Astro Teller Terwijl het ongemak over Big Tech groeit, blijft Google groots dromen. Astro Teller verzint met Googles ideeënfabriek X het ene na het andere verstrekkende plan. „Maar je kunt de wereld niet veranderen tegen de wil van de mensen in.”
Astro Teller in het kantoor van Google op de Zuidas. „Het is niet de bedoeling dat we de hele wereld van ons vervreemden, daar schiet je uiteindelijk niets mee op.”
Energieopslag in zoutkorrels, ballonnen die internet brengen naar afgelegen gebieden, recycling op moleculair niveau, contactlenzen die glucose meten en e-bikes voor wandelaars (gemotoriseerde broeken). Bij Google X, de ideeënfabriek van techreus Alphabet, zijn weinig zogenoemde moonshots te gek. Het gros van die ideeën weet nooit de status van cool experiment te ontgroeien. Onhaalbaar, onschaalbaar, onbetaalbaar — dat soort dingen. Maar falen hoort er nou eenmaal bij, zegt Astro Teller, die het innovatielab leidt. „Zolang je het maar efficiënt doet.”
De bijnaam ‘Astro’ kreeg Eric Teller (56) in zijn studententijd, en past goed bij de sciencefiction-achtige ideeën van X (niet te verwarren met het socialemediaplatform van Elon Musk). NRC sprak Teller eerder deze maand in Amsterdam, waar hij naartoe was gevlogen om een toespraak te geven op techconferentie Hello Tomorrow.
Astro is niet de eerste Teller die zich met wereldschokkende technologische innovaties bezighoudt. Opa Edward Teller (1908-2003) was een van de natuurkundigen die tijdens de Tweede Wereldoorlog in Los Alamos bijeenkwamen om de kernbommen te ontwikkelen waarmee de Amerikanen in 1945 Hiroshima en Nagasaki verwoestten. Terwijl directeur Robert Oppenheimer na de oorlog morele bezwaren tegen de inzet van nucleaire bommen kreeg, stortte Edward Teller zich tijdens de Koude Oorlog juist op de ontwikkeling van een nóg zwaardere bom. Sindsdien staat hij bekend als de ‘vader van de waterstofbom’, duizenden malen krachtiger dan de atoombom.
Als kind bewonderde Astro Teller zijn opa’s vertelkunsten; tegenwoordig heeft hij dezelfde borstelige wenkbrauwen. Maar daar houdt de gelijkenis op. Reflecterend op de historische rol van zijn grootvader, zegt hij dat hij „van hem geleerd heeft dat je met een klein team gemotiveerde mensen uit diverse disciplines iets kunt bouwen dat de wereld daadwerkelijk verandert”. Om eraan toe te voegen: „Hoewel ik niet van plan ben een bom te maken.”
„Kijk, nationale veiligheid is belangrijk. Maar ik zag dat mijn grootvader erg veel tijd aan defensieprojecten besteedde en dat dat zijn leven ingewikkeld maakte. Daar heb ik geen zin in. Er zijn ook andere manieren om de wereld te helpen. Als je het gebrek aan schoon drinkwater oplost, zullen minder mensen boos op je worden.”
„Na de Tweede Wereldoorlog was iedereen bang voor kernenergie, vanwege die kernbommen. Het was alsof dat dezelfde dingen waren. Maar al die verhitte discussies hebben er niet toe geleid dat er minder kernbommen zijn gemaakt. Als we destijds tien keer meer kerncentrales in de Verenigde Staten en Europa hadden gebouwd, hadden we klimaatverandering tegen kunnen gaan en zouden we als samenleving nu beter af zijn geweest.”
„Dat is volgens mij de overeenkomst met kunstmatige intelligentie. Ik begrijp de zorgen wel, maar ik maak me ook zorgen dat die angst voor AI de ontwikkeling van positieve toepassingen afremt, zonder dat we daarmee de negatieve gevolgen verminderen.”
„Het is niet de bedoeling dat we de hele wereld van ons vervreemden, daar schiet je uiteindelijk niets mee op.”
Op kantoor heeft Astro Teller vaak rolschaatsen aan: een handig om manier om sneller op vergaderingen te komen, en om te benadrukken dat je gebaande paden moet afwijken. „Bij X stimuleren we dat mensen in hun carrière off piste gaan en iets heel anders doen dan technologie. Ik heb behoorlijk wat rare dingen in mijn leven gedaan: drie boeken geschreven, een filmscript verkocht en de Amerikaanse verkiezingen van 2008 becommentarieerd voor een Franse tv-zender.”
Teller studeerde kunstmatige intelligentie en runde voor hij bij Google werkte een eigen onderneming, BodyMedia. Hij heeft vier kinderen.
Toen Teller in 2010 bij Google kwam werken, telde het bedrijf 24.000 medewerkers, en prijkte de slogan ‘Don’t be evil‘ volgens de overlevering op ieder whiteboard van het bedrijf. Inmiddels heeft Alphabet 195.000 werknemers. De omzet is gegroeid naar ruim 400 miljard dollar, vooral door advertentieverkoop, en 61 miljard dollar gaat naar onderzoek (R&D). Google X heeft een veel kleiner budget, maar hoeveel precies, dat wil het bedrijf niet kwijt. De X-afdeling valt sinds 2015 onder Alphabet, de holdingmaatschappij boven Google, en is gevestigd in een voormalig winkelcentrum in Silicon Valley, waar Astro Teller zich bij voorkeur op rolschaatsen verplaatst. Dat is efficiënter en ‘anders dan anders’ — de Amerikaan kleurt graag buiten de lijntjes.
Teller vertegenwoordigt de innovatiefilosofie van X. In een notendop: bedenk radicaal nieuwe plannen en probeer met een klein team te bewijzen dat ze niet werken. Dan stuit je vanzelf op iets wat wel haalbaar is. Zodra experimenten uitvoerbaar blijken, groeien ze uit tot een serieuzer project. En hebben ze daadwerkelijk commerciële potentie, dan worden het aparte bedrijven.
„We zoeken geen ideeën waarmee je 1 of 2 miljard dollar extra omzet genereert, maar die het leven van 5 miljard mensen kunnen veranderen”, zegt Teller. Van tijdreizen of teleportatie is het tot zijn teleurstelling nog niet gekomen. Waymo, koploper in de techniek die zelfrijdende auto’s aanstuurt, is een van de weinige succesvolle graduates uit de X-stal. Het begon vijftien jaar geleden met een ei-vormig autootje dat over de Google-campus stuiterde. Inmiddels voert Waymo in zes Amerikaanse steden bijna een half miljoen ‘zelfrijdende’ ritten per week uit en wordt het geschat op een waarde van 126 miljard dollar.
„Waymo wordt langzaam uitgerold omdat we voorzichtig zijn. Dat is ook waarom Waymo jarenlang bekendstond als de oma van de zelfrijdende auto’s. Natuurlijk is Waymo nog niet perfect, dat weten we heus wel. Juist daarom is het logisch — en geen tekortkoming— dat Waymo nog niet overal rijdt. Dat is niet omdat we er geen geld mee willen verdienen, maar omdat we weten dat je eerst het vertrouwen van het publiek moet winnen. Je kunt de wereld niet veranderen tegen de wil van de mensen in.”
„Natuurlijk is het bedrijf gegroeid en veranderd. Ik zeg ook niet dat Google perfect is, maar vergeleken met veel andere techbedrijven hebben we het hart op de goede plaats. Bij Google X bedenken we in ieder geval geen plannen die we over de schutting gooien zodat ze snel geld opleveren. We werken aan langdurige innovatie: van een gek idee dat de wereld kan veranderen, naar een winstgevend bedrijf, over een periode van twintig jaar.”
„De wereld zit vol camera’s, maar Google Glass was de eerste camera die je letterlijk op je gezicht droeg. Dat begon als een voorzichtig experiment, een proefproject. Mensen reageerden er zo enthousiast op dat we dachten dat er een product in zat. Daar hebben we ons door laten meeslepen. De maatschappij was er nog niet klaar voor, dus stopte Glass weer.”
„Ach, het is maar een letter. Onze ‘X’ dient ter aanmoediging: we willen dingen tien keer beter maken, niet 10 procent. Dat dwingt je echt iets baanbrekends uit te vinden. Prima als andere bedrijven de ‘X’ gebruiken als verwijzing naar onze moonshot factory. Hopelijk nemen ze dan ook wat van onze positieve aanpak over.”
„Ik ben natuurlijk bevooroordeeld. Maar stel je voor dat je als individu of land afhankelijk bent van een grote creditcardmaatschappij die je slecht behandelt en slecht met je data omgaat. Je kunt dat negeren — zou ik niet doen — of je kunt stoppen met het gebruik van alle creditcards. Dat zou ik ook niet doen. Een derde optie: je kunt meer aandacht besteden aan het selecteren van creditcardmaatschappijen die het beste met je voorhebben.”
„Tja, dat heeft veel voeten in de aarde en is niet erg productief. Ik ben bang dat ik te praktisch ben om een goede politicus te zijn. Ik beschouw mezelf als een cultureel ingenieur, die een microkosmos schept waar mensen zich op een niet-normale manier kunnen gedragen en vrij kunnen experimenteren. We omarmen mislukking: minder dan 2 procent van de plannen wordt een succes. Maar soms rolt er een idee uit waarvan je weet: hé, dit is echt goed. Daarvoor heb je leiders nodig die de sfeer bewaken.”
„Dat beschouw ik als een compliment. Maar laten we voor het gemak Thomas Edison als voorbeeld nemen — die is al overleden, dus hem kan ik ook niet beledigen. Hij was een vermaarde uitvinder en tegelijkertijd een vreselijke baas. Hij claimde ideeën die niet van hem waren, loog om geld los te peuteren en werkte niet efficiënt. Ik noem mezelf dus liever een anti-Edison. Ik wil tegen mijn kleinkinderen kunnen opscheppen over hoe ik de wereld verder heb geholpen, in plaats van me ervoor te moeten schamen.”