Krijgsmacht Defensie bracht deze maand de eerste plannen naar buiten voor een kazerne van ruim zeshonderd hectare in Zeewolde met capaciteit voor zo’n zevenduizend militairen. Tijdens een inspraakronde uiten omwonenden hun zorgen. „Overal waar defensie is geweest, hebben ze een teringzooi achtergelaten.”
De locatie in Zeewolde van defensie voor de megakazerne, tussen Spiekweg en Erkemederweg.
‘Eén bom op de dijk en heel Flevoland onder water in oorlogstijd. Blijft een vreemde locatie”, zegt een man op Facebook. In het bericht waarop hij reageert, kondigt de gemeente een informatiebijeenkomst aan van het ministerie van Defensie, dat de grootste kazerne van Nederland in Zeewolde wil bouwen.
Een overgroot deel van de bijna tweehonderd reacties valt onder de noemer sarcastisch, pessimistisch of kritisch te scharen. „De Russen komen niet. Stoppen met deze geldverslindende waanzin”, zegt een andere man.
Defensie heeft deze maand de eerste plannen naar buiten gebracht voor een megakazerne van 653 hectare. Zo’n zevenduizend militairen worden op het terrein ondergebracht. Een landingsbaan voor helikopters, een schietbaan en een oefenterrein voor drones staan eveneens op de planning. Zeewolde werd eind vorig jaar door het kabinet aangewezen als voorkeurslocatie. In 2029 begint de bouw van de basis, waarop rond 2035 de eerste militairen moeten worden verwelkomd.
De centraal gelegen megakazerne moet bewerkstelligen dat de landelijk verspreide eenheden beter kunnen samenwerken. In de kazerne worden ondersteunende eenheden van de landmacht en het Defensie Ondersteuningscommando gehuisvest. Ze zorgen bijvoorbeeld voor medische zorg, voertuigreparatie, voorraadbeheer, communicatie en coördinatie van operaties.
Defensie heeft onder meer informatiebijeenkomsten georganiseerd en gedurende een periode kunnen mensen hun zorgen via brieven kenbaar maken. Ze probeert defensie inwoners, ondernemers, maatschappelijk organisaties en andere overheden bij de (bouw)plannen te betrekken.
Voorafgaand aan de bouw doorloopt defensie een ‘projectprocedure’. Die bestaat uit een (verplicht) stappenplan voor ‘participatieactiviteiten’, zoals de Omgevingswet – die twee jaar geleden in werking trad – dicteert. Volgens die wet moeten belanghebbenden betrokken worden bij complexe projecten met publiek belang.
Zoals bijvoorbeeld: een megakazerne.
„Hier vragen stellen heeft geen zin. Ze hebben alleen maar een verkooppraatje”, zegt Erik van der Schaaff (63) – al in het eerste uur van de informatiebijeenkomst, in een eetcafé in het centrum van Zeewolde. Hij woont zes kilometer van de toekomstige kazerne.
De eenheden die op de kazerne komen, hebben een eigen kraampje in een zaaltje van het café. In een kraampje ligt een bebloede kunstarm, als aanleiding om te vertellen over de medische zorg van militairen. Het drukstbezochte stalletje is van de militaire inlichtingendienst MIVD. De twee militairen hebben goodiebags met stickers, sleutelhangers en stiften op tafels staan.
Ruim driehonderd mensen hebben zich aangemeld voor de informatiebijeenkomsten. De overgrote meerderheid (70 procent) komt uit Zeewolde, een gedeelte (20 procent) uit Nijkerk en de rest uit overige plekken. Omwonenden lijken zich vooral zorgen te maken over geluidsoverlast door de dagelijkse schietoefeningen, de toenemende verkeersdrukte op de Nijkerkerbrug en het feit dat de kazerne ver onder zeeniveau wordt gebouwd.
„De kazerne staat op een onhandige plek. De Zeewoldse polder is een van de allerdiepste delen van Nederland”, zegt Van der Schaaff. Ook ziet hij de polder als de beste landbouwgrond. „Ze onttrekken die straks aan de voedselproductie.” Volgens hem is de kazerne bovendien vervuilend. „Overal waar defensie is geweest, hebben ze een teringzooi achtergelaten.” Van der Schaaff heeft in de jaren tachtig in de buurt van een kazerne in Harderwijk gewoond.
Tot slot vult Van der Schaaff een formulier in met vragen over vervuiling, infrastructuur en geluidsoverlast. Die formuleren worden volgens hem toch op één hoop gegooid. Toch vult hij het in. „Ik wil gewoon laten weten dat ik het een slecht plan vind.”
Voor de kazerne moeten negen woningen met een agrarisch bedrijf wijken. Die ongeveer 387 hectare agrarische grond bestaat voornamelijk uit graslanden van melkveehouderijen. „Het was wel even schrikken”, zeggen Inez Dijkstra (27) en haar man Djurre Dijkstra (31). Maar de pluimveekwekerij van het echtpaar is op het nippertje buiten het aangewezen gebied gebleven.
Een protestflyer tegen de komst van de kazerne in Zeewolde: „GEEN megakazerne op onze vruchtbare landbouwgrond”.
Defensie acht de kazerne hoognodig. Internationale spanningen nemen toe en de krijgsmacht krijgt steeds vaker te maken met nieuwe dreigingen, zoals cyberaanvallen. Ze wordt bovendien regelmatig door de Tweede Kamer verzocht om uit te breiden en wel „zo spoedig mogelijk”, zegt kolonel Roy Hemmelder. „Wij zetten dan alle versnellingsmogelijkheden in die wettelijk en juridisch mogelijk zijn”, Hemmelder is verantwoordelijk voor het Nationaal Programma Ruimte voor Defensie, dat bepaalt waar de krijgsmacht komende jaren mag uitbreiden.
De verplichte inspraakronde die defensie organiseert, zorgt volgens Hemmelder niet voor oponthoud. Hij stelt dat defensie ondanks de urgentie van de kazerne een balans heeft gevonden tussen snelheid maken en belanghebbenden betrekken. „Met de participatie kunnen we juist snelheid maken. Als we tijdens het bouwen zorgvragen krijgen, kan dat vertraging opleveren.”
Nederland heeft overvolle en verouderde kazernes. „Het kan zinvol zijn om de overvolle kazerne in Soest te laten zien, zodat betrokkenen beter begrijpen waarom er meer ruimte nodig is”, zegt Gerhard Schonewille, projectleider van de megakazerne in Zeewolde.
Het echtpaar Dijkstra voelt zich in ieder geval gehoord. Ze hebben net hun formulier ingeleverd, met vragen over drukte op de wegen en op het stroomnet. Een defensiemedewerker zei dat ze zijn naam op het papier mochten schrijven, zodat hij daar hoogstpersoonlijk naar kon kijken.
Al maakt het paar zich wel zorgen over de dijken. Wat als die worden gebombardeerd? „Dan staan we onder water”, zegt Inez. Toen ze die zorg met een planoloog van defensie bespraken, kregen ze het gevoel dat hij toen pas besefte dat het zeeniveau een mogelijk probleem vormt.
De nieuwe kazerne kan personeel vanuit Flevoland én de omgeving aantrekken, zoals uit de Randstad. Uit recente wervingsdata van defensie blijkt dat de minste militairen (24) en reservisten (0) uit Flevoland komen. En de kazerne kan de lokale en regionale economie stimuleren, zegt Hemmelder. Het is mogelijk dat militairen met hun gezinnen in de provincie komen wonen, werken, recreëren. Ook zou de kazerne meer werkgelegenheid scheppen. Bij lokale bedrijven voor catering, onderhoud, veiligheid en transport die de militaire basis voorzien.
Inez lacht. Het lijkt haar een goed idee om als kapper ingezet te worden. „Om iedereen kaal te scheren”, zegt ze. Maar het liefst zouden Inez en Djurre de kazerne willen voorzien van eieren.
Belanghebbenden kunnen nog een maand brieven, zogeheten zienswijzen, indienen om hun zorgen te uiten. Uit ervaring weet defensie dat die laat worden ingediend, omdat mensen tijd nodig hebben om zich in te lezen. Alle reacties worden per thema beantwoord in een Nota van Antwoord. De kans is klein dat de zienswijzen individueel worden beantwoord.
Van der Schaaff gaat over een paar dagen ook een zienswijze indienen. Hij stelt nu al te weten welke repliek hij gaat krijgen van defensie: „We hebben je gehoord, maar we gaan toch ons eigen plan uitvoeren.”
Aan een tafel in het eetcafé zitten twee senioren koppels. Het zijn vrienden die het hele jaar door recreëren op een nudistenpark nabij de kazerne. Ze waren bang dat de militairen in hun gebied zouden oefenen. Dadelijk gaan ze „een lekker hapje eten”, om te vieren dat hun recreatiegebied met rust wordt gelaten. Dick (80): „Maar we begrijpen dat het in iemands achtertuin moet komen.”