Schlagers Duitsland en zelfs Schlagersceptisch Nederland sloten Helene Fischer en haar suikerliedjes in het hart. Na drie jaar pauze is Duitslands nationale mascotte terug, maar sommige fans mopperen. Kan de Schlagerkoningin het land nog steeds verenigen? Dinsdag staat ze in het Gelredome.
Helene Fischer bij het eerste concert van de „360° Stadion Tour” op 10 juni in Dresden.
Nog meer, nóg groter is het geworden. In een rood, glitterend leren pakje komt ze uit de lucht zweven, soepel landt ze midden tussen haar dansers, waarna in een stuwend tempo de choreografieën, verkleedpartijen en nummers elkaar afwisselen – tot Helene Fischer uiteindelijk in de armen van haar man, een van die dansers, aan een touw in de lucht een acrobatisch nummer uitvoert, hoog boven de 90 duizend bezoekers van het Olympia Stadion van Berlijn op 13 juni.
De „Taylor Swift van Duitsland” werd de 41-jarige Helene Fischer onlangs op de Oostenrijkse tv genoemd, en met de show van haar „360° Stadion Tour”, zoals die nu op meerdere videoregistraties te zien is, past die vergelijking inderdaad precies – tot ze begint te zingen althans. Bij de strakke popbeats van de eerste nummers past de vergelijking nog, maar dan begint het publiek vrolijk mee te klappen op de gezellige vierkwartsmaat uit haar vroegere periode. Ineens voelt de Amerikaanse popwereld heel ver weg, terwijl de Schlager-sfeer van Alpenweides, Beierse biertafels of boottochtjes langs de Lorelei over het stadion neerdaalt.
Even lijkt er helemaal niets veranderd, in de manier waarop Duitsland Helene Fischer na drie jaar afwezigheid weer omarmt. Ze had dit jaar, kort voor het begin van de stadiontour die komende dinsdag ook Nederland aandoet, zelfs een WK-lied klaarstaan, net als tijdens het hoogtepunt van haar populariteit in 2014 met ‘Atemlos durch die Nacht’. ‘Heute Nacht’ heet het deze keer, het kwam direct binnen op nummer 1 van de Duitse hitlijsten.
En toch: niets veranderd? Een lichte verwarring bij Duitse pers en publiek is onmiskenbaar. „Te veel circus, te weinig Schlager”, vat een mopperende YouTube-reactie een meer gehoorde klacht samen. En die stadionshows? Die waren niet eens allemaal direct uitverkocht, zoals vroeger, schrijven lokale media in Keulen, Stuttgart en Wenen, terwijl het optreden in Nederland van de Arena in Amsterdam naar het GelreDome-stadion in Arnhem werd verplaatst, waarvan de capaciteit, zo merken de Duitse boulevardkranten fijntjes op, toch „beduidend kleiner” is.
Maar misschien laat juist deze verwarring wel het beste zien wat hier aan de hand is: Helene Fischer is in eigen land niet alleen een van de succesvolste zangeressen ooit, maar zij dient ook de rol van een soort nationale mascotte te spelen, die het land blijmoedig samenbrengt in zijn collectieve geluksmomenten. Dat die rol uitgerekend Fischer is toegevallen, die in 1988 als de vierjarige Jelena Petrowna Fischer met haar ouders uit Siberië naar Rheinhessen vertrok – het gevolg van een migratieregeling rond de zogeheten ‘Ruslandduitsers’ die de toenmalige bondskanselier Helmut Kohl met de Sovjet-Unie trof – zegt niet alleen wat over haarzelf, maar ook over het Duitsland van de afgelopen twintig jaar.
Concert in Dresden, „360° Stadion Tour” 2026.
Op 14 mei 2005 loopt Helene Fischer in een lange zalmroze jurk de trap af van het Hochzeitsfest der Volksmusik. Boven haar een gouden koepel, naast haar een geblondeerde man in een wit pak, zanger en presentator Florian Silbereisen; samen zingen ze op de ARD-televisie het olijke ‘Komm mit nach Varasdin’, „daar willen we gelukkig zijn”. Je kan het dan nog goed horen, de toen 20-jarige Helene Fischer is opgeleid als musicalzangeres. Dit is haar eerste tv-optreden ooit; haar nieuwe manager had haar de Schlager-wereld gewezen als de snelste weg naar succes in Duitsland. En ze blijkt er goed in, ook in de rol die erbij hoort. Drie jaar later maakt ze haar relatie met Silbereisen bekend, en het miljoenenpubliek van de Duitse Schlager-televisieprogramma’s hijst hen als het nieuwe Schlager-koningskoppel op de biertafels.
Over het Schlager-genre wordt in Nederland vaak wat lacherig gedaan, maar de geschiedenis ervan vertelt veel. Ontstaan uit de deuntjes van de Europese operette van de late 19de eeuw, werden de Schlagers (letterlijk: hits) na de Tweede Wereldoorlog het meest succesvolle genre van de nieuwe entertainmentindustrie van West-Duitsland. De artiesten, onder wie opvallend veel buitenlandse, van Corry Brokken tot Nana Mouskouri, boden het Duitse publiek wat het vroeg: een heile Welt, een wereld waarin alles goed lijkt te komen, de werkelijkheid met suikerlaag bedekt. Precies dat was wat het aangeslagen Duitsland vanaf de jaren vijftig nodig bleek te hebben, vrolijker dan de Nederlandse smartlap, een hoog meeklapgehalte, met als grootste ongeluk een misverstand in de liefde.
Maar kwám alles ook echt goed? Niet in de Schlager-wereld zelf. Precies in de jaren dat Fischer haar eerste successen behaalde, holden de kijkcijfers van de Schlager-tv-programma’s op ARD en ZDF achteruit. Tegelijk was de publieke schaamtegrens steeds sneller bereikt; aan het ene uiterste door de platte variant van de partyschlagers, controversieel door hun vermeende vrouwonvriendelijkheid zoals bij de Mallorca-vakantiehit ‘Dicke Titten Kartoffelsalat’ (2014), aan het andere uiterste door de verdenking van de politiek foute hoek, waar de inmiddels 87-Schlagerzanger Heino bijvoorbeeld steeds weer mee te maken kreeg.
Precies hier lag het gat in de markt waar Helene Fischer insprong: ze vermeed die twee valkuilen en koos voor een nieuwe middenweg. ‘Schlagerpop’ heet haar variant en ze werd er met steeds grotere professionaliteit het boegbeeld van. Cleaner dan feestschlagers, een sound als „glanzend, elastisch edelstaal”, zoals een recensent het omschreef, een licht-melancholische snik maar toch nog steeds ook geglazuurd. De combinatie sloeg aan. Fischer lachte lieflijk naar de 60-plussers in Dirndl en Lederhosen in het Musikantenstadl (totdat dat in 2015 werd opgeheven), maar mengde haar optredens tegelijk met stijl- en showelementen van internationale popsterren als Jennifer Lopez, Britney Spears en Lady Gaga, inclusief bijbehorende hoog uitgesneden outfit.
En dan staat ze 15 juli 2014 ineens in spijkerbroek op het podium bij de Brandenburger Tor van Berlijn. Atemlos durch die Nacht, zingt ze, bis ein neuer Tag erwacht. Honderdduizenden zingen met haar mee, terwijl om haar heen een kring van hossende mannen staat: het Duitse voetbalteam, waarmee Duitsland dat jaar voor de vierde keer wereldkampioen was geworden. Het team blijkt fan, ‘Atemlos durch die Nacht’ had ook al meermaals in de stadions geklonken. Fischer blijkt de grootst mogelijke breedte te hebben gevonden, zowel in de mix van pop en Schlager als qua fans: Schlagerfans, popfans én critici, die het ook wel fijn vinden half ironisch mee te kunnen brullen hoe ‘atemlos’ ze door de nacht gingen – tot in het Schlager-sceptische Nederland aan toe.
Dit is de nieuwe ‘heile Welt’ van Fischer: een nieuw type zangeres, „geen Dirndl-dragend moedertje, maar een moderne zelfbewuste vrouw”, zoals muziekwetenschapper Marina Forell het bij de NDR uitlegt. Maar ook: even valt ze perfect samen met dat wat het toenmalige Duitsland graag wil zijn, het land van Angela Merkel vóór de opkomst van de AfD, een nieuw, internationaler, opener Duitsland van de 21ste eeuw, waarin je óók best een beetje volkstraditie mag omarmen zonder gelijk fout te zijn.
Fischer en dansers tijdens het concert
En nu? In de eerste interviews na haar pauze in 2025 is ze eerst weer de Schlagerster Fischer van het begin, benaderbaar en ‘gewoon gebleven’. Ze begint over haar tweede zwangerschap, over het leven als moeder, en daarna brengt ze dit familiegevoel eind 2025 tot een marketinghoogtepunt met een kerstalbum met kinderliederen, vol mikkend op het traditionele Duitse kerstsentiment.
Dit jaar draait echter alles om die andere kant: die van de popster Fischer, een rol die ze afgelopen tien jaar duidelijk meer is gaan benadrukken. De choreografie van de stadiontour is ontwikkeld door The Squared Division, dezelfde choreografen als die van Taylor Swift, Katy Perry en Kylie Minogue, terwijl het WK-nummer ‘Heute nacht’ heel passend een Shakira-achtig riedeltje erbij heeft gekregen. Het past naadloos bij de laatste albums die al meer pop dan Schlager waren, en ook Schlagerprins Silbereisen zette ze in 2018 buiten de deur – alsof Fischer gestaag afscheid neemt van de wereld van de volksmuziek waar haar succes uit stamt.
Misschien verklaart dat het gemopper rond deze tournee wel: hier staat minder een nationale knuffelmascotte, meer een zakelijke popster. Het nieuwe WK-lied krijgt niet voor niets de kritiek dat het, anders dan in 2014, geen ‘spontaan’ publiekssucces is, maar een door Magenta-tv geproduceerd nummer, bedoeld om vooraf aan de wedstrijden betalende voetbalkijkers te vermaken. Ook de tijdsgeest wordt erbij gehaald om te verklaren waarom niet alle concerten direct waren uitverkocht: zelfs Fischer kan het land in deze verdeelde tijden niet meer zo verenigen als in 2014, stelt een Stuttgarts stadsblad.
Of toch wel? Nu de tour eenmaal begonnen is, meent uitgerekend de kwaliteitskrant Süddeutsche Zeitung, op 10 juni helemaal naar het Oost-Duitse Dresden afgereisd voor het eerste concert, toch nog een spoortje 2014 te voelen. Dankzij het „onwankelbare optimisme, het utopische idee van de toekomst”, en „een goddelijk vertrouwen in de aardse liefde”, krijgt Fischer volgens de recensent voor elkaar wat „de politieke discussies van nu, de wilde chaos van de talkshows niet meer kunnen”.
De ‘heile Welt’ van de oude Schlager mag in 2026 niet meer te bereiken zijn, maar in de nieuwe geglazuurde popwereld van Fischer kan het toch nog goedkomen – als je maar hard genoeg meeklapt.
Helene Fischer treedt op 30 juni op in het GelreDome in Arnhem.