Het kabinet wil dat boerenbedrijven die in de nabijheid van natuurgebieden liggen fors minder stikstof gaan uitstoten. Samen met tal van andere maatregelen moet dat ertoe leiden dat uiterlijk eind 2027 een landelijke versoepeling plaatsvindt van de vergunningverlening.
is politiek verslaggever en onderzoeksjournalist van de Volkskrant.
In provincies die voortvarend te werk gaan of waar de natuur minder kwetsbaar is, kan de vergunningverlening mogelijk al eerder op gang komen, verwacht het kabinet. Ook komt er eind dit jaar spoedwetgeving die zogenoemde PAS-melders – boeren die buiten hun schuld hebben uitgebreid zonder vergunning – meer zekerheid geeft. ‘Uiterlijk het vierde kwartaal 2027’ moet dan de zogenoemde rekenkundige ondergrens omhoog gaan. Dat betekent dat projecten die relatief weinig stikstof uitstoten niet hoeven te wachten op vergunningen.
Veel boerenorganisaties hoopten dat die rekenkundige ondergrens veel eerder omhoog zou gaan, als compensatie voor alle pijnlijke maatregelen waar ze aan moeten voldoen. Maar volgens het kabinet is dit alleen mogelijk als er een ‘geborgd pakket’ ligt waarmee de rechter overtuigd kan worden. Alleen een voornemen is niet genoeg. ‘Het komende jaar werkt het kabinet, samen met provincies, deze maatregelen verder uit’, zo staat in de brief aan de Tweede Kamer.
In het pakket van Landbouwminister Jaimi van Essen (D66) wordt gedwongen krimp niet uitgesloten als blijkt dat boeren niet aan de nieuwe eisen voldoen. Het afpakken van dierenrechten kan vanaf 2035 gebeuren, al noemt het kabinet dat ‘de ultieme remedie’.
Rond vijftien grote en kwetsbare natuurgebieden, zoals De Peel, komt een zone van 1 kilometer waarbinnen de uitstoot nog eens extra 20 procentpunt omlaag moet, bovenop de landelijke eisen waar alle boeren aan moeten voldoen. Bij 85 andere stikstofgevoelige Natura 2000-gebieden komt een vergelijkbare zone van 500 meter. Het doel is om daar de minder intensieve bedrijven te behouden.
Boeren mogen zelf gaan bepalen hoe ze de nieuwe normen willen halen. Het kabinet wil dat ze minder gaan uitstoten per dier en ook minder dieren gaan houden – 2,6 per hectare. Dat zal met name in het zuiden voor veel intensieve bedrijven een enorme reductie betekenen.
In totaal moet de landbouw in 2035 tussen de 42 en 46 procent minder stikstof uitstoten dan in 2019. In de industrie en de mobiliteit moet er een reductie van 50 procent plaatsvinden in dezelfde periode. Het kabinet is ervan overtuigd dat dit met het nieuwe pakket haalbaar is. Het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) moet nog doorrekenen of dat optimisme gerechtvaardigd is, maar achter de schermen zou die onafhankelijke rekenmeester voorzichtig positief zijn geweest.
Voor een deel kunnen de stikstofdoelen in de landbouw gehaald worden via stal-innovaties of via afspraken met andere boeren. De komende jaren zal het kabinet wel steeds controleren of de uitstootreductie op koers ligt. Eerder bleken innovaties steeds veel minder op te leveren dan eerder voorspeld.
Het kabinet heeft in totaal 20 miljard gereserveerd om de pijn deels te verzachten. ‘We laten de boeren niet alleen’, aldus landbouwminister Van Essen. Er is negen miljard gereserveerd om boeren binnen de zones te helpen hun bedrijven om te vormen, bijvoorbeeld richting biologische landbouw. Er wordt 2,2 miljard geïnvesteerd in natuurherstel- en beheer. Nog eens twee miljard is beschikbaar voor innovaties.
Het kabinet zet verder opnieuw in op een vrijwillige stoppersregeling. Daarvoor is ruim 2,7 miljard gereserveerd. Ook moeten boeren die hun bedrijf verkopen een deel van hun dier- en fosfaatrechten afstaan, behalve als de boerderij binnen de familie blijft.
Als tegemoetkoming aan de sector gaat het kabinet proberen om binnen de EU een versoepeling af te dwingen, waardoor boeren die hun bedrijven willen verduurzamen makkelijker vergunningen krijgen. Nu is dat vaak niet mogelijk, omdat bij die aanpassing ook stikstof vrijkomt.
De stikstofcrisis sleept zich al voort sinds de Raad van State in 2019 het toenmalige vergunningensysteem onderuit haalde vanwege het schenden van Europese regels. Nederland was verplicht om de natuur te beschermen en de stikstofuitstoot in te perken, maar omzeilde dat via de zogenoemde Programmatische Aanpak Stikstof (PAS). Onder de PAS werden vergunningen afgegeven op basis van uitstootbeperkende maatregelen die in de toekomst zouden plaatsvinden. Alleen werden die beloftes niet waargemaakt.
Pogingen om daarna alsnog beleid te voeren voor natuurherstel liepen steeds stuk, onder andere vanwege de boerenprotesten. Dat leidde ook tot de opkomst van de BoerBurgerBeweging (BBB) die de afgelopen kabinetsperiode tevergeefs probeerde om met pijnloze oplossingen de vergunningverlening weer op gang te krijgen. Dat bleek steeds niet juridisch haalbaar. Een uitspraak van de Raad van State uit 2024 maakte het alleen maar moeilijker voor boeren en bedrijven om vergunningen te krijgen als er bij hun economische activiteiten extra stikstof zou vrijkomen.
Wilt u belangrijke informatie delen?
Mail naar tips@volkskrant.nl of kijk op onze tippagina.
Luister ook naar onze politieke podcast ‘De Kamer van Klok’:
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant