Ronald Koeman | bondscoach Oranje Op het WK voetbal staat hij voor zijn grootste opgave als bondscoach. Wat is de reden dat veel spelers – en sommigen juist niet – blij zijn met Ronald Koeman? En waarom is loyaliteit zo belangrijk voor hem?
Bondscoach Ronald Koeman na afloop van het WK-duel tegen Zweden in Houston.
Opzwepende samba dreunt door het Houston Stadium als Ronald Koeman druk gebaart. De selectie van Oranje staat rond hem tijdens een drinkpauze in het tweede WK-duel, tegen Zweden. Hij praat, wijst, spreidt zijn armen, klapt een paar keer. Als aanvaller Cody Gakpo een stap naar achter zet, trekt Koeman zijn aandacht met een snelle aanwijzing. Verdediger Micky van de Ven krijgt een bemoedigend tikje op zijn nek. Lang duurt de bespreking niet – slechts een minuut.
Mensen die nauw met Koeman werk(t)en zien hem vrijwel altijd zo, vertellen ze NRC: duidelijk, to the point, goed voorbereid. Geen woord te veel. In het begin van hun samenwerking, vanaf 2023, plande directeur betaald voetbal Marianne van Leeuwen van de KNVB weleens een uur in voor overleg met de bondscoach. „Maar het was vaak na een kwartier al klaar”, vertelt ze. „Hij luistert goed, zegt wat hij wil. Hij is heel efficiënt met zijn tijd.”
Op het WK voetbal in Noord-Amerika staat Koeman voor zijn belangrijkste opgave als bondscoach van het Nederlands elftal. Na een groepsfase waarin de resultaten goed waren maar het spel wisselvallig, wacht maandag in de zestiende finale een confrontatie met Marokko in het Mexicaanse Monterrey. Het kan zomaar zijn laatste duel als bondscoach zijn: na het WK loopt zijn contract af, de kans is groot dat hij stopt.
Ronald Koeman (63), geboren in Zaandam, is na in totaal zes jaar als bondscoach (2018-2020 en 2023 tot nu) zo’n vertrouwde, vanzelfsprekende verschijning dat hij te vergelijken is met een bankstel in een woonkamer: niet weg te denken.
Maar wat voor coach is hij precies? Wat is de reden dat veel spelers – en sommigen juist niet – blij met hem zijn? Waarom is loyaliteit zo belangrijk voor hem? En hoe verhoudt hij zich als realistische, pragmatische coach tot modernere trainers?
Het is rumoerig in een zaal in de Barcelona Golf Club, donderdag 21 mei. Cocktails en Spaanse hapjes worden geserveerd bij het avondeten, voor de aftrap van de ‘Koeman Cup’. Vrienden, familie en collega’s van naamgever Ronald Koeman zijn present op het padel- en golftoernooi – onder wie zijn assistent Wim Jonk en directeur topvoetbal Nigel de Jong van de KNVB. Op het evenement wordt geld ingezameld voor de Johan Cruyff Foundation, waarvan Koeman ambassadeur is.
Als een sponsor klaar is met zijn praatje, is het de beurt aan Koeman. Hem moet iets van het hart. Dat sommige mensen door de vorige spreker heen spraken, heeft hem gestoord. Hij vraagt om een beetje respect, vertellen zijn zoon Tim en NOS-journalist Joep Schreuder, beiden aanwezig. „Hoe gezellig het ook is, als iemand praat, luister je”, zegt Koeman volgens Schreuder. „Toen was het ook stil”, zegt Tim. Ronald Koeman bevestigt dat het zo gegaan is.
Ronald Koeman spreekt de spelers toe tijdens een drinkpauze in de wedstrijd tegen Tunesië (3-1)
Net als zijn in 2013 overleden vader Martin – die werkte als slager en voetbalde als semi-prof – is hij van de regels, normen en waarden. Gehoorzaam zijn, je taken uitvoeren, schikken naar het teambelang – het is voor hem een gegeven. „Hij kan het niet begrijpen als iemand zich verslaapt, dat hadden wij vroeger al”, zegt zoon Tim. Wanneer een speler te veel met zichzelf bezig is bij Oranje, rekent Koeman daar snel mee af. „Ronald vindt het collectief heel belangrijk”, zegt bondsdirecteur Van Leeuwen. „Er is geen ruimte voor ego’s.”
Die rigide opstelling maakt het voor hem soms moeilijk om zich aan te passen aan de moderne tijd. Tim, broertje Ronald jr. en zus Debbie zijn allen in de dertig en zitten qua leefwereld dus in dezelfde fase als de voetballers waar hun vader mee werkt. Hij ‘spiegelt’ zijn kinderen dan ook regelmatig aan zijn spelers – zoals over telefoongebruik, social media en het dragen van een koptelefoon.
Wat hij dan zegt? Tim: „‘Die gasten kaarten niet meer. Ze zitten allemaal in hun eigen wereld, op hun telefoon. Waarom moet je altijd alles laten zien op social media?’ Dat zegt hij óók tegen ons.”
Toch probeert Koeman mee te gaan in wat profvoetballers tegenwoordig verlangen qua individuele begeleiding – bij hun clubs is daar steeds meer aandacht voor. Spelers die afvielen voor de definitieve WK-selectie belde hij een voor een via Facetime, al deed hij dat met lichte tegenzin. „Wij leggen te veel uit”, zei hij, gevraagd naar dat belrondje. Tien jaar geleden zou hij die toelichting niet hebben gegeven, zegt zijn zoon. „Waar hij vroeger echt keihard was, heeft hij zich daarin wel aangepast.”
De meeste (ex-)internationals die NRC sprak, zijn enthousiast over zijn ‘duidelijke’ communicatie. „Hij is heel direct, zegt waar het op staat”, vindt Tijjani Reijnders. „Als iets goed is, is het goed. Als iets slecht is, is het slecht.” Koeman was „gewoon eerlijk” zodra hij een keer niet in de basis begon, herinnert Ryan Babel zich, die in 2004 bij Ajax onder Koeman debuteerde en veertien jaar later bij Oranje ook met hem te maken kreeg.
Het is een ander beeld dan de buitenwereld soms van hem heeft. Koeman kan zuur overkomen, met cynische opmerkingen (over de halve finale op het EK 2024 zei hij begin deze maand met wegwerpgebaartjes: „Dat was toch allemaal niks, het voetbal was niks”, een reactie op kritiek op Oranje dat toernooi). Hij lijkt wel eens de gevoeligheid te missen voor een subtiele toon en tactvolle boodschap.
Conflicten met internationals escaleerden mede hierdoor. Steven Bergwijn was er niet van gediend dat Koeman in 2024 op een persconferentie zijn ongenoegen uitsprak over zijn lucratieve transfer naar een club in Saoedi-Arabië („Daarin voert sportieve ambitie niet de boventoon”). En hij impliceerde in maart dat het niet selecteren van Joey Veerman in aanloop naar het WK te maken had met zijn instelling („Het karakter van Joey is anders”). Zowel Bergwijn als Veerman wilde niet meer onder Koeman spelen bij Oranje.
In de kwestie-Veerman toonde Koeman zich de „bikkelharde” coach die hij op momenten nog altijd kan zijn, zegt trainer Alfred Schreuder, eerder assistent onder Koeman bij FC Barcelona. Hij zag dat ook bij een van de eerste trainingen in de zomer van 2020, kort nadat Koeman was aangesteld, volgend op een 8-2 nederlaag van Barça tegen Bayern München. Een groepje kwam een paar minuten te laat, iets dat volgens Schreuder destijds „heel normaal” was. „Hij zei: om weer succesvol te worden, kan ik dit niet accepteren. Ik ga niet meer op jullie wachten.”
Dat hij een „sterke leider” is, sprak toenmalig voorzitter Ralph Krueger van Southampton aan. Koeman werd in 2014 trainer bij de Engelse club, na een goede periode bij Feyenoord. Ze zochten iemand die de topsportcultuur bij de club, in korte tijd opgeklommen van het derde profniveau naar de Premier League, kon versterken. Koeman slaagde daarin: met een zevende en zesde plek maakte Southampton de beste periode door in de moderne clubhistorie.
Van Leeuwen noemt Koeman een „echte manager” die „het geheel overziet”. Zijn assistenten geeft hij veel vrijheid en verantwoordelijkheid om trainingen te leiden en tactische analyses te maken, zegt zowel Alfred Schreuder als Dwight Lodeweges, die bij Oranje onder Koeman werkte. Hij springt wel in bij trainingen als hij dat nodig vindt en zit er extra bovenop als de reserves een partijvorm doen – als signaal dat zij ook worden gezien.
Koeman heeft een „gezond zelfvertrouwen”, zegt Krueger, onder meer in hoe hij spreekt voor de spelersgroep. Hij kon principieel zijn op gebied van discipline, was er niet op uit om „populair” te zijn. Zo weet Krueger nog dat Koeman sterspeler Sadio Mané op de bank zette voor een belangrijk duel nadat de aanvaller te laat kwam bij een teambespreking.
Na sportieve tegenslag – in zijn tweede termijn als bondscoach te vaak het geval – is Koeman „heel goed” in staat om „de rust te bewaren”, zegt Van Leeuwen. Zo viel het haar op dat hij na de verloren halve finale op het EK van 2024 tegen Engeland zich „snel” wist te herpakken. „Hij kraakt niet af. Hij stort niet in. En haalt er positieve dingen uit.”
Voor Koeman is vertrouwen de sleutel in zijn relatie met belangrijke spelers. Hij groeide als profvoetballer op in een tijd waarin trainers bepalende spelers veel invloed gaven. Die inspraak kreeg hij zelf onder bondscoach Dick Advocaat, als aanvoerder op het WK 1994 in de VS. Van zijn oude PSV-coach Guus Hiddink – onder wie Koeman later assistent was bij Oranje – leerde hij met een leiderschapsgroepje werken. Daarbij neemt hij enkele spelers mee in zijn beslissingen en tactische plannen om draagvlak te creëren, vertelt Babel, die in 2018 en 2019 in dat groepje zat.
Zijn band met belangrijke spelers gaat soms verder dan alleen op professioneel vlak. In de documentaire Força Koeman uit zijn tijd als coach van FC Barcelona in 2020 en 2021 is te zien dat hij hecht is met spelmaker Frenkie de Jong. De Jong („onze band is meer dan trainer-speler”, zei hij onlangs) bezoekt onder meer het verjaardagsfeest van Koemans vrouw Bartina. Met Mikky, de vrouw van De Jong, hebben ze ook „veel contact”, zegt Koeman in februari tegen NRC. Eens in de zoveel weken gaan ze in Barcelona lunchen waarbij ook Danny Cruijff, de weduwe van Johan, aanschuift.
Ronald Koeman met middenvelder Frenkie de Jong.
Memphis Depay is sinds zijn tijd bij FC Barcelona, waar hij kortstondig onder Koeman speelde, ook een intimus van de familie, zegt zoon Tim. Volgens hem is Depay altijd geïnteresseerd in hoe het gaat met de gezondheid van Bartina, die uitgezaaide borstkanker heeft. Bij een uitzwaai-barbecue voor de familie van spelers en stafleden op de KNVB Campus in Zeist kort voor het WK „was hij de eerste die naar mijn moeder ging”, zegt Tim.
„Wat Ronald speciaal maakt als trainer is dat hij heel goed autoritair kan zijn”, zei Frenkie de Jong begin juni in Zeist in gesprek met NRC en andere media. „En hij kan je ook het gevoel geven: je hebt het volste vertrouwen, maar je moet wel de verantwoordelijkheid pakken. Die lijn is moeilijk: dat je te dicht bij spelers komt, en dat ze zich te los gaan voelen, of soms te ver af staat.”
Die balans bewaakt Koeman „heel goed”, zegt De Jong. Zo gaf hij de selectie de ruimte om onderling de rugnummers te bepalen voor het WK – wat zonder problemen lukte. Al liet Koeman voor het duel met Zweden blijken dat spelers ín het veld méér verantwoordelijkheid moeten nemen.
Met name in zijn tweede periode bij Oranje vaart Koeman op spelers met wie hij een langdurige relatie heeft. Daarbij gaat loyaliteit onmiskenbaar soms boven kwaliteit. Hij blijft vertrouwen uitspreken in de niet topfitte spits Depay (32), die inmiddels voorbij is gestreefd door anderen. Zoals ook het selecteren van de lang afwezige Marten de Roon (35) opvallend is. Voor het EK 2024 deed Koeman dat ook met Georginio Wijnaldum (toen 33), wat geen succes werd.
Dat maakt hem een behoudende bondscoach die niet voorop loopt met vernieuwingen, en dat bracht Koeman dit WK in de problemen. Tegen Japan wisselde hij niet alleen defensief, het was ook de hiërarchie in de wissels die kenmerkend was: hij bracht onder anderen Depay in, die niet overtuigde. Oranje zakte ver terug, had voorin nauwelijks snelheid meer en gaf een voorsprong weg. En tegen Zweden verloor Nederland de grip na enkele tactische omzettingen bij de tegenstander – het duurde lang voordat Koeman dit wist op te lossen.
In zijn speelwijze – hoewel een protegé van Cruijff, boegbeeld van de befaamde ‘Hollandse school’ – is hij vrij pragmatisch en resultaatgericht: het klassieke 4-3-3 kan hij met een vingerknip omzetten naar een defensiever systeem met vijf verdedigers.
Ronald Koeman tijdens de wedstrijd tegen Tunesië.
„Hij heeft een enorme loyaliteit naar de Cruijff-familie”, zegt NOS-verslaggever Schreuder, die Koeman al ruim 25 jaar kent en vaak interviewde. „Maar niet in zijn spelopvatting.”
Wat hem onderscheidt van vaak obsessieve, opkomende trainers is dat Koeman „niet over-coacht”, merkte Krueger in de samenwerking met onder anderen toenmalig Southampton-spelers Virgil van Dijk en Mané („die tilde hij naar een heel ander niveau”). Zijn instructies beperkt hij tot hoofdzaken. „Als je een speler te veel laat nadenken, blokkeer je wat hem tot een genie maakt”, zegt Krueger, zelf een ervaren coach in het ijshockey. „Omdat Ronald zelf op hoog niveau speelde, begrijpt hij dat. Hij blokkeert hun instinct niet.”
Of die benadering ook bij Oranje werkt, moet in het vervolg van het WK blijken. En daarna? Koeman laat een huis bouwen in de wijk Pedralbes in het noorden van Barcelona, vertelt zoon Tim. Met uitzicht over de stad en op het stadion van FC Barcelona. Na de zomer moet het klaar zijn. Tim: „We weten dat mijn moeder niet negentig zal worden. Ik merk dat zij wil genieten, mijn vader wil ook dat zij gaat genieten. Samen dus.”