Neurowetenschapper Karin Roelofs van de Radboud Universiteit krijgt dit jaar een Spinozapremie van 1,5 miljoen euro voor haar onderzoek naar de zogenaamde freeze-reactie bij stress. De Nederlandse organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO) reikt de prijs uit als hoogste wetenschappelijke onderscheiding in Nederland, naast de Stevinpremies voor onderzoek met grote maatschappelijke impact.
Roelofs onderzoekt hoe brein en lichaam zich gedragen in gevaarlijke of stressvolle situaties. Haar studies laten zien dat een korte bevriezingsreactie, met een sterk dalende hartslag terwijl de rest van het lichaam paraat blijft, mensen helpt om onder druk betere beslissingen te nemen. Ze vergelijkt het met tegelijk gas geven en remmen: een moment van stilstand dat ruimte schept om te kiezen voordat iemand in actie komt.
Uit haar werk kwam al een praktische toepassing voort: een VR-game waarmee politieagenten tijdens hun opleiding deze nuttige freeze-reactie kunnen oefenen. Met het geld van de Spinozapremie wil Roelofs vooral verder de basisprocessen in het brein ontrafelen. "Ik wil kijken hoe we het brein zelf kunnen beïnvloeden om mensen beter te laten reageren op stress," zegt ze.
Ook chemisch bioloog Hermen Overkleeft, hoogleraar bio-organische chemie aan de Universiteit Leiden, ontvangt een Spinozapremie van 1,5 miljoen euro. Hij ontwikkelde methoden om menselijke eiwitten zeer gericht te beïnvloeden, wat nieuwe medicijnen mogelijk maakte voor kanker en zeldzame stofwisselings- en auto-immuunziekten. Overkleeft wil de premie gebruiken om zijn onderzoek een nieuwe wending te geven en sterker te verbinden met praktische en klinische toepassingen.
Naast de twee Spinozapremies kent NWO dit jaar ook twee Stevinpremies toe, eveneens ter waarde van 1,5 miljoen euro per persoon. Die gaan naar hoogleraar psychiatrie Iris Sommer (UMC Groningen) en media- en AI-onderzoeker Claes de Vreese (Universiteit van Amsterdam), omdat hun werk aantoonbare maatschappelijke invloed heeft. Sommer ontwikkelde onder meer een AI-toepassing die via spraak een psychische terugval kan signaleren en onderzoekt de rol van hormonen bij psychoses, met speciale aandacht voor psychiatrische zorg voor vrouwen.
Sommer wil de premie inzetten om jonge onderzoekers in haar groep langdurige zekerheid te bieden en haar werk rond de mentale gezondheid van vrouwen uit te breiden; NWO prijst ook haar publieksboek "Het vrouwenbrein" als schakel tussen wetenschap en samenleving. De Vreese onderzoekt de impact van AI, de macht van Big Tech en de gevolgen voor de democratie, en wordt onderscheiden omdat hij zijn onderzoeksresultaten actief deelt met het brede publiek. Hij noemt het ontvangen van de Stevinpremie "overweldigend en eervol" en ziet de onderscheiding als steun in de rug om zijn maatschappelijke werk voort te zetten.
Karin Roelofs (Afbeelding: Radboud Universiteit)
Source: Fok frontpage