Munther Isaac | Palestijnse Lutherse predikant De Palestijnse predikant en theoloog Munther Isaac is zeer uitgesproken over Israëlische oorlogsmisdaden in Gaza en christelijke steun aan Israël. „De Bijbel wordt als wapen tegen de Palestijnen gebruikt.”
Predikant Munther Isaac in de Evangelische Lutherse Kerk van Hoop in Ramallah, op de bezette Westelijke Jordaanoever.
Een ongewoon grauwe, doordeweekse ochtend in Ramallah. Predikant Munther Isaac – zwart pak en dito schoenen, bril met minimalistisch montuur – komt de heuvelachtige weg aflopen, en opent de deuren van de lege Evangelische Lutherse Kerk. In een kantoortje met donkerbruine lambrisering en historische zwart-wit foto’s aan de muur, zakt hij in een leren bureaustoel.
Ramallah, zegt hij met een minzame glimlach, is „een grotere gevangenis dan Bethlehem, maar met meer vermaak binnen de gevangenis”. Zeven jaar lang was Isaac (47) predikant van de Lutherse Kerk in Bethlehem, eveneens op de door Israël bezette Westelijke Jordaanoever. Nu woont hij met zijn gezin in Ramallah, waar hij een gemeente dient van circa zeventig christelijke Palestijnse families.
Het lijkt passend dat Isaac als politiek zeer uitgesproken predikant nu in Ramallah werkt. In de stad zetelt de Palestijnse Autoriteit, dat beperkt bestuur heeft over de door Israël bezette Westelijke Jordaanoever. En het is de werkplek van veel diplomaten, met wie hij regelmatig ontmoetingen heeft.
Palestijnen op de Westelijke Jordaanoever, inclusief Isaac, kunnen Israël en het door Israël geannexeerde Oost-Jeruzalem – inclusief de Oude Stad met christelijke kerken en heiligdommen – niet in zonder een zeldzame permit. Iedere zes maanden moet hij die opnieuw aanvragen.
In december 2023 verwierf Isaac internationale bekendheid. Op kerstavond predikte hij in de Lutherse Kerk in Bethlehem. „Als Jezus vandaag geboren was, zou hij in het puin geboren zijn”, zei Isaac in het Engels, refererend aan de Israëlische bommenregen op Gaza. Naast hem lag, temidden van een berg puin, het kindeke Jezus gewikkeld in een keffiyeh.
Als theoloog en predikant ontvangt Isaac regelmatig westerse christelijke delegaties, onder wie evangelicals, die hij rondleidt en vertelt over de bezetting. Afgelopen januari ontmoette hij vertegenwoordigers van de Protestantse Kerk Nederland (PKN), die op bezoek waren in Israël en Palestina op uitnodiging van Kairos-Sabeel Nederland.
Naderhand uitte Isaac felle kritiek op PKN-secretaris Kees van Ekris, die in interviews de complexiteit van de situatie sinds 7 oktober 2023 benadrukte, en de noodzaak van onderlinge toenadering en het zorgen voor de veiligheid van de ander. Op de Nederlandstalige website NieuwWij reageerde Isaac: „‘Complexiteit’ is in onze context een term geworden om je achter te verschuilen.”
„Allereerst: ik denk dat Kees [PKN-secretaris Van Ekris] oprecht was toen hij hier kwam. Maar hij maakt deel uit van een systeem dat ervoor heeft gekozen om de werkelijkheid niet te zien zoals die is, maar deze te beschrijven als een conflict. Dan wordt het veel makkelijker om te zeggen: mensen doen aan beide kanten slechte dingen. De reactie is bemiddelen, omdat je dan niemand beledigt. Zou de Nederlandse kerk in de jaren tachtig naar zwarte Zuid-Afrikaanse leiders zijn gegaan en tegen hen hebben gezegd: we moeten gezamenlijke ruimtes creëren om elkaar beter te begrijpen? Zolang je de asymmetrie van de situatie niet erkent, van kolonialisme en apartheid, zul je niet alleen de plank misslaan bij alle pogingen om vrede te brengen, maar zul je er ook aan bijdragen dat de huidige realiteit voortduurt.”
„Die verslechtert, zowel op de Westelijke Jordaanoever als in Gaza, waar de genocide nog niet voorbij is. In de christelijke gemeenschap voelen we ons doelwit. Dat is niet iets wat we twee of drie jaar geleden zouden zeggen, maar de druk wordt steeds groter. Zo heeft Israël besloten om de vergunningen van leraren uit de Westelijke Jordaanoever, die op de christelijke scholen in Jeruzalem lesgeven, in te trekken. En het wil met terugwerkende kracht tot 1967 voor honderden miljoenen dollars belasting heffen op kerkelijk bezit, terwijl kerken al sinds de Ottomaanse tijd zijn vrijgesteld van belasting. Aanvallen op christelijke locaties in Jeruzalem door radicale groeperingen, die door de staat worden aangestuurd en wiens leiders in de regering zitten, worden steeds frequenter. Zij willen het exclusieve eigendom van Jeruzalem en zeggen dat in het openbaar.”
„Toen Israël in 1948 werd opgericht, verloren we minstens de helft van de christelijke gemeenschap in het Heilige Land, en zij kunnen niet terug. Als Israël zich oprecht bekommert om het christendom in Palestina, laat deze vluchtelingen dan terugkeren. Als ik zeg dat Israël een beleid voert dat erop is gericht om ons weg te jagen, dan herhaal ik eigenlijk gewoon wat Israëlische politici zelf zeggen. Honderden, zo niet duizenden Palestijnse christenen, worden gedwongen om Palestina te verlaten omdat Israël geen visa voor hun echtgenoten [uit het buitenland] wil afgeven. Mijn christelijke vrienden in Nazareth zijn bang om zich te uiten in een WhatsApp-groep. Zo groot is hun angst op dit moment.”
„Ik was niet verbaasd. De huidige Israëlische samenleving is enorm geradicaliseerd en gemilitariseerd. Maar het is zorgwekkend dat de berichtgeving zich zo sterk richt op een christelijk symbool, in plaats van dat deze gebeurtenis werd aangegrepen om de tragische realiteit van een nieuwe campagne van etnische zuivering in Libanon aan de kaak te stellen. Laten we het hebben over de zaken die er echt toe doen: de mensenlevens die worden verwoest.”
Predikant Munther Isaac bij de ingang van de Evangelische Lutherse Kerk van Hoop in Ramallah.
Munther Isaac leest zijn persoonlijke bijbel (in het Arabisch), Mattheüs 5:7, in de Evangelische Lutherse Kerk van Hoop.
„De Bijbel is als wapen tegen de Palestijnen gebruikt om ons te vertellen dat dit niet ons land is omdat God het aan het Joodse volk heeft gegeven. Deze gedachtegang, deze ideologie – het zionisme of het christelijk zionisme – werd de gangbare leer in de meeste westerse kerken en gebruikt voor politieke doeleinden door lobbygroepen. Sinds wanneer is de Bijbel een document geworden dat beslist over grondbezit, dat wordt gebruikt om politieke rechten toe te kennen aan een bepaalde bevolkingsgroep?”
„Christelijk zionisme komt deels voort uit antisemitisme en is ironisch genoeg ook een reactie op het antisemitisme. De Europese stereotypering en afwijzing van joden, bracht sommige Europese christenen ertoe te geloven dat de oplossing voor het zogenaamde joodse probleem was dat joden zich tot het christendom moesten bekeren. Zij wilden deel uitmaken van Gods werk in de geschiedenis en meewerken aan het tot stand brengen van de eindtijd.
„Britse politici tijdens het Britse mandaat in Palestina [1920-1948] geloofden in de heroprichting van Israël. Dat betekende in hun ogen de terugkeer van de Joden naar Palestina, hun aanvaarding van Jezus als de Messias, en vervolgens de eindtijd. De Amerikaanse tak hiervan stelde dat als de Joden naar Palestina zouden komen, de kerk zou verdwijnen, en er oorlogen en veldslagen zouden zijn met naties die zich tegen Israël zouden keren, alvorens Jezus zou terugkeren. Dus toen Oost-Jeruzalem in de oorlog van 1967 door Israël werd bezet, ontstond er een opleving onder evangelicals die dachten dat de profetieën in vervulling gingen. Het Amerikaans christelijke nationalisme van vandaag is onlosmakelijk verbonden met het feit dat men zich schaart achter Gods uitverkoren volk, de Joden, en Israël als staat.”
„Dat is een term van de Palestijnse theoloog Naim Ateek, geïnspireerd op Latijns-Amerikaanse bevrijdingstheologie. Bevrijdingstheologie richt zich op het idee dat de kerk betrokken moet zijn bij het aanklagen van onrecht en het spreken voor de stemlozen. Onze roeping is niet beperkt tot individuele spirituele kwesties en de relatie met God. Hoewel ik geen problemen heb met die omschrijving, omvat mijn theologie veel meer dan bevrijding, zoals het belang van interreligieuze dialoog.”
„Ik denk het wel. Alle theologie is uiteindelijk contextueel: iedereen leest de geschriften door zijn eigen bril, waarmee ik niet beweer dat er geen echte betekenis in de Bijbel zit. Palestijnse theologie is het lezen van de Bijbel in de Palestijnse context en dit toepassen op de problemen waarmee de Palestijnse kerk te maken heeft. De Bijbel is niet geschreven in Rome, maar door mensen die slachtoffers waren van religieus extremisme en imperialisme, die gevangen werden gezet en de marteldood stierven.
In de Palestijnse theologie benadrukken we dat neutraliteit en zwijgen in de context van apartheid en kolonialisme neerkomen op medeplichtigheid. Het is eigenlijk geen neutraliteit, maar de kant kiezen van de onderdrukker. De rol van de kerk is het kiezen van de kant van de onderdrukte. Als predikant kan ik niet zwijgen en toekijken, maar moet ik onrechtvaardigheid aan de kaak stellen. Ik doe dit als predikant en als theoloog. Niet simpelweg omdat ik een Palestijn ben.”
Munther Isaac in de Evangelische Lutherse Kerk van Hoop in Ramallah, op de bezette Westelijke Jordaanoever.