Nog voordat Peter Magyar beëdigd was als premier van Hongarije, begin mei, plaatste de Slowaakse premier Robert Fico al een selfie van hemzelf, zijn Poolse collega Donald Tusk en de Tsjechische premier Andrej Babis op Twitter, met als bijschrift: „Drie musketiers wachten op de vierde, en op de wederopstanding van de V4.”
Lang hoefden de drie Midden-Europese regeringsleiders niet te wachten, of de wederopstanding van de V4 (‘Visegrad Vier’) was een feit. Magyar houdt van aanpakken en lijkt van plan om de Midden-Europese vuist die onder het polariserende premierschap van Viktor Orbán niet meer werkte, weer te ballen. Niet alleen ging zijn eerste buitenlandreis naar Polen, naar Tusk die constant overhoop lag met Orbán, hij fêteerde de musketiers dinsdag ook in het barokpaleis in Gödöllő, bij Boedapest, waar de Habsburgse keizer Frans-Jozef en vooral keizerin Sissi ooit zo graag verbleven. Ze hadden het over sneltreinen, handelsbevordering en een gezamenlijke opstelling in de Europese meerjarenbegroting, EU-uitbreiding en natuurlijk migratie – het enige onderwerp waarover de V4 het afgelopen jaren soms eens waren.
Wat je hier ziet, is niet de wederopstanding van het Habsburgse Rijk, dat aan het eind van de Eerste Wereldoorlog instortte. Veel Midden-Europese landen zijn nog allergisch voor elke zweem van Oostenrijkse overheersing. Een Oostenrijkse poging om na de val van de Muur een Donaulanden-club te vormen, liep spaak omdat het in Wenen was bedacht. Toch heeft het nu gereanimeerde Midden-Europese bewustzijn in de geest iets Habsburgs. Het Habsburgse Rijk was een ‘rijk van het midden’, omringd door machtige staten als Frankrijk, Duitsland, Rusland en Turkije. Het moest schipperen, overleven. De blokken zijn terug. En daardoor doemen ook de contouren van Midden-Europa weer op.
Tijdens de Koude Oorlog verdween Midden-Europa, behalve Oostenrijk, achter het IJzeren Gordijn. Decennialang was er geen ‘Midden’ meer. Maar nu de herinnering aan het Gordijn vervaagt, floreren oude culturele, zakelijke en familiebanden weer zoals in de Habsburgse tijd. Er zijn Oostenrijkse pompstations en supermarkten op de hele Balkan. De beste Italiaanse bibliotheek zit in Zagreb en in Triëst eet je Apfelstrudel. De Tsjechische familie Schwarzenberg behoort tot de grootste huizenbezitters van Wenen. Niemand weet waar Midden-Europa begint en eindigt, maar een ding weet iedereen wel: bij die andere machtscentra hoort het niet. De Hongaarse schrijver György Konrád zei eens dat Midden-Europa een Weltanschauung is, niet een Staatsangehörigkeit.
Niemand weet hoe Magyar zich ontpopt. Hij botst nu al met Fico over Hongaarse minderheden in Slowakije. Toch lijkt er voor Konráds Midden-Europese ‘kijk op de wereld’, die vanwege Orbáns pro-Russische opvattingen en haatzaaierij over Brussel werd platgeslagen, weer ruimte te komen. Omdat Orban weg is, en omdat Europa’s geografische centrum na Brexit naar het oosten is verschoven. Dat geeft Midden-Europa meer gewicht. Daarbij komt dat er sinds Brexit ook ándere allianties in Europa worden opgericht, wisselende coalities per thema – om tegenwicht te bieden aan Frankrijk en Duitsland, die relatief machtiger zijn geworden na het vertrek van de Britten – de Frugals op financieel gebied, de ‘nordic eight’ voor defensie, de E3 voor buitenlandpolitiek, atlantische landen voor het klimaat. Ook door de Russische invasie in Oekraïne werd Midden-Europa prominenter, als doorvoergebied voor vluchtelingen, vips en militaire en humanitaire transporten. In Brussel hebben Midden-Europese landen als frontlijnstaten meer invloed dan vroeger: ze zijn zelfverzekerd en nemen initiatief. Er wordt naar hen geluisterd. Orban voorkwam met zijn ideologische tirades dat ze een blok vormden. Polen sloot zich zelfs deels bij de nordics aan.
Babis heeft de V4 eens „een cliché” genoemd. Daar zit iets in: nu Orbán vertrokken is, staat de Visegradgroep vanzelf weer op. Fico en Babis zijn al milder, over financiële injecties aan Kyiv bijvoorbeeld. Al hebben ze Orbán soms gesteund, het zijn allebei opportunisten, geen ideologen. Ze hebben hun eigen belangen. De heren vergeten niet dat ze economisch afhankelijk zijn van Duitsland en niet te ver moeten afdrijven. Zonder Orbán varen deze landen weer een eigen, regionale middenkoers. Nu eens westers, dan weer oosters. Ofwel, echt Midden-Europees.