WK voetbal De eerste twee weken van het grootste WK voetbal ooit zijn achter de rug. Hoe hebben de drie gastlanden die beleefd?
Supporters van Mexico voorafgaand aan de met 3-0 gewonnen wedstrijd tegen Tsjechië, afgelopen woensdag in Mexico-Stad. Het nationale elftal wist door te dringen tot de volgende ronde, waardoor de negatieve sfeer rond het toernooi in Mexico snel verdween.
Na twee weken is de groepsfase van het flink uitgebreide WK voetbal voorbij: zondag beginnen de zestiende finales. De teams van de Verenigde Staten, Mexico en Canada zijn er alle drie nog bij, maar voor de laatste twee zit het toernooi er als gastland bijna op: vanaf de kwartfinales vinden alle wedstrijden plaats in de VS.
Vooraf was er veel scepsis over het toernooi. Zouden de wedstrijden in de Verenigde Staten, zonder grote voetbaltraditie, wel leven? Zou de regering-Trump het toernooi niet politiseren? Was het in Mexico wel veilig genoeg, en waren de kosten niet veel te hoog voor Canada? Zo hebben de drie gastlanden de eerste fase van het toernooi beleefd.
Gastland Mexico had zich al geplaatst voor de volgende ronde van het WK. De grote schermen die langs Avenida Paseo de la Reforma stonden, de emblematische straat in de hoofdstad, waren amper zichtbaar door de enorme hoeveelheid regen die uit de hemel kwam. Het was woensdagavond, er moest de dag erna gewoon gewerkt worden. En toch stonden honderdduizenden Mexicanen in het centrum van Mexico-Stad, om te zien hoe El Tri, zoals het nationale elftal liefkozend genoemd wordt, met 3-0 van Tsjechië won.
Tot diep in de nacht werd de ogenschijnlijk simpele overwinning gevierd. Groepen fans liepen zingend met vlaggen door de stad, auto’s reden toeterend rond. De wedstrijden van het nationale elftal brengen vreugde en afleiding in een land met grote problemen. Iedere gewonnen wedstrijd wordt gevierd alsof het toernooi zelf al gewonnen is.
Voorafgaand aan de openingswedstrijd, op 11 juni in het Estadio Azteca tegen Zuid-Afrika (1-0 winst), werd er nog gedemonstreerd door een bont gezelschap van lerarenvakbonden, gepensioneerde rechters en families van vermiste mensen. Er hing een negatieve sfeer rond het WK, vanwege de overheidsuitgaven die volgens sommige Mexicanen beter besteed hadden kunnen worden aan sociale voorzieningen. Maar toen de bal eenmaal rolde, sloeg die sfeer om.
„Vooraf waren de verwachtingen niet hoog. Mexico heeft geen topspelers meer en in oefenwedstrijden werd slecht gespeeld. Maar door de fantastische resultaten is het hele land nu bezig met voetbal”, jubelt de 27-jarige fan Omar Castillo. Alle wedstrijden keek hij op het centrale plein van Mexico-Stad, waar een van de tientallen fanzones is ingericht. Iedere groepswedstrijd van Mexico moesten autoriteiten al twee uur voor de aftrap mensen weigeren, omdat het te vol werd.
Mexicaanse voetbalfans vieren de overwinning van hun elftal op Tsjechië.
De groepsfase werd een groot succes: Mexico won alle wedstrijden en kreeg geen enkel doelpunt tegen. Het zorgt voor hoge verwachtingen onder de voetbalgekke Mexicanen, beseft Castillo. „Het toernooi gaan we niet winnen. Maar als we tot de kwartfinales komen, mogen we al trots zijn, zeker met deze selectie.” De laatste keer dat dat lukte, was in 1986. Ook toen vond het WK in Mexico plaats.
Deze editie van het WK wordt georganiseerd met de Verenigde Staten en Canada. De meeste wedstrijden worden gespeeld in de VS, en vanaf de kwartfinale wordt er sowieso niet meer gevoetbald in Mexico of Canada. In totaal kreeg Mexico dertien van de 104 wedstrijden toegewezen, in Mexico-Stad, Guadalajara en Monterrey. Ter vergelijking, de VS kregen 78 WK-wedstrijden, verdeeld over elf speelsteden.
De landen die in Mexico in actie kwamen, spraken de neutrale voetbalfan weinig aan en vanwege de dure wedstrijdkaarten reisden buitenlandse fans hun nationale teams niet massaal achterna. Van échte WK-koorts, waarbij massa’s buitenlandse supporters Mexicaanse steden overnamen, was dan ook geen sprake. Ondernemersverenigingen uit Monterrey en Guadalajara meldden dat hun omzetgroei vooral kwam door Mexicaanse fans, die voetbal keken in restaurants en kroegen.
De Mexicaanse regering zal vooral blij zijn dat zich geen grote problemen voor hebben gedaan. Vooraf waren er zorgen over de veiligheid in het land, onder meer in speelstad Guadalajara, waar het machtige Jaliscokartel vandaan komt. Dankzij een enorme veiligheidsoperatie in de drie speelsteden waren er geen noemenswaardige incidenten.
Benjamin Aguirre – geen familie van de Mexicaanse bondscoach Javier Aguirre – is naar alle wedstrijden van Mexico op het WK geweest en zal het team ook achternareizen naar de VS, mocht het zover komen. „Toch is het oneerlijk dat Mexico zo weinig wedstrijden heeft gekregen. Wij hebben veel meer voetbalcultuur dan de VS”, zegt hij. Volgens de voetbalfan heeft de Mexicaanse regering geluk dat het Mexicaanse team het zo goed doet dit toernooi. „Anders was het de meeste mensen amper opgevallen dat hier een WK gehouden werd.”
In een zee van mensen in het rood juicht Ted Lachmansingh in Toronto voor het eerst van zijn leven voor het Canadese elftal bij een WK-wedstrijd op eigen bodem. Samen met zijn vrouw Lise en een stel vrienden bekijkt hij de voetballers, die aan de andere kant van het land in Vancouver met 6-0 van Qatar winnen, op een groot scherm nabij het voetbalstadion in de Canadese miljoenenstad.
„Het is geweldig”, zegt Lachmansingh, die sinds de jaren tachtig voetbal volgt. „Ik had nooit gedacht dat we het WK hier zouden hebben – ook al is het maar een beperkt aantal wedstrijden. We zijn heel trots om hier nu te zijn.”
Ook zijn vrouw Lise Marquis – Canadese vlag om haar schouders – is enthousiast dat Canada één van de drie gastlanden is van het WK, zij het voor slechts dertien van de 104 wedstrijden: zes in Toronto en zeven in Vancouver. „Als inwoner van Toronto ben ik erg trots dat al deze landen naar onze stad komen en ervaren hoe blij we zijn om de wereld hier te ontvangen.”
Hoewel Canada geen sterke voetbaltraditie kent, is het WK Toronto op het lijf geschreven. De grootste stad van Canada is een magneet voor nieuwkomers uit alle delen van de wereld en draagt zijn multiculturele diversiteit al decennialang uit. Bijna de helft van de ongeveer zeven miljoen inwoners van Toronto en zijn voorsteden is in het buitenland geboren.
Supporters van Duitsland bekijken in Toronto de wedstrijd van hun ploef tegen Ivoorkust.
Tijdens het WK is een doelpunt daardoor altijd wel ergens in de stad reden voor euforie. Portugezen, Argentijnen, Brazilianen, Senegalezen, Algerijnen of Koreanen gaan toeterend de straat op als hun land een wedstrijd wint. Ook dit jaar is er voor elk van de 48 deelnemende landen een gemeenschap van supporters in de stad, met vlaggetjes aan hun auto’s. Maar Canada, dat voor het eerst voorbij de groepsfase is gekomen, is nu publieksfavoriet nummer één.
„Dit is zó Toronto”, roept burgemeester Olivia Chow voor de aftrap vanaf een podium. „We komen uit alle delen van de wereld, we horen hier allemaal thuis. En dat is juist nu zo belangrijk, omdat we elkaar omarmen in plaats van verdeeldheid te zaaien.”
De stad profileert zich nadrukkelijker dan Amerikaanse speelsteden als een plaats waar spelers en supporters uit deelnemende landen welkom zijn. Wat supporters betreft gold dat in de praktijk overigens vooral voor bezoekers uit landen die geen visum nodig hebben om naar Canada te reizen; van bezoekers uit andere landen werd slechts ongeveer een derde van de visumaanvragen ingewilligd.
Fans van Kroatië op weg naar Toronto Stadium voor de wedstrijd van hun nationale ploeg tegen Panama.
De diversiteit van de stad helpt bezoekers om zich welkom te voelen, meent Abtin Shooshtari, een fan van Argentinië met een Perzische achtergrond die 3,5 jaar geleden vanuit Chicago naar Toronto kwam voor zijn studie. Op het plein voor het stadhuis kijkt hij op een groot scherm naar een wedstrijd tussen Zwitserland en Bosnië en Herzegovina. „Ik heb zowel in Iran, als in de VS en Canada gewoond. En ik denk dat Canada een van de meest tolerante en diverse landen is.”
Toronto geeft het WK dan ook het karakter van een multicultureel festival. Op het plein staan foodtrucks met gerechten van Mexicaanse taco’s tot Syrische kebab. Even verderop, op het centrale Sankofa Square, komen supporters van Afrikaanse landen samen om hun prestaties te vieren. Op veel plekken, van bars tot een universiteitscampus, worden ‘watch parties’ gehouden. ‘De wereld in een stad’, staat op banieren in het centrum.
Toch leven er ook bedenkingen, vooral over het prijskaartje. De dertien wedstrijden kosten Canadese belastingbetalers 1,066 miljard Canadese dollar (ongeveer 660 miljoen euro), zo’n 82 miljoen per wedstrijd, becijferde de parlementaire rekenkamer. „Het kost honderden dollars per huishouden in de stad, maar hoeveel huishoudens kunnen er ook bij zijn?”, zegt Ken Moscoe, een inwoner van Toronto onder de vele supporters van het Canadese elftal. „De stad heeft al begrotingstekorten.”
Supporters van Canada liepen een mars naar het stadion in Vancouver voor de wedstrijd van hun team tegen Zwitserland, die met 2-1 verloren ging.
Of het WK kijkers zal bewegen om Toronto, één van zestien speelsteden in Noord-Amerika, te bezoeken, betwijfelt hij. „Als het evenement in twee of drie steden was, zou dat die steden waarschijnlijk promoten, maar verspreid over zoveel steden vraag ik me af wat de promotionele waarde is.”
Toch is hij enthousiast dat hij samen met de menigte in het rood Canada kan aanmoedigen. Het geld is nu toch uitgegeven. „Ook al zijn we als belastingbetalers de klos, we willen de wedstrijd meebeleven en van de sfeer genieten.”
Eric Doran (39) had eigenlijk niet verwacht dat er zo’n groot publiek zou zijn in het Warner Center Park in het noordwesten van Los Angeles om naar de wedstrijd tussen Turkije en de Verenigde Staten te kijken. De voetbalfan is voor werk in de stad en wilde per se naar een screening van de wedstrijd. „Toen de taxi hier aankwam dacht ik: oh, er zijn hier heel veel gezinnen. Ik had gerekend op veel minder mensen.”
Voorafgaand aan het WK was er wereldwijd veel scepsis over de Verenigde Staten als gastland. Niet alleen vanwege het strenge immigratiebeleid en de vrees dat Donald Trump het toernooi zou politiseren, maar ook omdat het land niet bekendstaat om zijn voetbalcultuur. Zou het toernooi wel gaan leven? Of volledig langs alle Amerikanen heengaan?
Twee weken na de aftrap is die vrees – in ieder geval tot dusver – grotendeels ongegrond gebleken. De president houdt zich behoorlijk afzijdig, en de VS hebben het WK omarmd. Op straat kom je voortdurend mensen in shirts van het nationale elftal tegen, en restaurantketens vertonen wedstrijden op tv-schermen. Winkelketens adverteren uitgebreid met het toernooi; zo probeert gemakszaak 7/11 zichzelf neer te zetten als ‘Fanland’, ook in steden waar helemaal geen wedstrijden zijn.
In veel steden worden populaire ‘watch parties’ gehouden. Zelfs in Warner Center Park, een van de verste uithoeken van megastad Los Angeles, is het erg druk bij de vertoning van een wedstrijd die 35 kilometer verderop in het SoFi Stadium wordt gespeeld. Er zijn honderden Amerikanen – wit, zwart, Latino, jong, oud – met campingstoeltjes komen opdagen. Ze dragen kleding met daarop de Amerikaanse vlag, of hebben die over hun schouders gedrapeerd.
„Het is heel cool om te zien dat iedereen erom geeft”, zegt Brett Washington (39), die met zijn dochtertje en vrouw op een picknickkleed de wedstrijd bekijkt. Washington houdt sowieso van voetbal, maar het is hem ook opgevallen dat het toernooi meer leeft dan hij had verwacht. „De sfeer in het land lijkt beter dan die in lange tijd geweest is.”
Hij denkt dat sociale media hier een rol in spelen. „Je ziet daar voortdurend filmpjes van de fans van Mexico, van de VS, van Brazilië, van Duitsland. Dat maakt mensen veel bewuster van hoe groot het is.”
Op de boardwalk aan het strand van Santa Cruz (Californië) keken voetballiefhebbers donderdag op grote schermen naar de wedstrijd tussen de Verenigde Staten en Turkije.
Washington heeft het over een fenomeen dat de afgelopen dagen veel aandacht heeft gekregen in de VS: video’s van bezoekende supporters die enorm genieten van het land, van ranch-saus en gele schoolbussen tot de mogelijkheid om restjes eten mee te nemen uit restaurants. De beelden – die overigens niet altijd authentiek zijn – gingen zoveel rond dat bijna alle nationale media, van Fox News tot The Wall Street Journal, er verslag van deden. The New York Times sprak van „het feelgood-verhaal van de zomer”.
Bij de watch party in Los Angeles is het ondertussen sommigen niet ontgaan dat juist datgene waar de regering nu zo tegen ageert – immigratie – ook een rol speelt bij de levendigheid van het toernooi. Bij wedstrijden van landen als Haïti en Iran zitten de tribunes vol met fans uit de diaspora. De Mexicaanse gemeenschap in de VS volgt het toernooi op de voet, en er zijn veel watch parties in het Spaans. „De VS zijn zo multicultureel, en dit is een goede manier om dat te vieren”, zegt Rose Sinclair (37), die gekleed gaat in een shirt van sterspeler Pulisic.
Sinclair heeft vandaag de hele dag geprobeerd nog een betaalbaar kaartje te krijgen voor de wedstrijd, maar dat is niet gelukt. Jammer, want ze had dit Amerikaanse team graag zien spelen. Want ook daar is iedereen het deze avond over eens: dat het nationale team onverwachts sterk is, draagt óók bij aan de gekte.
„Die eerste wedstrijd [waarin de VS overtuigend wonnen van Paraguay] heeft mensen enthousiaster gemaakt dan ooit”, zegt Eric Doran. Hij vreest zelfs een beetje dat veel Amerikanen die weinig van voetbal weten nu te hoge verwachtingen hebben. „Maar het is leuk dat iedereen hoopvol is.”