De overheid moet alcoholgebruik minder normaal maken, adviseert de Gezondheidsraad. Maar hoe kansrijk is dat? Niet helemaal onhaalbaar, zeggen wetenschappers tegen NU.nl. Maar dan moet de politiek de alcoholindustrie wel echt buiten de deur houden, en misschien iets doen aan die kinderchampagne.
"Er is geen veilige ondergrens voor alcohol: één glas heeft al risico's", meldde de Gezondheidsraad donderdag. Maar alcohol daarom 'denormaliseren' is een erg ambitieuze opgave in een maatschappij waarin drie kwart van de Nederlanders weleens drinkt.
En tóch zou denormaliseren kunnen lukken, zeggen vier wetenschappers met wie NU.nl sprak. Als de politiek echt wil tenminste. Er zijn genoeg bewezen effectieve methoden. Zolang de politiek de alcoholindustrie maar niet laat meepraten en het burgers makkelijker wordt gemaakt om niet te drinken dan om wel te drinken, zeggen ze.
"Drie maatregelen werken goed: veranderingen in de betaalbaarheid, de beschikbaarheid en de zichtbaarheid van alcohol. Dus bijvoorbeeld de accijnzen verhogen, de verkoop beperken tot slijterijen en alcoholreclames aan banden leggen", vertelt Carmen Voogt, senior onderzoeker bij het Expertisecentrum Alcohol van het Trimbos-instituut.
"Daar is best draagvlak voor. 64 procent van de volwassen Nederlanders vindt een alcoholreclameverbod een goed of heel goed idee en 61 procent is voorstander van een gezondheidswaarschuwing op alcoholverpakkingen." Over hogere prijzen en minder verkooppunten zijn bijna vier op de tien volwassen Nederlanders erg positief.
"Dat hogere prijzen alcoholgebruik tegengaan, weten we al heel lang. Maar door veel gelobby van de alcoholindustrie kwam het in Nederland altijd tot compromissen. Dan kwam er steeds een verhoging van 10 cent per drankje of zo", zegt Reinout Wiers, hoogleraar Ontwikkelingspsychopathologie die veel onderzoek deed naar alcohol en verslaving. "Dan heeft het helemaal geen effect."
Wiers noemt Zweden als een beter voorbeeld. "Ik zag daar een aantal jaar geleden dat je twee keer zo duur uit bent als je een rondje met alcoholische dranken geeft, vergeleken met een rondje met niet-alcoholische dranken. Kijk, dán ga je het gedrag van mensen beïnvloeden."
Overigens kan duurdere alcohol wel statusverhogend werken, waarschuwt alcoholonderzoeker en universitair hoofddocent Marije aan het Rot. "Dat verklaart bijvoorbeeld het steeds meer nuttigen van speciaalbiertjes en cocktails. Als alcohol duurder wordt, wordt het ook meer een statussymbool en daardoor aantrekkelijker voor mensen die status belangrijk vinden." Het is iets voor de overheid om over na te denken, vindt Aan het Rot.
Aan het in 2018 gesloten Nationaal Preventieakkoord, dat roken, alcoholgebruik en overgewicht moet tegengaan, was de betrokkenheid van de industrie goed te zien, zeggen Wiers en Voogt.
"De tabaksindustrie mocht niet meepraten, de alcohol- en voedingsindustrie mochten dat wel. Daardoor werden antirookmaatregelen veel makkelijker ingevoerd en is Nederland nu veel verder in het tegengaan van roken dan van alcoholgebruik", zegt Voogt.
Wiers vreest dat er "weer zo'n waterig compromis uit komt waar je helemaal niets aan hebt" als de Nederlandse politiek de Gezondheidsraad-adviezen zou opvolgen in overleg met de industrie.
Hij zet het liefst de branche helemaal buitenspel. "Geen 'zelfregulatie' meer voor alcoholreclame, maar een totaalverbod. Geen wetenschapsprijs meer die gesponsord is door Heineken. En niet meer de jaarlijkse barbecue van de Tweede Kamer laten sponsoren door een bierbrouwer."
Maar het Nederlandse alcoholgebruik is niet alleen de schuld van de industrie, zegt Martine Groefsema, die als gedragswetenschapper gespecialiseerd is in alcoholgebruik. "Drinken is - veel meer dan roken - een sociale activiteit." Dat krijg je er niet zomaar uit.
"Soms speelt groepsdruk een rol. Als je een cola bestelt in plaats van een biertje, moet je je vaak verantwoorden. Veel mensen willen hun alcoholgebruik minderen, maar door hun omgeving lukt het niet."
Ook voeden we kinderen op met het idee dat alcohol normaal is. "Op het eindfeest van het basisschooljaar staan veel ouders op het schoolplein met een glas alcohol in hun hand", vervolgt Groefsema. "En met Oud en Nieuw is er kinderchampagne."
Zo spelen mensen zelf een rol in de normalisatie van alcohol. "Kijk ook maar eens naar je socialemedia-account: op hoeveel foto's zie je alcohol? Heel veel, waarschijnlijk."
Het vergt "stevige inzet" van de politiek om dat te doorbreken, vreest ze. Terwijl niet drinken soms heel makkelijk kan zijn. "Bij etentjes hoor je vaak de vraag: 'Doen we nog een wijntje?' Als de meesten 'nee' zeggen, zal de ander niet gauw in z'n eentje wel wijn bestellen."
"Zolang je niet fysiek verslaafd bent, heeft 'de groep' heel veel invloed. Maar krijg die groep maar eens mee. Dat levert nu veel weerstand op, daar moet de overheid doorheen."
Wat helpt: als mensen de kortetermijnvoordelen van minderen of stoppen inzien. "Uit allerlei onderzoeken blijkt dat alcohol op de lange termijn slecht voor je is, maar die lange termijn boeit zeker jongeren minder", zegt Wiers.
"Terwijl mensen tijdens bijvoorbeeld dry january ontdekken dat je na een paar weken niet drinken al beter gaat slapen, meer energie hebt en een beter humeur hebt." Door dat soort initiatieven, en doordat mensen zich meer bezighouden met hun gezondheid dan vroeger, is er nu wel momentum voor eventueel overheidsingrijpen, denken ze alle drie.
Hoe dan ook zal het dan een proces van de lange adem worden. Wiers: "Alcohol zit zó verweven in onze cultuur: een glaasje hier, een toost daar. Maatregelen geven mensen het gevoel dat hen iets wordt afgepakt." Het zal dan, nog meer dan bij roken, eerder generaties dan jaren duren voordat alcoholgebruik niet meer 'normaal' is. Voogt: "Aan tientallen jaren moet je wel denken ja."
Politiek gezien is er al jaren geen discussie geweest. Of dat nu wel gaat gebeuren, is de vraag. Het kabinet reageert in het najaar op het Gezondheidsraad-advies.
Source: Nu.nl algemeen