Hittestress Nederland kent zogenaamde hitte-ongelijkheid. Hoe zwakker de sociaal-economische positie, des te groter de gevolgen van een hittegolf.
De wijk Vathorst-De Bron in Amersfoort.
Duct tape houdt de vliegenmepper bij mekaar. De hele ochtend heeft Griet (71) ermee in haar keukentje gezeten, pal voor de ventilator. Maar ja, de stroom is ook niet gratis dus heeft ze ‘m nu uitgezet en toch maar even de voordeur openstaan. „Waait ’t hopelijk een beetje door.” Alleen, er staat geen zuchtje wind. Bovendien telt de voordeur zo veel kieren dat het sowieso weinig had uitgemaakt. Ze bekijkt de thermostaat: „29,5 graad”.
„Die daar heeft een aircootje.” Griet, keurig opgemaakt, keurig stoepje, wijst vanuit de deurpost van haar arbeiderswoning in het Amersfoortse Soesterkwartier naar de overkant. „Maar zo’n airco kost ook een hoop geld hoor.” Daarom heeft ze in de woonkamer nu al dagenlang de lamellen dicht. Leven in het donker. Nou ja, donker, je moet die lamellen maar eens zien.
In de woonkamer, waar ze al 53 jaar woont, schuift Griet – achternaam bekend bij de redactie – een van de lamellen opzij en wijst naar het plafond. „Die dingetjes aan de lamellen kun je niet los kopen en nu is dat puntje eraf gegaan en hebben ze geen houvast meer.” Eén loslatende lamel heeft Griet al eens van het voorraam naar het achterraam verplaatst, maar die was te kort dus nu heeft ze er een bloempot voor gezet. Twee anderen heeft ze vastgezet met ijzerdraad.
En ze is echt wel handig hoor. Griet, alleenstaand, doet alles zelf – „bandenplakken, verven”- dus heeft ze voor de loszittende lamellen nog naar de juiste plug gezocht en vervolgens een spijker met een nijptang bij het gasfornuis verhit en omgebogen en in de rails aan het plafond geschoven met een touwtje. Mocht niet baten.
„Hier, de bon.” Voor een nieuw rolgordijn dat ze nu bij Leenbakker heeft gekocht, te leveren in september. „1.142, 61 euro. Dat is zowat al m’n vakantiegeld.”
De wijk Soesterkwartier in Amersfoort.
Alle mensen hebben het warm, maar sommigen hebben het warmer dan anderen, schreef de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) vorig jaar in een rapport over de impact van klimaatverandering op verschillende groepen in de samenleving. Er bestaat, kortgezegd, zoiets als hitte- of koelte-ongelijkheid waarbij geldt: hoe zwakker de sociaal-economische positie, des te groter de gevolgen van klimaatdreiging, zoals de hittegolf die dezer dagen over ons land slaat.
Huishoudens met een lager inkomen zijn kwetsbaarder, omdat ze, zoals Griet, in oude arbeidswijken wonen met enkel-steens muren. In een huurwoning waarbij je voor elke aanpassing – isolatie, een zonnescherm – afhankelijk bent van de woningcorporatie.
En ook de bewoners van versteende jarenzeventig wijken met flats zijn kwetsbaarder, door gebrek aan groen. In deze wijken wonen ook gemiddeld meer mensen met lagere inkomens, die minder kans hebben om de hitte, letterlijk, te ontvluchten. En juist meer kans op overlijden door hittestress, omdat onder de lagere inkomensgroepen meer obesitas en hart- en vaatziekten voorkomen. En zo grijpt alles in elkaar.
In het noorden van Amersfoort, zo’n zeven kilometer verderop, maakt een stel zich klaar bij de oprit van hun nieuwbouwhuis om met de auto verkoeling te zoeken in een bosbad verderop. Niet dat het nodig is, want binnen is het koel, „ontzéttend” koel. Bijna „té koel”, zegt Anne de Beer (63). „Buiten was het gister 35 graden, bij ons binnen 23. Ja echt. Dat verschil is bijna té goot. Kom maar voelen hoor.”
„Heeft alles met de waterpomp te maken”, zegt Alphons de Beer (64), in zwembroek. Een leiding onder hun huis tot 120 meter diept onttrekt ’s winters warmte uit de grond en ’s zomers de kou. „Geen airco nodig dus.” De kosten zijn nihil, want het dak vol zonnepanelen zorgt voor stroom. En driedubbel glas voor het vasthouden van de koelte. En ze hebben alle ramen en gordijnen gesloten. En in de tuin aan de achterzijde staat het zonnescherm omlaag. En ze hebben laatst nóg een dubbel zonnescherm gekocht. En er staat een parasol uit. „En straks hangen we daar ook nog zo’n driehoekig doek op.”
De woning die Anne en Alphons de Beer in 2016 kochten staan in nieuwbouwwijk De Bron in Amersfoort-Vathorst. Een buurtje met eengezinswoningen in oud-Hollandse stijl gebouwd rondom water en groene hofjes. Overal in de wijk vind je sup-boards leunend tegen schuurtjes en voor een zwemspot kun je kiezen uit de sloot, twee bosbaden en een meer.
Het leven is hier goed, óók tijdens een hittegolf, en het stel beseft dezer dagen helemáál wat een voorrecht dat is. Anne de Beer: „Gister was ik lunchen met zes vrienden uit andere wijken. Hoe iedereen aan het zweten was! Ik hoorde ze zeggen: „Echt een airco kopen hoor.” „Nee, nee, mijn man wil dat niet.” Nou, ik voelde me bijna een buitenstaander.” Hun eigen zoon logeert deze week ook bij hen. Die woont in het Soesterkwartier, de wijk van Griet. „Daar houdt ‘ie het niet vol.”
Je moet ook maar net weten hoe je bij de woningbouwcorporatie iets voor elkaar krijgt, heeft Griet wel gemerkt. Wijzend naar de voordeur: „Sommige buren hebben wel een nieuwe, met drie klemmen. En je kon ook zo’n mooi tuimelraampje krijgen voor op zolder, maar ik kreeg een plastic ding. En weet je hoeveel ik hier aan gas en licht betaal? Drie en half honderd.”
Griet kreeg jong kinderen, werkte in de schoonmaak, maar moet het doen met alleen AOW. En het leven is „hartstikke duur”. Griet leeft zuinig, maar soms, zoals wanneer haar dochter komt eten, hoort er toch gewoon „een lekker vleesje” bij. Haar dochter lust wel drie ballen gehakt. „Zo gaat het gewoon.”
„Mam, gaat het nog wel?” – ze belde gisteren nog op. Want Griet heeft hoge bloeddruk en cholesterol en twee kunstknieën en de schildklier en toen het gister zo „bloedjewarm” was lag ze „met zó’n rooie kop” boven in de slaapkamer en is ze ‘s nachts beneden op de bank gaan zitten en zelfs nog buiten op de stoep. En nu gaat ze even fietsen, „want dan vang ik een beetje wind hè”. Naar de Hema, want bij de Postcodeloterij heeft ze twee Hema-zeepjes gewonnen. En eigenlijk had ze de Postcodeloterij ook al lang willen opzeggen, want te duur, maar ja, „je weet nooit of die gouden koffer hier komt”.