Rogier de Nijs | componist en slagwerker Met ‘Soundtrack of the Plastic Age’, zaterdag te zien op Wonderfeel, maakte slagwerker en componist Rogier de Nijs een muziekvoorstelling rond plastic vervuiling en overconsumptie.
Rogier de Nijs: „Als ik een oude speciekuip zie liggen, zo’n bak waar metselaars hun mortel in mengen, hoef ik niet lang na te denken. Die dingen zijn perfect voor een bassdrum.”
Ergens halverwege de documentaire A Plastic Ocean (regie: Craig Leeson) daalt de Amerikaanse mariene bioloog en filmmaker Mike deGruy af in de Middellandse Zee. Op een halve kilometer diepte doemt in het schijnsel van de duikbootlampen de bodem op. Zand. Rotsen. Maar ook: een onderzeese vuilnisbelt van visnetten, autobanden en rafelige stukken plastic zeil. Een octopus heeft zich verschanst in de restanten van een petfles.
Tekst bij het beeld toont ondertussen de weinig vrolijk stemmende feiten. Dat er jaarlijks zo’n acht miljoen ton aan plastic in de wereldzeeën verdwijnt. Of dat de verhouding microplastic-plankton in de westelijke Middellandse Zee inmiddels 1:2 bedraagt.
Slagwerker, componist en instrumentbouwer Rogier de Nijs weet nog goed wat hij dacht toen hij de beelden zag. „Ik was verbijsterd”, vertelt hij medio juni via een videogesprek. „De diepzee is een omgeving waar de mens het zonder bescherming nog geen tien tellen uithoudt. Maar zelfs daar ligt het bezaaid met de resten van onze consumptiemaatschappij.”
De aanvankelijke schok maakte plaats voor inspiratie: de onderzeese vuilnisbelt vormde de kiem voor ‘Deep Sea Moonscape’, een van de tracks van De Nijs’ album Soundtrack of the Plastic Age, waarop louter instrumenten van plastic afval te horen zijn. Wie zelf wil ervaren hoe een petfles-shaker klinkt, of een pvc-marimba, bespeeld met afgedankte slippers: op zaterdag 4 juli staat De Nijs op Wonderfeel in Baarn met de gelijknamige voorstelling die hij rond het album maakte.
Plastic. Het is een wonderlijk goedje. Enerzijds is het een gedroomd materiaal: het laat zich gemakkelijk in iedere denkbare vorm persen, is goedkoop en bovendien praktisch onverwoestbaar. Anderzijds maakt precies die onverwoestbaarheid plastic tot een vloek. Plastic vergaat namelijk niet. Wel breekt het in steeds kleinere stukjes die zich inmiddels overal op aarde laten terugvinden. In de plastic soep die door de oceanen spoelt. In ‘plastistone’, een nieuwe steensoort die ontstaat wanneer plastic zich aan zand, schelpen of koraal hecht. In de grammen aan microplastics die zich volgens een recent onderzoek in Nature ophopen in onze hersenen.
Het is deze alomtegenwoordigheid van plastic die maakt dat we volgens een groeiende groep wetenschappers aan het begin staan van een nieuw geologisch tijdperk: het Plasticeen. Ziehier het thema dat als een rode draad door het werk van De Nijs loopt. Dat wil zeggen, sinds 2015, toen hij in zijn toenmalige woonplaats Berlijn besloot om zijn muzikale piketpaaltjes te verzetten: van drummer naar maker.
Dat hij drummer zou worden, was trouwens al vroeg een uitgemaakte zaak, zegt De Nijs: „Als jochie van een jaar of zeven speelde ik een keer mee in de carnavalsband van mijn familie. Daar ontdekte ik hoe het was om op de bassdrum te spelen. Een openbaring.”
Uit puur enthousiasme en bij gebrek aan een echt drumstel kluste hij als kind zijn eigen trommels in elkaar (ook toen al, zij het niet uit plastic maar uit kartonnen waspoederpakken). De aanhouder wint: hij mocht op drumles, richtte op de middelbare school zijn eigen punkrockband op en ging vervolgens slagwerk studeren aan het Conservatorium van Tilburg.
Fast forward naar 2014, het jaar waarin De Nijs’ moeder voortijdig overleed: „Dat was een keerpunt”, zegt hij, „het klassieke herijkingsmoment. Hoe wil ik nu verder? Dat soort vragen. In dezelfde periode stuitte ik op de film Albatross van de Britse natuurfotograaf Chris Jordan. Toen ik de beelden zag van al die half vergane vogels op het strand, de buikjes vol plastic voorwerpen, wist ik: hier moet ik iets mee.”
Dat ‘iets’ werd het project Water Creatures, dat in 2015 het licht zag op de Parade in Den Bosch. De Nijs vervaardigde een vlot waarop hij verschillende zelfgebouwde slagwerkinstrumenten installeerde. Met vier collega-percussionisten en een schipper dobberde hij drie dagen lang al trommelend en roffelend door de wateren van de Bossche binnenstad.
Rogier de Nijs (links) tijdens de voorstelling ‘Soundtrack of the Plastic Age’.
Plastic bleef sindsdien een thema in De Nijs’ werk. In 2018 bracht hij zijn EP Musique Plastique uit. Vorig jaar zag zijn muzikale communityproject #Beatplasticwaste het licht. Een groot deel van zijn oorspronkelijke instrumenten gebruikt hij ondertussen nog steeds (duurzaamheid voor alles), al ontwikkelde hij in de loop der jaren ook nieuwe. Neem zijn Flaschenspiel, een soort klokkenspel bestaande uit petflessen die dankzij een ingenieus systeem van ventielen en pompjes heel precies kunnen worden gestemd: hoe hoger de luchtdruk, hoe hoger de toon.
Waar De Nijs zijn materiaal vandaan haalt? „Dat komt via verschillende kanalen binnen. Als ik een project organiseer, dan zit er vaak een lokale inzamelingsactie aan vast. Mijn emmers krijg ik van een vriendin uit Berlijn. Zij heeft een restaurant en krijgt er de peperoni in aangeleverd. De ervaring leert dat je er ook prachtig klinkende toms van kunt maken.”
De Nijs moet toegeven: zo af en toe klimt hij ook zelf wel eens in een afvalcontainer. „Inmiddels weet ik wel een beetje wat goed klinkt. Als ik bijvoorbeeld een oude speciekuip zie liggen, zo’n bak waar metselaars hun mortel in mengen, dan hoef ik niet lang na te denken. Die dingen zijn gemaakt van polyethyleen. Een beetje dikkig, flexibel materiaal is het. Perfect voor een bassdrum.”
In de voorstelling Soundtrack of the Plastic Age situeert De Nijs zijn kunststoffen instrumentarium in een post-apocalyptisch landschap van spookachtig oplichtend afval. Waste in Motion heet de installatie die eerder te zien was in Het Sediment, de pop-up belevingsplek rond vervuiling en overconsumptie die De Nijs met zijn team in het najaar van 2025 organiseerde in het centrum van Tilburg.
Tijdens Wonderfeel vormen de ritselende tasjes, zakjes, flessen en netten het decor voor muziek die een breed scala aan emoties rond het plastic afvalprobleem verklankt. Woede in de oorsplijtende fortissimo-ritmes van ‘Plastic Eruption’. Ecologische rouw in de treurmuziek van ‘Solemn Walk’. Een voorzichtig positieve toekomstblik in ‘Renewal of Hope’.
Wie de nummers bij wijze van voorproefje beluistert op een audiostreamingsdienst naar keuze, zou trouwens zweren dat er af en toe een hi-hat, basgitaar of op z’n minst een synthesizer meeklinkt. „Toch is het in de bron allemaal plastic wat je hoort”, bevestigt De Nijs. „Al neem ik de geluiden ook op, maak ik er samples van die ik versnel en vertraag, en voeg ik subtiele elektronische effecten toe.”
Neem ‘Deep Sea Moonscape’, dat opent met een loop van ritselende plastic doppen. Alsof je schelpen hoort rollen in de kabbelende golven.
Soundtrack of the Plastic Age is op zaterdag 4 juli te zien tijdens Wonderfeel in Baarn, 13.00-13.45, Het Nest. Info: wonderfeel.nl www.rogierdenijs.com
ganavya werd geboren in New York en groeide deels op in Tamil Nadu, waar ze via haar moeder en grootmoeder werd ondergedompeld in Zuid-Indiase vertel- en zangtradities. Tijdens de Wonderfeel Friday Night is ze te horen met haar unieke mengeling van Indiase zang, jazz, soul en improvisatie. (Vrijdag 3 juli, 19.45-20.45)
Het werk van de Palestijnse zangeres Nai Barghouti wortelt hoorbaar in Arabische muziektradities, en heeft een directe zeggingskracht. Zonder de tekst te kennen, voel je elke noot. Voor Wonderfeel schreef Barghouti een nieuwe compositie: Longa Athar, over ontheemding en wortels die zich niet laten uitwissen. (Zaterdag 4 juli, 19.00-19.45)
Voor Wonderfeel sloeg gastcurator Kenza Koutchoukali de handen ineen met theaterschrijver en acteur Hajar Fargan en gitarist Ella Zirina. In de voorstelling JOY voert het drietal de toeschouwer van IJmuiden mee naar Marseille en Tanger. Onderweg komen thema’s als migratie en identiteit aan bod. (Zaterdag 4 juli, 15.00-15.45)
Asmae Amaddaou is de rising star van de Nederlandse poëzie. Afgelopen april stond ze tijdens Poëzie in Carré III als jongste dichter tussen gevestigde namen. Een maand later verscheen haar debuutbundel: Brand lieverd Brand. Voor Wonderfeel schreef Amaddaou het gedicht Zegen dit kleine leven, een ode aan een thuis dat niet uit muren bestaat, maar uit de mensen, talen en herinneringen die ons vormen. (Zaterdag 4 juli, 12.00-12.20 en 16.45-17.05)
Op Wonderfeel gaan dit jaar maar liefst zeventien nieuwe werken in première. Vijf daarvan klinken tijdens Le Carnaval des animaux door Symfonieorkest Vlaanderen, waarin verschillende jonge componisten nieuwe dieren laten opdraven in Saint-Saëns’ beroemde muzikale dierentuin. (Zondag 5 juli, 13.00-13.45)
Tijdens het slotconcert neemt Karavan flarden uit Vivaldi’s Vier jaargetijden als vertrekpunt voor een muzikaal avontuur met de Burkinese zanger en percussionist Kaito Winse. Onderweg mengen Vivaldi’s noten zich met de kleuren van Winses stem, en de aanstekelijk ritmes van de talking drum. (Zondag 5 juli, 19.00-20.00)