Russische beïnvloeding In Frankrijk slaagt voormalig RT-directeur Ksenia Fjodorova erin een onversneden pro-Russisch geluid te laten horen. Dat Vincent Bolloré, de steenrijke eigenaar van een uiterst rechts media-imperium, haar een groot podium biedt, stuit de afgelopen weken op groeiende woede en verontwaardiging.
Ksenia Fjodorova bij de presentatie van haar boek ‘Verbannen. Vrijheid van meningsuiting onder voorwaarde’ in Parijs in april 2025.
De autosave bekijken
Een vrouw met lange bruine haren zit aan tafel in een tv-studio. Met zachte stem, waarin een licht Slavisch accent doorklinkt, legt ze uit waarom het belangrijk is dat Frankrijk goede betrekkingen onderhoudt met Rusland. Dat land kan de Franse economie namelijk helpen door olie en gas te leveren tegen een goede prijs. Daarom, betoogt de vrouw, is het „bizar” dat Édouard Philippe, burgemeester van Le Havre, oud-premier en kandidaat bij de presidentsverkiezingen in 2027, recent een bezoek bracht aan Kyiv en daar met Zelensky sprak. Het bewijst volgens haar dat Philippe maar heel weinig verschilt van de zeer pro-Oekraïense president Émmanuel Macron.
De vrouw is Ksenia Fjodorova (45), voormalig directeur van de Franse tak van de Russische propagandazender Russia Today (RT), die vanaf 2017 de Franse bevolking het ‘Russische perspectief’ op internationale zaken bood. Daaraan kwam na enkele jaren een abrupt einde. Kort na de Russische invasie van Oekraïne begin 2022 werd RT samen met enkele andere Russische staatsmedia door de Europese Unie verboden. De concerns zouden „gecoördineerde propaganda-activiteiten” uitvoeren, die „de openbare orde en veiligheid” in haar lidstaten „direct en ernstig bedreigen”, aldus het besluit van de Europese Raad. In januari 2023 sloot RT France haar deuren. Fjodorova verloor haar baan.
Maar in plaats van terug te keren naar Rusland, vond ze al snel een andere werkgever. De steenrijke mediabaas Vincent Bolloré, eigenaar van een uitdijend conglomeraat van uiterst rechtse mediabedrijven en uitgeverijen, bood haar in 2025 een veel groter platform. Sindsdien schuift Fjodorova wekelijks aan in talkshows op zijn rechts-radicale zender CNews. Daarnaast presenteert ze het programma Lumières orthodoxes op Canal+ en schrijft ze een column in het weekblad Le Journal du Dimanche (JDNews), door critici als ‘Kremlin-blad’ omschreven.
Als klap op de vuurpijl publiceerde ze in 2025 het boek Verbannen. Vrijheid van meningsuiting onder voorwaarde bij uitgeverij Fayard, die in 2023 onder controle kwam van Bolloré. Die nadrukkelijke aanwezigheid van Fjodorova in de bollosphère veroorzaakte in Frankrijk de afgelopen weken veel woede en verontwaardiging.
De platforms gebruikt Fjodorova om een onophoudelijke stroom kritiek te laten horen aan het adres van Oekraïne en het Westen en om twijfel te zaaien over actuele en historische gebeurtenissen. Zo hekelde ze de manier waarop Europa „de geschiedenis herschrijft” en de „verheerlijking van nazi’s tolereert”, en houdt ze vol dat niet Rusland, maar Europa de vrede in Oekraïne blokkeert. Afgelopen weken uitte ze in talloze berichten haar woede over de mediastorm die in Frankrijk rond haar is opgestoken, en werpt ze zich op als verdediger van het vrije woord. „Ik ben een journalist. Ik laat analyses horen die soms kritisch zijn, zeker over de rol van het Westen in het rekken van de oorlog”, schreef ze eind mei aan haar 40.000 volgers op X.
Ook offline groeit haar invloed. Deze maand schreef Le Monde over haar aanwezigheid bij een lunchbijeenkomst van de conservatieve denktank l’Institut de l’Espérance, die in 2025 door Bolloré werd opgericht en in zijn woorden als doel heeft „het gezond verstand te herstellen en de Fransen hun welvaart terug te geven”. Hoewel de zakenman stelselmatig beweert niet aan politiek te doen, bevat het oprichtingsmanifest volgens de media die het inzagen onder meer voorstellen tot beperking van immigratie, strengere behandeling van migranten en strengere regels omtrent abortus.
Een jaar voor de presidentsverkiezingen lijkt dat geen toeval, menen analisten. Ook aanwezig bij de lunch: een adviseur van Jordan Bardella, rechterhand van Marine Le Pen, en Landbouwminister Annie Genevard van de rechtse partij Les Républicains.
Fjodorova, geboren in de Russische regio Tatarstan en opgegroeid in Moskou, ging vanaf 2005 aan de slag bij RT, dat in datzelfde jaar werd opgericht om „een positief imago” van Rusland te schetsen in het buitenland. Ze werkte enige tijd in Berlijn voor het aan RT verbonden videoagentschap Ruptly, totdat RT-directeur Margarita Simonjan, al twintig jaar een van Poetins belangrijkste spreekbuizen, haar naar Frankrijk stuurde om RT France te leiden vanuit de Parijse voorstad Boulogne-Billancourt. Volgens Le Monde vestigde zij zich daar in 2017 via een ‘carte talent’, een verblijfsvergunning voor jonge buitenlandse professionals. Haar band met Simonjan bleef door de jaren sterk. „Van harte gefeliciteerd, slimme en mooie Ksenia Fjodorova, leider van onze Franse mediarevolutie!”, schreef Simonjan in 2021 op Telegram.
De brede verontwaardiging over het onversneden pro-Russische geluid op CNews en verwante kanalen, komt bovenop de aanhoudende klachten over het gebrek aan pluriformiteit op de platforms van Bolloré. Ook het Elysée lijkt in verlegenheid gebracht. President Macron, die RT tijdens een bezoek van president Poetin aan Frankrijk een platform voor „propaganda en leugens” noemde, stelde dat het Franse staatshoofd geen verblijfsvergunningen verleent en verwees naar „geldende procedures”.
Minister van Buitenlandse Zaken Jean-Noël Barrot noemde Fjodorova een „gepatenteerde propagandist” en een „doorgeefluik voor het Kremlin”, maar zei geen commentaar te geven „op de redactionele keuzes van een bepaald mediakanaal”, aangezien de „vrijheid van meningsuiting in Frankrijk is gegarandeerd binnen de grenzen die de wet stelt”.
Dat iemand met Fjodorova’s achtergrond toch zo’n prominente plek kon bemachtigen wekt verbazing. Maar in werkelijkheid is ook het Europese RT-verbod, hoewel breed geformuleerd, flinterdun. Websites van concerns als RT en Sputnik produceren dagelijks grote hoeveelheden artikelen en andere content waarin ongefilterde Kremlin-narratieven doorklinken, en de blokkades zijn eenvoudig te omzeilen. Zo legt een RT-artikel over de recente drone-aanval op het Holenklooster in Kyiv, de schuld onomwonden bij Oekraïne en zijn bondgenoten. „Parijs zwijgt over de misdaden van Kyiv. Dat is makkelijker dan medeplichtigheid aan de moord op burgers toe te geven”, citeert het stuk een sneer van de Russische buitenlandwoordvoerder Maria Zacharova aan het adres van Macron.
Bij een test in zes Europese landen, vorig jaar door onderzoekers van de Londense denktank Institute for Strategic Dialogue, bleek dat het Europese verbod op de Russische propagandakanalen nauwelijks wordt gehandhaafd en minder dan een kwart van de pogingen om toegang te krijgen tot de sites daadwerkelijk werd geblokkeerd. Volgens de onderzoekers komt dat doordat dat de Europese Commissie in haar sanctiebesluiten weliswaar de specifieke media noemt, maar verzaakt om andere aan de concerns gelieerde website-adressen te verbieden. Dat maakt het lastig voor internetproviders om de richtlijnen te handhaven. Bovendien wemelt het van de zogenoemde ‘spiegel-sites’ die gevaarlijk geachte content snel verder verspreiden.
Ondanks haar vertrek blijft ook Fjodorova nauw verbonden met het vanuit Moskou opererende RT. Zo vinden haar analyses en commentaren op de platforms van Bolloré vrijwel direct hun weerklank op de Franstalige website van RT, die ook in de francofone Afrikaanse landen en elders een breed publiek vindt. Het Franse onderzoeksmedium Mediapart merkte op dat er na haar kritiek op het bezoek van Édouard Philippe aan Kyiv een artikel op de RT-site verscheen, waarin de „verplichte pelgrimstochten” van Europese politici naar Oekraïne belachelijk werden gemaakt als „een diplomatiek ritueel, dat essentieel is geworden voor iedereen die een plek aspireert in het Elysée, het hart van de Franse politiek”.
Bij de Franse mediaregulator Arcom regent het al langer klachten over de ruimte die Fjodorova krijgt in de bollosphère en het algemene gebrek aan pluralisme daar. De toezichthouder ondernam begin dit jaar actie om de activiteiten van gelieerde websites, vaak met net andere domeinnamen dan het origineel, en spiegelsites verder in te perken. Internet-providers, zoekmachines en aanbieders van domeinnamen kregen opdracht om verwijzingen naar 35 gesanctioneerde Russische sites en een viertal streaming-platforms te blokkeren en te verwijderen uit zoekresultaten. Vorige week tikte Arcom Bolloré op de vingers wegens een gebrek aan pluriform geluid op zijn zenders. Het moet blijken of dit genoeg is om het radicaalrechtse en pro-Russische geluid te doen verstommen.