De Europese inspanningen om Trump binnenboord te houden wat betreft de Navo en Oekraïne, gaan onverminderd door. In een ontmoeting met Rutte leek Trumps draai inzake meer steun voor Oekraïne donderdagnacht te worden bevestigd. Drie leiders spelen daarin een cruciale rol.
is politiek verslaggever van de Volkskrant. Hij schrijft over veiligheid, diplomatie en buitenlands beleid.
Na weer een opvoering van de Trump-Rutte-show in het Witte Huis, daagt er – ook in het spoor van de succesvolle G7-top in Evian – een lichtbundeltje hoop dat de aankomende Navo-top in Ankara geen vertoon wordt van intern geruzie tussen de bondgenoten. De kans op conflict leek de laatste tijd toe te nemen vanwege Trumps grote irritatie en frustratie over de opstelling van zijn bondgenoten in de Iran-oorlog.
Toen Trump Navo-chef Mark Rutte deze week ontving in het Witte Huis, was die irritatie nog steeds goed zichtbaar. ‘We hebben hun geld niet nodig, we hebben ze in wezen voor niets nodig’, zei Trump over de Europese bondgenoten. ‘Ik wil gewoon hun loyaliteit. Wij zijn zelf zo loyaal, we vechten altijd voor ze.’ En, zei Trump, veel vragen we niet, alleen ‘een klein duwtje in de rug, een klein kusje’.
De vraag waardoor er – in het jaar van ‘Groenland’ en Amerikaanse troepenreducties – toch een beeld van eenheid geprojecteerd kan worden tijdens de Navotop in Ankara van 7 en 8 juli, laat zich beantwoorden aan de hand van drie namen: Erdogan, Rutte, Macron.
‘Hij is een grote vriend van me’, zei Trump woensdag. ‘Een grote, sterke leider, met een krachtige krijgsmacht. Dat beseffen mensen niet.’ Als het niet ging om Erdogan en de top in ‘zijn’ Ankara, zei Trump, dan ‘denk ik niet dat ik was gegaan’. ‘Jawel’, grapte Rutte, ‘dan was je voor mij gekomen.’ Trump gaf hem, na enige aarzeling, gelijk.
Trump kondigde woensdag aan dat hij ‘waarschijnlijk iets gaat doen dat de Turken blij maakt’. Dat zou gaan om het toestaan dat Turkije Amerikaanse vliegtuigmotoren gebruikt in een Turks jachtvliegtuig en om de verkoop van geavanceerde F-35 jagers aan Turkije.
Tegen deze Turkse wensen bestaan al jaren blokkades in het Witte Huis en in het Congres, vanwege de Turkse aanschaf in 2019 van Russische S400-luchtafweer. Maar Trump wil die blokkades nu opheffen of omzeilen, tot ergernis van tegenstanders in het Congres.
Ruttes reputatie als grootste Trump-fluisteraar heeft hem in Europa veel stille vrienden opgeleverd onder regeringsleiders die zich mede dankzij Rutte tegenover hun kiezers een afwijzender houding tegen Trump kunnen veroorloven. Maar er is ook veel kritiek op Rutte van Europeanen die hunkeren naar een autonoom Europa en Ruttes stijl als vernederend ervaren.
Trump zelf houdt niet op Rutte te prijzen. Nadat de Navo-chef woensdag de verzwakking van Irans nucleaire capaciteiten door Amerikaans militair optreden had geprezen, zei Trump: ‘Eerlijk gezegd, als iemand anders die functie had bekleed (van secretaris-generaal van de Navo, red.), denk ik niet dat deze ontmoeting vandaag was doorgegaan.’ Vervolgens begon Trump opnieuw met zijn litanie tegen het bekende rijtje bondgenoten dat hem heeft teleurgesteld tijdens de Iran-oorlog. Italië, het Verenigd Koninkrijk, Frankrijk, Duitsland en natuurlijk Spanje: ‘Die zijn vreselijk, die denken nog steeds dat ze een free ride kunnen krijgen.’
Maar hierover was Rutte het ‘een beetje oneens’ met Trump. Rutte zei Trumps teleurstelling te begrijpen, maar hamerde erop dat de vermeende blokkades klein waren geweest: er waren immers ‘tussen de vier- en vijfduizend Amerikaanse vluchten’ geweest vanaf Europese bases. ‘Het zou moeilijk zijn geweest de Iran-oorlog te voeren zonder Europa als platform van machtsprojectie.’
In het Witte Huis kwam Rutte ook met grote woorden over onder meer de ‘Trump Trillion’ om zijn gehoor te overtuigen dat sinds Trumps aantreden in 2016 de bondgenoten geweldig hadden geïnvesteerd in defensie, met in de laatste twee jaar zelfs meer dan 250 miljard dollar. ‘Vanwege de dreiging natuurlijk, vanwege Poetin, maar ook omdat u ze consistent heeft aangespoord.’
Niet alleen Rutte krijgt kritiek voor zijn capriolen om Trump binnenboord te houden. In Frankrijk ligt president Emmanuel Macron om die reden ook op de publieke pijnbank. De manier waarop hij Trump inpakte tijdens de recente G7-top, onder meer met een diner op paleis Versailles, was evenwel een knap staaltje diplomatie. Macron negeerde Trumps provocaties (‘Ik ben de baas!) en wist de Amerikaanse president te scharen achter een gezamenlijke steunverklaring voor Oekraïne en de belofte van meer druk op Rusland.
Macrons en Ruttes inspanningen zijn de zichtbare uitingen van een nauw gecoördineerde Europese inzet (zoals deze week in het zogeheten E5-overleg in Duitsland) om Trump binnenboord te houden in de Navo, om de overgang naar een evenwichtiger taakverdeling binnen de Navo zo glad mogelijk te laten verlopen en om de steun aan Oekraïne te combineren met druk op Rusland.
Inzake Oekraïne zette het overleg in Washington de goede toon van de G7 voort, zegt een ingewijde. ‘Wat Oekraïne betreft zitten we echt in een andere wereld.’ Dat gaat over het niveau van de steun aan Oekraïne, ‘afgetikt op het hoogste niveau’, en over het besef aan Amerikaanse zijde dat Rusland misschien nog een duwtje nodig heeft om serieus te gaan onderhandelen. ‘Het was het meest positieve bezoek in anderhalf jaar.’
Dat viel ook op te maken uit wat Trump over president Volodymyr Zelensky zei woensdag: ‘Hij houdt zich goed staande. Ik moet zeggen: hij is dapper. Hij heeft geweldige vechters.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant