willen een eind aan de onzekerheid, maar velen vragen ook om zorgvuldigheid.’ Daarbij heeft De Bat een les geleerd: ‘Ik ga zekerheid bieden. Maar ik noem geen einddatum.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant