Arbeidsconflict Birgit Donker werd een jaar geleden plotseling ontslagen als directeur van het Nederlands Fotomuseum, op basis van ‘signalen’ naar het achterhouden van informatie en beïnvloeding van medewerkers. Donker ontkent dit en stapte naar de rechter. Die geeft haar gelijk.
Interieur van het nieuwe Nederlands Fotomuseum in Pakhuis Santos te Rotterdam.
De raad van toezicht (rvt) van het Nederlands Fotomuseum heeft „ernstig verwijtbaar” gehandeld in de schorsing van, het onderzoek naar én het ontslag van oud-directeur Birgit Donker, zo oordeelt de rechtbank van Rotterdam.
Donker, die destijds directeur was van het Fotomuseum, werd in juni 2025 vlak voor de verhuizing van het museum naar een nieuw onderkomen in Pakhuis Santos geschorst door de rvt vanwege „signalen” van de beïnvloeding van twee medewerkers inzake een medewerkersonderzoek, en het achterhouden van informatie. Nadat de rvt in twee weken tijd zelf onderzoek had gedaan naar deze signalen, werd Donker ontslagen. Zij heeft de beschuldigingen altijd ontkend en besloot naar de rechter te stappen. Die geeft haar nu op alle punten gelijk en oordeelt dat het ontslag onterecht was.
De rvt heeft volgens de rechter niet kunnen bewijzen dat er sprake was van een angstcultuur of sociale onveiligheid in het museum. In de jaren dat Donker, ook hoofdredacteur van NRC tussen 2006 en 2010, de leiding over het museum had, zijn er zes externe onderzoeken naar de organisatie uitgevoerd, die geen van alle wezen op problemen in de bedrijfscultuur. De rvt heeft geen stukken kunnen overleggen waaruit het tegendeel zou blijken.
Ook kon de rvt niet bewijzen dat Donker twee medewerkers onder druk heeft gezet om de uitslag van een medewerkersonderzoek te beïnvloeden. Het bewijsmateriaal dat de rvt hiervoor claimt te hebben, onder andere WhatsApp-berichten van desbetreffende medewerkers, hebben zij met zowel Donker als de rechtbank niet gedeeld. De rvt stelde dit vanwege privacyredenen niet hebben willen delen en vanwege de stellige ontkenning van Donker dit ook niet te hoeven doen. „Dat standpunt is onjuist en onbegrijpelijk”, oordeelt de rechter.
Het onderzoek dat de rvt ná het ontslag van Donker heeft laten uitvoeren door onderzoeksbureau Unravelling beoordeelt de rechter als „onvoldoende objectief” en „onvoldoende met feiten onderbouwd”, omdat juist dít onderzoek beïnvloed zou zijn door „suggestieve presentatie en vraagstelling”. Ook meldt de rechter dat het opvallend is dat een aantal oud-medewerkers die zich eerder positief uitlieten over het functioneren van Donker, niet voor dit onderzoek zijn uitgenodigd.
Ook voor het achterhouden van informatie door Donker is geen bewijs, zo leest de uitspraak. De raad van toezicht zelf valt volgens de rechter juist in zijn werkgeverschap richting Donker een groot aantal zaken te verwijten. Zo hebben zij eventuele zorgen over de werkcultuur die zij hadden, nooit met Donker gedeeld. Slechts eenmaal had zij een functioneringsgesprek, dat erg lovend was over haar functioneren. De rechter benoemt ook dat niet is uit te sluiten dat het „vernietigende artikel in de Volkskrant” een drijfveer was om Donker „voor de bus te gooien”, zo staat in de rechtbankverklaring. Het eigen onderzoek dat de rvt uitvoerde in de twee weken tussen schorsing en ontslag was „onzorgvuldig […] en onvoldoende objectief” en „doet vermoeden dat de uitkomst van het onderzoek al vaststond”.
De rechter wil „niet afdoen aan de beleving van sommige (oud-) medewerkers. Door de aanstaande verhuizing lag de werkdruk hoog en er wordt gesproken over „directief leiderschap” van Donker met ingrijpende maatregelen zoals het ontslag van medewerkers die al jaren bij het museum werkten. Maar de raad van toezicht „had in deze omstandigheden andere maatregelen moeten treffen in plaats van te kiezen voor de meest verstrekkende maatregel van ontslag”. Donkers loopbaan is door het ontslag en de communicatie hierover plotseling tot een einde gekomen.
De rvt wordt veroordeeld tot het betalen van een „billijke vergoeding” van 400.000 euro aan Donker en een rectificatie plaatsen op straffe van een dwangsom van maximaal 100.000 euro.
Donker voelt „een enorme opluchting” bij de uitspraak: „Alles wat mij werd verweten is van tafel geveegd door de rechter, die op basis van zorgvuldig onderzoek een onderbouwd oordeel heeft gegeven.”
Het Nederlands Fotomuseum heeft kennisgenomen van de beschikking, laat de raad van toezicht weten in een reactie aan NRC. De uitspraak wordt „als teleurstellend ervaren. In het belang van de toekomst van het museum en het afsluiten van een dossier dat zwaar heeft gewogen op de organisatie en alle betrokkenen, legt het museum zich bij dit oordeel neer. Het Nederlands Fotomuseum blijft zich intussen onverminderd richten op continuïteit en verdere ontwikkeling.”
Eerder deze maand stapte rvt-voorzitter Wanda van Kerkvoorden op. Met een nieuw pand en een nieuw directeur was het „een passend moment om ruimte te maken voor een nieuwe voorzitter, die de volgende fase kan begeleiden.” Zo meldde de persverklaring van het museum, waarin zij werd geroemd om „haar kundige en betrokken voorzitterschap”.