De geboren Française Cécilia Gross wordt de nieuwe rijksbouwmeester. Als partner-architect ontwierp ze mede het olympisch zwemstadion van Parijs. Wie is zij, en wat kan Nederland van haar verwachten?
schrijft voor de Volkskrant over architectuur, landschapsontwerp en stedenbouw.
In 2020 streden architecten Cécilia Gross van het Amsterdamse bureau VenhoevenCS en Laure Mériaud van het Parijse Ateliers 2/3/4/ samen om de opdracht voor het olympisch zwembad voor de Zomerspelen in Parijs, als enige twee vrouwen tegen teams geleid door mannen.
Volgens Gross gaf dat hen een voordeel: ‘Vrouwen zijn betrouwbaar, loyaal en ze denken breed na.’ Ze wonnen de prijsvraag met een spectaculair, uit hout opgetrokken ontwerp dat werd overladen met lof, en mochten bij de opening van de Spelen de olympische fakkel een stuk dragen.
Wat komt er ná Parijs? De vraag werd Gross vorig jaar gesteld in een interview waarin ze terugblikte op de totstandkoming van het project. Ze vertelde dat ze in opdracht van Rijkswaterstaat bezig was met een onderzoek om energie op te wekken op een plek langs de snelweg, pal naast een Natura 2000-gebied. ‘Niet zo vet als een olympisch stadion’, gaf ze toe, maar ze sprak er net zo enthousiast over.
Zoals ze het olympisch zwembad een extra betekenis gaf met het plan om het na de Spelen om te vormen tot een sport- en ontmoetingscentrum voor de omringende buurt, wilde ze tonen dat ook deze opdracht ‘voor iets groters staat’. Het is onoverkomelijk dat we zonnepanelen hebben, en energielandschappen. Daarom kan je er maar beter voor zorgen dat ze goed ingepast en mooi zijn, legde ze uit.
Afgelopen vrijdag werd bekend dat Gross met meer grote ruimtelijke vraagstukken aan de slag mag: als rijksbouwmeester. Die geeft de rijksoverheid gevraagd en ongevraagd advies over het rijksvastgoed en zet thema’s op de agenda. Zo organiseerde de huidige rijksbouwmeester Francesco Veenstra ontwerpprijsvragen voor biobased en natuurinclusieve nieuwbouwwijken, die nu worden uitgevoerd.
Gross volgt Veenstra per 1 september op. Het is opvallend dat een geboren Française rijksbouwmeester wordt; de afgelopen decennia bekleedden Nederlandse architecten die functie altijd.
Volgens stedenbouwkundige en voormalig rijksadviseur Daan Zandbelt schuilt Gross’ kracht in haar ervaring met grote bouwprojecten, charisma en maatschappelijke visie, waarbij zij aansprekende architectuur combineert met ecologische en sociale duurzaamheid.
Gross (1979) komt oorspronkelijk uit Frankrijk, waar zij studeerde aan de l’École des Arts et Industries de Strasbourg. Gefascineerd door de internationaal befaamde Nederlandse architectuur en stedenbouw kwam ze in 2000 voor een uitwisseling naar de TU Delft. Na haar afstuderen bleef ze in Nederland – ook vanwege de liefde – en ging aan de slag bij het Amsterdamse bureau Venhoeven CS.
Met haar eerste klus, het maken van een werktekening voor een schoolgebouw in Utrecht, liet ze meteen zien wat ze waard was. ‘Het gebouwontwerp was zo goed als af. Toch zag ik een mogelijkheid voor verbetering. Ik bedacht een patroon van perforaties in de gevelpanelen die de ventilatieroosters maskeerden en een levendige huid opleverde.’
Ze groeide door en ontwierp stations, stedelijke woongebouwen en sportcomplexen, en werd in 2017 bureaupartner. In 2020 sleepte ze de opdracht voor het olympisch zwemstadion binnen. ‘We doen zeven prijsvragen om één keer te winnen’, zei ze in een interview. Maar: verliezen is ‘ook een manier van leren’.
Onderdelen uit eerdere competities die ze verloor, verwerkte ze in het winnende ontwerp, dat duurzaamheid en esthetiek slim verenigt. Zo is het gebouwvolume door het gekromde ‘hangende’ dak – dat de zichtlijnen vanaf de tribunes volgt – de helft kleiner dan bij een doosvorm, waardoor binnen minder lucht verwarmd hoeft te worden. Bovendien maakt de gekromde vorm het mogelijk om te bouwen met dunnere houten balken, die tegelijk sfeer geven aan het gebouw.
Danny Esselman, partner bij Venhoeven CS, omschrijft haar als ‘superintelligent, menselijk en een teamspeler’. ‘Cécilia begrijpt dat je samen meer voor elkaar krijgt.’
Zo hielp ze mee om het bureau om te vormen van een eenmanszaak tot een bedrijf met inmiddels acht jonge partners. Interviewers die haar aankondigen als de vrouw achter het olympisch zwembad, verbetert Gross resoluut: ze ontwierp het samen met Ateliers 2/3/4/.
Architect Ton Venhoeven is Gross’ mentor, die haar inwijdde in de wereld van grote stedenbouwkundige projecten en infrastructuur. Ze is ook geïnspireerd door de Spaanse kunstenaar-architect César Manrique, wiens werk ze leerde kennen tijdens een vakantie met haar gezin op Lanzarote.
‘Manrique verzette zich tegen overtoerisme op het eiland en wilde tonen hoe het anders kon. Met lokale lavasteen ontwierp hij gebouwen die opgaan in het landschap’, aldus Gross. ‘Zelfs mijn tienerdochters raakten enthousiast over architectuur, waardoor we elke dag moeiteloos een bezoek aan een bijzonder gebouw konden combineren met surfen of zwemmen.’
Na haar ‘olympische prestatie’ vroeg vakblad De Architect aan haar of ze nu hogere eisen durft te stellen aan projecten. ‘Ik ben niet in de positie om te eisen, maar durf wel meer vragen te stellen’, zei Gross. ‘Waarom kan iets niet of is het te duur? Wat is het nut van snel bouwen als het niet beter wordt? We mogen in Nederland best wat ambitieuzer zijn.’
Als rijksbouwmeester krijgt ze te maken met de verbouwing van het Binnenhof, de herstelopgave in het Groningse aardbevingsgebied, maar zal ze vermoedelijk vooral zoeken naar – gecombineerde – oplossingen voor klimaatverandering, verduurzaming en woningnood.
Die maatschappelijke vraagstukken zijn volgens Gross inmiddels ‘voldoende scherp geanalyseerd en breed erkend’. Zij ziet het als haar taak om plannen nu in daden om te zetten. Esselman: ‘Cecilia is van de actie, ze houdt niet van eindeloos doorpraten.’
3x Rijksbouwmeester
Er kwam kritiek op de vacature voor de nieuwe rijksbouwmeester. Die was volgens Merel Pit, hoofdredacteur van vakblad de Architect, te veel gericht op de ‘visionaire’ architect die solistisch te werk gaat. Oftewel: een man. Zij riep vrouwen op om te solliciteren. Gross is na Liesbeth van der Pol de tweede vrouwelijke rijksbouwmeester.
De allereerste rijksbouwmeester in Nederland, Jean Thomas Thibault, kwam ook uit Frankrijk. Hij werd in 1806 door Lodewijk Napoleon aangesteld als ‘architect des Konings’ om de rijksgebouwen te ontwerpen en beheren.
Tegenwoordig is de rijksbouwmeester een adviseur, die samen met twee rijksadviseurs voor de fysieke leefomgeving en een team van veertig ruimtelijke professionals aanbevelingen geeft aan het Rijk over ruimtelijk beleid. Gross blijft daarnaast werkzaam bij haar bureau VenhoevenCS.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant