VS Met de uitspraak dat de president bestuurders van toezichthouders mag ontslaan, wordt zijn macht aanzienlijk uitgebreid. De bestuurders van de Fed, de centrale bank, zijn daarvan uitgezonderd, maar daar legt Donald Trump zich niet bij neer.
President Donald Trump op een bijeenkomst eerder deze maand.
Het wordt nu al gezien als een van de belangrijkste rechterlijke oordelen in tientallen jaren, waardoor de macht van de president van de Verenigde Staten fors wordt uitgebreid. Maandag gaf het Amerikaanse Hooggerechtshof president Donald Trump in een baanbrekende uitspraak aanzienlijk meer macht over het federale bestuursapparaat. Vanaf nu mag de president leden van de Federale Handelscommissie (FTC), een onafhankelijke Amerikaanse overheidsinstantie voor mededinging en consumentenbescherming, naar eigen inzicht ontslaan.
De FTC is een belangrijke waakhond die onder meer techreuzen Meta en Amazon probeert te dwingen tot meer privacybescherming en het toelaten van concurrentie. En de uitspraak heeft niet alleen betrekking op de FTC. Er zijn zo’n twee dozijn onafhankelijke federale toezichthouders en commissies die vergelijkbare bescherming genieten en waarvan de bestuursleden tot nu toe alleen volgens regels van het Amerikaanse Congres de laan uitgestuurd konden worden. Daaronder zijn de toezichthouder op campagnefinanciering en federale verkiezingen en die op nucleaire veiligheid.
Van de negen leden van het Hof steunden de zes conservatieve rechters de uitspraak, de drie progressieve rechters deden dat niet. Aan de wettelijke ontslagbescherming die ruim negentig jaar gold, komt daarmee een einde.
De zaak bij het Hooggerechtshof draait om het ontslag van Rebecca Kelly Slaughter, een door de Democraten benoemd lid van de FTC. Zij werd samen met haar collega Alvaro Bedoya vorig jaar augustus ontslagen door Trump, omdat haar aanblijven „niet in overeenstemming was met de prioriteiten van deze regering”. Slaughter stelde meteen dat haar ontslag „onwettig” was, zij had zich niet schuldig gemaakt aan wangedrag of plichtsverzuim, vocht de beslissing aan – en krijgt nu ongelijk.
Voorstanders van de uitspraak, veelal conservatieven, zeggen dat de democratische controle op de overheid zo wordt versterkt. Omdat de president rechtstreeks wordt gekozen door de Amerikaanse kiezer moet hij daadwerkelijk zeggenschap hebben over de uitvoerende macht, vinden zij. Op zijn eigen sociale mediakanaal Truth Social sprak Donald Trump van een „GROTE WINST” en schreef dat „de macht van de president aanzienlijk wordt vergroot op een moment waarop die harder nodig is dan ooit.”
Critici, onder wie arbeidsrechtadvocaten, wetenschappers en vakbonden, wijzen op de negatieve langetermijneffecten op de Amerikaanse democratie. De uitspraak leidt tot politisering van onafhankelijke overheidsinstellingen, zeggen zij, waardoor belangrijke toezichthouders op onder andere financiële markten of concurrentie door politieke voorkeuren kunnen worden beïnvloed.
Sonia Sotomayor, een van de drie rechters die tegen stemde, liet zich vernietigend uit over de uitspraak. In een 43 pagina’s tellend minderheidscommentaar, dat door de andere twee tegenstemmers wordt onderschreven, schrijft ze dat de meerderheid van het Hof de scheiding der machten heeft uitgehold. De uitspraak „dreigt niets minder dan chaos te creëren”, aldus de rechter, die haar standpunt ook voorlas in de rechtszaal – een zeldzaamheid, om te onderstrepen dat er diepe meningsverschillen zijn.
In een tweede uitspraak oordeelden de hoogste rechters dat de president de onafhankelijkheid van de Federale Reserve (Fed), de Amerikaanse centrale bank, niet kan aantasten – en dat de poging van Trump om Fed-bestuurder Lisa Cook te ontslaan, onwettig was. Daarmee blijft de bescherming van ten minste één belangrijke instantie vooralsnog overeind, al lijkt die bescherming na deze uitspraak niet absoluut.
De president beschuldigde Cook, de eerste zwarte vrouw in het bestuur van de Fed, vorig jaar van hypotheekfraude, die nooit bewezen werd. Hij zette haar onder druk om zelf op te stappen. Volgens critici wilde Trump een vazal benoemen en zo meer invloed uitoefenen op het Amerikaanse rentebeleid. Toen Cook niet vertrok, probeerde hij haar vorig jaar augustus te ontslaan.
Ook Cook stapte naar de rechter en kreeg gelijk. Volgens het Hooggerechtshof is de Fed een onafhankelijke instelling met een unieke positie. Maar Trump zal het er niet bij laten zitten. Op Truth Social schreef hij „onmiddellijk passende maatregelen” te nemen, zodat „iemand die fout heeft gehandeld geen cruciale beslissingen kan nemen”. Wat Trump van plan is, is onbekend.
De onafhankelijke positie van de belangrijkste centrale bank van de wereld staat sinds Trumps terugkeer in het Witte Huis ernstig onder druk. Trump eist regelmatig lagere rentestanden van de centrale bank en dreigde meermaals oud-Fed-voorzitter Jerome Powell te ontslaan.
In de uitspraak Trump vs. Cook, gesteund door vijf van de negen leden van het Hooggerechtshof, wordt uitgebreid gerefereerd aan het belang van een „onafhankelijk” monetair beleid om financiële „calamiteiten” te voorkomen. Wereldwijd geldt de onafhankelijkheid van centrale banken als pijler onder het financiële systeem: als politici zich met de rentestand gaan bemoeien, dreigen inflatie en financiële instabiliteit.
Toen de Founding Fathers in 1791 de voorloper van de Fed oprichtten, de First Bank of the United States , „garandeerden zij de onafhankelijkheid daarvan tegenover presidentiële controle”.. Weliswaar mag een president een Fed-bestuurder ontslaan „for cause” (om zwaarwegende redenen), maar die zwaarwegende redenen zijn er in dit geval niet. Van de vier dissidenten was er één, Clarence Thomas, op de hand van Trump, de andere drie hadden hoofdzakelijk procedurele bezwaren tegen het oordeel van de meerderheid.
Cook zei maandag in een reactie „dankbaar” te zijn voor het oordeel van het Hooggerechtshof, omdat het „principe” van Fed-onafhankelijkheid erdoor zou zijn „bevestigd”.
Toch is niet iedereen gerustgesteld over de implicaties van deze uitspraak voor de Fed. The New York Times noemt de uitspraak „juridisch dubbelzinnig”, omdat die de deur openlaat voor presidenten om alsnog te proberen Fed-bestuurders te ontslaan. Het oordeel biedt geen duidelijkheid over de criteria daarvoor, aldus de krant. Jurist en financieel historicus Peter Conti-Brown van de Universiteit van Pennsylvania noemt de uitspraak in The New York Times „een uitnodiging tot meer politieke bemoeienis.”
Source: NRC