Een maand geleden opende Beeld & Geluid de Schatkamer, waarin honderdduizenden tv- en radio-uitzendingen uit de Nederlandse geschiedenis zijn opgenomen. En dat is tot nu toe een doorslaand succes.
is tv-recensent voor de Volkskrant en schrijft over film.
Kopspijkers, Floris, Q&Q en duizenden interviews, reportages en programma’s uit de rijke radio- en televisiegeschiedenis. Wie behoefte had om dat allemaal terug te kijken, kon vaak nergens terecht. Maar ineens was daar eind mei de Schatkamer van Beeld & Geluid, een digitaal archief waarmee in één klap meer dan zevenhonderdduizend radio- en televisieprogramma’s gratis toegankelijk werden gemaakt.
Het sloeg aan, want al in de eerste dagen werd de Schatkamer honderdduizenden keren bezocht. Mensen kijken massaal naar historische programma’s als Kopspijkers, Kreatief met Kurk, Lingo en Q&Q.
De opening van de Schatkamer kwam voort uit de opdracht die Beeld & Geluid in 2021 kreeg van het vierde kabinet-Rutte om zoveel mogelijk uit het archief online beschikbaar te maken. Beeld & Geluid beheert dat archief al jaren, maar tot voor kort waren veel programma’s en fragmenten alleen op aanvraag en tegen betaling te zien.
Toch was het voor het museum al sinds het ontstaan de droom om dit mogelijk te maken, vertelt manager publiek Elke Smelt, die verantwoordelijk is voor de Schatkamer. ‘Het is veel beter als zo’n archief echt iets kan betekenen voor het publiek, en niet alleen achter gesloten deuren blijft. Maar door financiële aspecten en vooral rechtenkwesties kon dat niet. Dat veranderde door die opdracht en door nieuwe wetgeving, waarin stond dat al het radio- en televisiemateriaal van 25 jaar en ouder publiek toegankelijk zou moeten zijn.’
De organisatie werkte daarom zo’n drie jaar aan het realiseren van de Schatkamer, en die ijver betaalt zich uit, vertelt Smelt. ‘Het heeft al onze verwachtingen overtroffen. Het was in eerste instantie ingewikkeld om te stellen bij welk aantal bezoekers we tevreden konden zijn. Ik had eigenlijk gehoopt om met kerst de vijfhonderdduizend bezoekers aan te tikken, maar een maand na de lancering zitten we al bijna op een miljoen.’
Smelt denkt dat de Schatkamer vooral aanslaat door de combinatie van haakjes met actuele gebeurtenissen en de kracht van nostalgie. ‘Nostalgie biedt altijd een heel welkome afleiding, zeker in tijden waarin het nieuws niet altijd even vrolijk is. Het sentiment van vroeger brengt een soort veiligheid terug. Maar ook actualiteit is een belangrijke pijler onder het succes. Het draait echt niet alleen om het terugkijken van Floris of Swiebertje, mensen zoeken echt naar haakjes met het heden. Door het WK voetbal zien we bijvoorbeeld dat Studio Sport-afleveringen uit 1974 weer massaal worden bekeken.’
Daarmee heeft het archief ook direct een meerwaarde bij actuele gebeurtenissen. Wie de Schatkamer bezoekt, ziet daar nu bijvoorbeeld een speciale sectie met het werk van en een verhaal over de onlangs overleden Wim T. Schippers. Smelt: ‘Wij kunnen op zo’n moment direct programma’s aanbieden waarmee iedereen dieper in zijn oeuvre kan duiken. We zagen in de week na zijn overlijden dat 10 procent van alle Schatkamer-streams voor zijn programma’s was. Mensen komen echt naar de Schatkamer om dat werk op te zoeken, en het is aan ons om dat goed te faciliteren.’
Het lijkt vooralsnog goed uit te pakken, merkt Smelt aan de vele reacties die het museum krijgt. ‘We hebben natuurlijk klinkende cijfers, maar de persoonlijke reacties raken het meest. Mensen bedanken ons bijvoorbeeld omdat ze voor het eerst bewegend beeld hebben kunnen zien van een overleden ouder, en dat nu kunnen delen met jongere generaties. Ik zie het in mijn eigen familie ook: alleen al het deuntje van Floris roept zó veel emotie op. Het is mooi om iets terug te kunnen geven aan mensen.’
Toch waren er in de weken na lancering ook een paar ingewikkelde dossiers, bijvoorbeeld omdat Paul de Leeuw en de makers van Dit was het nieuws bang waren dat grappen uit oude uitzendingen de tand des tijds slecht hadden doorstaan. Smelt: ‘Wij zijn juist heel erg voor het laten zien wat het was, dat moet je niet censureren. Maar je moet het wel van context kunnen voorzien en er een gesprek over kunnen voeren.’
Vooralsnog lijkt de nostalgie vooral een positieve uitwerking te hebben, en vinden veel kijkers juist een zeker comfort in het Schatkamer-aanbod. Smelt: ‘Tijdens de ontwikkeling werd weleens gezegd dat kijkers waarschijnlijk snel zouden afhaken door de traagheid van oudere programma’s, omdat we tegenwoordig zoveel snelheid en prikkels gewend zijn. Maar in de data zien we terug dat mensen echt hele afleveringen uitkijken. Blijkbaar snakken we naar een beetje rust en traagheid.’
Inmiddels is bijna 60 procent van het Beeld & Geluid-archief beschikbaar in de Schatkamer, en komen er dagelijks nieuwe titels bij. Smelt: ‘We zien dat er steeds vaker wordt gezocht op bijvoorbeeld BZT Show, Zaai en Het Klokhuis. Ook onder twintigers en dertigers is er een heel grote nostalgiebehoefte, en daar kunnen we nog beter in voorzien. We willen de collectie blijven verbreden en verdiepen, ook met programma’s van commerciële zenders. De lancering is wat dat betreft echt pas een startpunt.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant