Ook stilistisch is Dave Eggers in deze roman van grote klasse, het is alsof hij zijn formuleringen met schijnbaar gemak uit zijn mouw schudt. En hadden we al gezegd dat hij het boek zelf illustreerde?
schrijft voor de Volkskrant over boeken, met name uit het Engelse taalgebied.
Contrapposto, de titel van de nieuwe roman van Dave Eggers, betekent zoiets als ‘tegenpose’. Het is een term uit de kunstwereld die verwijst naar een afbeelding of beeldhouwwerk van een persoon die zijn gewicht goeddeels op één been laat rusten, waardoor de schouders zich op ongelijke hoogte bevinden en het torso licht is gedraaid. Dit bewerkstelligt een zekere levendigheid in de pose. De David van Michelangelo geldt als een klassiek voorbeeld van deze ‘tegenpose’.
Zoals de titel al doet vermoeden, speelt beeldende kunst een rol van betekenis in deze roman, die het verhaal vertelt van Robert ‘Cricket’ Dibbs en de een jaar oudere Olympia Argyros. De twee ontmoeten elkaar als Cricket 9 jaar is en Olympia, die al snel zijn tekentalent herkent, hem uitdaagt om in fraaie Oudengelse letters een reeks fantasierijke termen voor masturbatie te kalken op een klimrek in het park. De verlegen Cricket doet wat hem wordt gezegd, Olympia (‘haar ogen waren niet hazelnootbruin, maar goud’) moedigt hem aan en prijst hem.
Met deze scène is de toon gezet voor wat verder in Contrapposto zal worden uitgewerkt: de relatie tussen twee vrienden, soms ook geliefden, die een leven lang zal duren. De een vaardig, ingetogen, eigenzinnig, onzeker; de ander uitbundig, slim, ambitieus, provocerend – gezamenlijk een alternatieve belichaming van het begrip ‘tegenpose’.
In de loop van de roman wandelen de twee voortdurend elkaars leven binnen en weer uit, vaak met tussenpozen van jaren. Cricket groeit op bij zijn ongehuwde moeder met een voorliefde voor vreselijke mannen, in een gat op het platteland van Illinois. Hij reist op en neer naar de School of the Art Institute of Chicago, waar hij leert modeltekenen. Maar als hij een keuze uit zijn werk mag ophangen in de bibliotheek thuis, volgen er al snel protesten: de (mannelijke) modellen zijn naakt, weg ermee! En trouwens, is hij soms homo?
Terwijl Olympia kunstgeschiedenis gaat studeren, werkt Cricket bij een stationsrestauratie. De twee ontmoeten elkaar opnieuw bij een college kunstkritiek. Hierbij wordt een student, Kyle, wiens kunstwerk bestaat uit een polaroid van een Marlboro-tijdschriftadvertentie, hogelijk geprezen. ‘Ik vind het louterend. Het opent de aanval op de commercie, het kapitalisme en alles wat voor waar wordt gehouden, en wel met het meest ultieme en toepasselijke middel: de polaroid.’
Een volgende student, Sharon, wordt door zowel de medestudenten als docenten afgebrand vanwege haar weliswaar vakmatig bekwame maar figuratieve schilderij. ‘Ik kijk hiernaar en denk: hier waren we toch klaar mee? Figuratieve kunst is zó 19de-eeuws.’
Uiteindelijk is het een al deels gepensioneerde hoogleraar die ingrijpt. ‘Hoe smaakt het vlees?’ Hij hekelt het hedendaagse kunstonderwijs. ‘Er is jullie wijsgemaakt dat intentie gelijkstaat aan prestatie. Dat is niet zo. Er is jullie wijsgemaakt dat het uitleggen van ideeën gelijkstaat aan het realiseren ervan. Dat is niet zo.’ Verderop in het boek stelt hij: ‘Getalenteerden hebben talent. Ongetalenteerden hebben theorieën.’
De confrontatie tussen deze twee kunstopvattingen vormt een sleutel tot de roman. Eggers kiest niet nadrukkelijk partij, maar Contrapposto is nadrukkelijk dooraderd met de gedachte dat de eenzijdige waardering voor conceptuele kunst, waarbij de kunstenaar zelf vaak nauwelijks of niet fysiek bij de totstandkoming van zijn werk betrokken is geweest (bijvoorbeeld bij gebrek aan vaardigheden), op zijn zachtst gezegd ongelukkig is.
Op een gegeven moment komen Cricket en Olympia hun oude studiegenoot Kyle weer tegen. Die heeft inmiddels een waar kunstimperium opgebouwd, waarbij hij talloze mensen in dienst heeft die zijn denkbeelden uitvoeren. Dat leidt soms tot moeilijkheden: ‘Een ondernemer in São Paulo beweerde dat hij te weinig betaald had gekregen voor een opdracht die Kyle had aangenomen om zes kilometer wegdek in de stad roze te schilderen.’
Terwijl Olympia zich ontwikkelt tot curator, conceptueel kunstenaar en kunsthandelaar, sloopt de compromisloze en cynisch geworden Cricket oude cruiseschepen in Turkije of vervaardigt hij Guernica-kopieën, Kahlo-T-shirts en Haring-handdoeken voor toeristen in Phuket.
Maar hoezeer de twee ook uiteenlopende levenswijzen en contrasterende kunstopvattingen belichamen, hun wegen blijven elkaar kruisen en hun wederzijdse liefde, onvermijdelijk doorspekt met conflicten, blijft overeind. ‘Hij hield van haar, zou nooit meer niet van haar houden, zij was de enige, zij was zijn grootste vriendin en een tovenares en alle stormen ter wereld bij elkaar en in haar verenigd.’
Behalve een afwisselend ontroerend en onthutsend liefdesverhaal en een uitdagende beschouwing over kunst is Contrapposto ook stilistisch een prachtige roman. Treffende formuleringen als ‘schreeuwende stiltes’ tussen twee ouders, ogen met ‘de groene kleur van een notarislamp’, een oudere vrouw ‘met een helm van strakke krullen’, buitenlucht die koel en fris is en ‘hem trof hem als liefde’ – Eggers schudt ze met schijnbaar gemak uit zijn mouw.
En dan hebben we het nog niet over de fraaie, aan Cricket toegeschreven maar door Eggers zelf vervaardigde tekeningen waarmee deze roman is geïllustreerd. Contrapposto is een kunstwerk.
Dave Eggers: Contrapposto. Uit het Engels vertaald door Gerda Baardman, Betty Klaasse, Jan de Nijs en Bernard Wesseling. De Bezige Bij; 446 pagina’s; € 27,99.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant