is kunstredacteur van de Volkskrant.
Raken bezoekers in de nieuwe collectieopstelling van het Van Abbemuseum ‘het spoor volledig bijster’? Of is het juist een ‘aanrader van het jewelste’? Biedt de presentatie ‘los zand’ of ‘prachtige ensembles’?
Wie deze week de recensies in respectievelijk de Volkskrant en NRC las, kreeg een totaal ander beeld voorgeschoteld en dus een totaal ander oordeel te lezen. Waar Lucette ter Borg in NRC gebruikmaakte van bijvoeglijke naamwoorden als ‘speels’ en ‘feeëriek’, noemde Rutger Pontzen in de Volkskrant de presentatie ‘omslachtig’ en ‘chaotisch’.
Wekelijks neemt Bor Beekman, Robert van Gijssel, Els de Grefte, Joris Henquet, Merlijn Kerkhof of Anna van Leeuwen stelling in de wereld van film, muziek, theater of beeldende kunst.
Het resultaat laat zich raden. NRC-lezers zullen zich naar Eindhoven spoeden voor de beloofde ‘existentiële gewaarwording’, u blijft mogelijk liever thuis dan te gaan kijken naar deze ‘publieksonvriendelijke’ show.
Zelden spleet een presentatie recensenten zo sterk. Vijf ballen in NRC, slechts twee sterren in de Volkskrant. Er staat hier wel wat op het spel: het gaat niet om zomaar een tentoonstelling, maar om een collectieopstelling die naar verwachting jarenlang een groot deel van het Eindhovense museum vult. Wie beide recensies heeft gelezen, zal zeker nieuwsgierig zijn geworden.
Ik heb Collectie als kosmos nog niet bezocht. Wel herkende ik iets in de problemen die Rutger Pontzen daar signaleerde. Ten bate van de emancipatie en democratisering van de kunstwereld is er inmiddels consensus dat de canon tekortschiet of zelfs kapot moet. De vraag is dan telkens: wat stellen we daarvoor in de plaats?
Het ordenende principe in het Van Abbe zou ‘de kosmos’ zijn. Dat kan kennelijk leiden tot chaos en los zand – gevaren die vaker op de loer liggen. Een soortgelijke indruk kreeg ik namelijk op de Biënnale van Venetië in 2024: ‘De samenhang is ver te zoeken.’ En over de tentoonstelling over ‘radicale vrouwen’ in Museum Arnhem schreef ik datzelfde jaar: ‘Prima streven om de canon op te blazen, zonde als het resultaat versnippering is.’
Hoe doe je wél recht aan de kunst zonder een verhaal te herhalen dat de canon in al zijn beperkingen bevestigt? Nieuwe verhalen zijn nodig. Dat vereist het lef om keuzen te maken.
In elke collectiepresentatie is er de spanning tussen de ruimte die kunstwerken willen innemen (die een stuk groter is dan hun fysieke ruimte, net als bij mensen eigenlijk) en de enorme hoeveelheid kunstwerken die het museum graag wil laten zien.
Juist dan kan een niet-canonieke aanpak aantrekkelijk lijken: alles is welkom, lekker iedereen door elkaar, alles in de blender. Maar er is een grens. Wanneer zitten kunstwerken elkaar in de weg? Laaf u aan de experimentele Eindhovense collectiekosmos om dat te ontdekken.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant