Grondstofschaarste De oplopende spanning tussen de EU en China leidt tot kopzorgen in Waalre. Goudsmit Magnetics, dat magneetsystemen bouwt, is compleet afhankelijk van zeldzame aardmetalen uit China.
Medewerkers van Goudsmit Magnetics in Waalre.
Goudsmit Magnetics opereert al bijna zeventig jaar in de luwte. Het Waalrese bedrijf belevert duizenden klanten in de industrie, maar een PR-medewerker heeft het niet. Geen consument die weet dat voedingsmiddelen van Unilever, Nestlé of Tony Chocolonely langs een magneetsysteem uit Waalre gaan. „We hebben er niks aan om op een shirt van PSV of Feyenoord te staan”, zegt Conré Oostrom (61), topman van Goudsmit Magnetics. „Reclame maken is niet nodig. Klanten weten ons toch wel te vinden.”
Maar de decennia van relatieve kalmte zijn voorbij. Goudsmit Magnetics bevindt zich midden in een geopolitieke storm. De in april vorig jaar opgelegde exportrestricties van zeldzame aardmetalen door China hebben de bedrijfsvoering in Waalre hard geraakt.
De Europese Commissie wil ingrijpen tegen de vermeende dumping van Chinese auto’s, zonnepanelen en andere spullen. Goudsmit Magnetics kijkt met zorg naar deze ontwikkelingen, want China heeft al herhaaldelijk gezegd dat het zal terugslaan. Oostrom vreest dat zijn bedrijf „dadelijk de partij zal zijn die de rekening gaat betalen.” Pas op met nog meer ruzie – wil de topman maar zeggen – die zeldzame aardmetalen hebben we nog hard nodig.
De gevolgen van de Chinese exportrestricties op zeldzame aardmetalen zijn nog elke dag merkbaar bij Goudsmit Magnetics. Die werden in april vorig jaar geïntroduceerd, een paar dagen na Trumps ‘Liberation Day‘ waarin de Amerikaanse president importheffingen afkondigde. China eist sindsdien een exportvergunning bij de uitvoer van elke levering van magneten die zeldzame aardmetalen bevatten aan andere landen. Bij Goudsmit Magnetics – met 300 medewerkers en klanten in 130 landen – betekenden die restricties een hap uit de omzet (die tussen de 45 en 50 miljoen is), maanden vertraging op leveringen en het aannemen van nieuw personeel voor het papierwerk.
In een van de fabriekshallen in Waalre duwt een medewerker magneten in een kleine buis. Met elke extra magneet die hij erin duwt, groeit de tegendruk, daarom draagt hij een handschoen. De magneten zien er verrassend eenvoudig uit: zilverkleurig, rond, een paar centimeter groot. Waarom wordt dit ogenschijnlijk simpele product onderworpen aan zulke strenge exportrestricties? Oostrom lacht om de vraag en zegt: „Waar ze in China zo moeilijk over doen, begrijp jij het?”
Magneten maken kan prima zonder China, alleen déze niet. Hier zijn zeldzame metalen uit China in geperst – zoals neodymium, praseodymium, cerium. „Ze zorgen dat het magnetisme blijft bestaan bij hogere temperaturen.”
En dat is de crux, het is essentieel voor een groot deel van de industrie, eigenlijk voor alles dat motorisch werkt, zegt Oostrom. Zonder zulke zware aardmetalen neemt de kracht van het magnetisch veld af bij hitte. „Als je kijkt hoe warm de motor van een auto wordt. Of kijk naar een recyclingmachine, daar zitten grote assen in, die 3.600 rotaties per minuut maken. Wat denk je dat er met de temperatuur gebeurt?”
De Chinezen hebben dus een enorm wapen. „Weet je hoeveel industrieën magneten gebruiken?”, vraagt Oostrom. „Ze zitten in koelkasten, machines voor voedselveiligheid, recyclingmachines, zelfs in de riem van een autogordel.”
Als Oostrom op een feestje vertelt dat hij met magneten werkt, wordt meestal gedacht aan magneetjes die als souvenir op een koelkast zitten. „Bij ons is een magneet niet het eindproduct, maar onderdeel van iets groters. Daarom staan mensen er niet bij stil. Ze hebben geen idee dat treintoestellen gekoppeld worden, en ontkoppeld, met elektromagneten waar zeldzame aardmetalen voor nodig zijn.”
Oostrom heeft veel klanten in de voedingsmiddelenindustrie. Waarom moet een chocoladereep van Tony Chocolonely, om maar iets te noemen, langs een magneetmachine uit Waalre? „Cacaobonen worden vermalen, er wordt melk toegevoegd. Die vloeistof gaat door roestvrijstalen machines. Maar er kunnen altijd kleine metaaldeeltjes loskomen. Onze machines trekken die er weer uit met magneten. Voor voedselveiligheid zijn magneten essentieel.”
Robotarmen met magneten kunnen op een bouwplaats grote platen optillen. „De zwaarste magneet van ons weegt 20 ton”, zegt Oostrom. „Die kan voor betonrecyclers de metalen bewapening uit beton halen. Dat ga je niet met je handen doen.”
Goudsmit Magnetics wordt soms omschreven als magneetproducent, maar dat is het niet. Oostrom wuift naar een rij bureaus. „Daar zitten onze engineers, zij ontwerpen hoe de magneten eruit moeten zien. Onze Chinese leveranciers maken ze. En dan maken we hier in onze fabrieken in Waalre de magneetsystemen.”
Er bestaat geen magneetproducent in Nederland, zegt Oostrom. „Dat vonden wij vroeger in het Westen natuurlijk prima. Dat al het vuile, vieze werk ergens anders gedaan kon worden. Hier zien de magneten er gepolijst uit, maar dat komt door de rvs-coating die eroverheen zit.”
Als Oostrom in China fabrieken bezoekt, is het „een hele stoffige bende”, vindt hij. Ondertussen staat het mijnen van zeldzame aardmetalen en het verwerken ervan in Europa nog in de kinderschoenen. „Andere landen kunnen onze volumes niet aan.”
Wat die afhankelijkheid van China betekent, werd vorig jaar april pijnlijk duidelijk. „Iedereen zat echt met grote ogen te kijken: wat moeten we doen?” Voor elke levering van magneten met daarin zeldzame aardmetalen moest een exportvergunning komen. Leveringen voor de defensie-industrie werden helemaal verboden, maar Goudsmit Magnetics had het geluk dat het daar geen klanten had. Na een vergunningsproces van minstens twee maanden kwamen de leveringen weer door. Inmiddels werkt er vier man fulltime aan het papierwerk voor de exportvergunningen.
Op één aanvraag heeft Goudsmit Magnetics zeven maanden moeten wachten. Waarschijnlijk door de naam van het bedrijf: Nakanishi Jaeger. Een Duitse fabriek met een Duits hoofdkantoor dat spindelaandrijvingen produceert, maar in Japans bezit – en China wil niet leveren aan Japan.
Dus vroeg het Chinese ministerie van Handel steeds om extra informatie. Ook bij andere klanten is Oostrom dat inmiddels gewend. „We hebben zelfs foto’s van Tesla’s productieproces moeten aanleveren. En onze klanten werken daaraan mee, anders staat de productie stil.”
Ongemakkelijk is het wel, want hoeveel geeft de westerse industrie op deze manier prijs aan China? „Beggars can’t be choosers”, zegt Oostrom, een Britse gezegde dat betekent: wie in nood zit, moet blij zijn met wat-ie krijgt. „Wij zijn de beggars. Wíj willen de magneten hebben. Ook al staat het haaks op onze ideeën van concurrentie en vrijemarkteconomie.”
Niet alleen China is streng, Goudsmit Magnetics zelf is dat inmiddels ook. Medewerkers van het bedrijf vliegen heel Europa door om bij nieuwe klanten de fabriekshallen te controleren. Om te kijken of een klant niet toch toevallig in de defensie-industrie zit. „Je wil niet op een blacklist komen te staan van de Chinese overheid. Dan kunnen we de deur hier sluiten.”
Het is geen denkbeeldig risico. „Wij hadden laatst een aanvraag van een partij die claimde koelkasten te maken. Toen we doorvroegen, bleken ze actief in de defensie-industrie en drones te produceren.”
Los van de maatregelen die de Europese Unie tegen China wil nemen in het handelsconflict, staat er formeel nog een verscherping van exportrestricties op de agenda voor de herfst. Daarmee worden nog eens vijf extra aardmetalen onderworpen aan exportrestricties. Bovendien moeten daardoor niet alleen de leveranciers van Goudsmit Magnetics, maar ook de eindgebruikers zelf overheidstoestemming vragen van China voor elke levering.
De maatregelen werden afgelopen oktober al aangekondigd, maar op de valreep een jaar geparkeerd. „Als dit echt wordt ingevoerd, vrees ik dat wij nog een flink aantal handen meer nodig hebben. Tegelijk kunnen wij door onze ervaring onze eindgebruikers wel goed gaan helpen met het Chinese papierwerk.”
Zo merkt Oostrom in zijn kantoor de gevolgen van wat hij in de krant leest. Zoals ook de onrust rond het Nederlandse chipbedrijf Nexperia, waar de overheid met een ingreep de Chinese eigenaar buitenspel zette. In Waalre een spannende tijd. „Chinese officials zeiden: Nederland staat hartstikke positief aangeschreven. Maar ja, Nexperia moet niet uit de hand lopen. Dat lieten ze toch even vallen.”
Voelt Oostrom zich een speelbal van de geopolitiek? „Tja, het is gewoon de wereld waar we nu in leven”, zegt hij, klagen heeft geen zin. „Je kunt hopen dat het volgende week weg is, maar dat is ook zinloos. Je moet er gewoon mee omgaan.”
Goudsmit heeft daarom voorlopig een kantoor in China geopend, en onderhoudt contact met de economisch attaché van de Chinese ambassade. „En we zijn lid van Brainport Industries [een netwerk van de industrie in Eindhoven]. Daar zit natuurlijk een lobbyfunctie in.”
Gaat de lobby veel impact hebben? „Ik denk dat het beperkt is. Binnen het hele Europese geweld stellen wij natuurlijk weinig voor.”