Slavernijverleden Het aantal cao’s die het mogelijk maken feestdagen om te ruilen neemt toe, merken vakbond FNV en werkgeversvereniging AWVN. Chocolademaker Tony’s Chocolonely maakte van Keti Koti een vrije dag. De directeur van Greenpeace neemt die dag vrij en moedigt de rest van de organisatie aan hetzelfde te doen.
Feestgangers tijdens het Keti Koti-festival op het Museumplein.
Directeur van Greenpeace Marieke Vellekoop neemt vrij op Keti Koti. Ze heeft de rest van de organisatie opgeroepen hetzelfde te doen. „Keti Koti is geen feestdag van een specifieke groep”, zegt ze, hij staat symbool voor een „cruciaal” deel van de Nederlandse geschiedenis. „Door medewerkers ruimte te geven om deze dag vrij te nemen, geven wij het slavernijverleden de erkenning en de reflectie die het wat ons betreft verdient.”
Keti Koti is de van oorsprong Surinaamse feestdag om de wettelijke afschaffing van de slavernij in Suriname op 1 juli 1863 te herdenken. Al jaren willen verschillende bestuurders en politici, bedrijven en maatschappelijke organisaties van Keti Koti een nationale feestdag maken. Maar collectieve vrije dagen kosten geld en er is onvoldoende politiek draagvlak voor. Sommige bedrijven vinden daarom zelf manieren om hun medewerkers vrij te geven met Keti Koti. Bijvoorbeeld door hen de mogelijkheid te geven een christelijke feestdag in te ruilen voor een feestdag naar keuze.
Het aantal organisaties dat hier afspraken over maakt, neemt toe, zien werkgeversvereniging AWVN en vakbond FNV. Twee jaar geleden waren zulke afspraken opgenomen in ruim 7 procent van de cao’s waar FNV bij betrokken was. Inmiddels geldt dit voor ruim 10 procent van de in totaal 704 cao’s, waaronder ABN Amro, Ikea en ProRail. In een klein aantal cao’s is specifiek Keti Koti als vrije dag opgenomen.
„Dit past in een bredere trend”, zegt Eefje Brul, beleidsadviseur van werkgeversvereniging AWVN. „Werkgevers vinden het tegenwoordig belangrijker dat hun arbeidsvoorwaarden aansluiten bij individuele behoeften van werknemers.” Dat geldt volgens Brul ook voor feestdagen. „Door medewerkers flexibiliteit te geven als het gaat om feestdagen, straal je uit dat je een inclusieve werkgever bent.”
Werkgevers hechten daar nu meer waarde aan dan vroeger, ziet AWVN. De arbeidsmarkt is krap, dus willen ze mensen voor langere tijd aan zich binden. „Vroeger was het gebruikelijker dat je langer bij een werkgever bleef”, zegt Brul. „Nu wisselen medewerkers vaker van baan en willen ze dat de werkgever aansluit bij hun waarden.”
Of het ruilen van feestdagen soepel verloopt, is afhankelijk van het werk dat je doet, ziet FNV. „Stel je wilt Tweede Kerstdag inruilen voor een andere feestdag, terwijl je een baan hebt waarbij je altijd op kantoor moet zijn. Dan kan het soms lastig worden”, zegt Coos van der Pol, FNV-beleidsadviseur diversiteit en inclusie. „Veel kantoren zijn immers gesloten op nationale feestdagen.” Werkgevers moeten daar per situatie een oplossing voor verzinnen.
Organisaties die hier geen afspraken over maken, doen dat bijvoorbeeld niet omdat ze denken dat medewerkers er geen behoefte aan hebben, zegt AWVN-beleidsadviseur Brul. „Bovendien is het niet altijd nodig. Iedereen heeft zelf verlofdagen en die mag je gewoon opnemen op een feestdag die jij belangrijk vindt.”
Greenpeace maakte in 2022 een standaard vrije dag van Keti Koti. Daarna kregen medewerkers enkele vrije dagen extra, om ook op andere feestdagen vrij te kunnen nemen. Als volgende stap kunnen medewerkers vanaf 2027 – als de ondernemingsraad hiermee instemt – nationale feestdagen inruilen tegen dagen die vergelijkbaar zijn met Keti Koti.
Bij chocoladeproducent Tony Chocolony is 1 juli een standaard vrije dag voor alle medewerkers met een standplaats in Nederland. „We doen dat om bewustzijn voor het onderwerp te vergroten”, zegt Frits Snel, manager van Tony Chocolony Benelux. „We moedigen onze collega’s aan om die dag naar de herdenking of het festival in het Oosterpark te gaan. Het is niet de bedoeling dat mensen de hele dag op het strand gaan liggen.”
Een paar weken voor Keti Koti houdt een collega een praatje tijdens de weekstart op maandag. „’Jongens, het komt er weer aan’, zegt hij dan”, vertelt Snel. „We vragen je om Keti Koti niet zomaar als vrije dag te beschouwen. Doe dingen die in het teken staan van die dag.” Daarna wordt er een lijst met documentaires en boeken rondgestuurd waarmee medewerkers zich kunnen informeren over het slavernijverleden van Nederland.
Snel gaat na dit telefoongesprek met NRC helpen Heri Heri-maaltijden te bereiden (een traditioneel Surinaams gerecht met aardvruchten, banaan, ei en vis, dat stamt uit de tijd van de slavernij). Die maaltijden deelt het bedrijf op 1 juli uit bij het Surinamemuseum in Amsterdam. „We zijn op Keti Koti als bedrijf gesloten omdat we een signaal willen afgeven”, voegt Snel nog toe. „Wij vinden echt dat Keti Koti een nationale feestdag moet worden.”
Source: NRC