Amerikaans Hooggerechtshof Dat Donald Trump het geboorterecht op staatsburgerschap probeerde af te schaffen, is door het Hooggerechtshof tegengehouden. Maar het Hof heeft de macht van de president, en die van zijn opvolgers, wel verder uitgebreid.
Voorstanders van het geboorterecht op staatsburgerschap vieren woensdag feest bij het Hooggerechtshof in Washington nadat het Hof het presidentiële decreet van Donald Trump om dat grondrecht af te schaffen, heeft verworpen.
Het presidentiële decreet waarmee Donald Trump op dag één van zijn tweede termijn probeerde het geboorterecht op staatsburgerschap af te schaffen, druiste evident in tegen de Amerikaanse grondwet. In het veertiende amendement staat immers: „Alle personen die in de Verenigde Staten zijn geboren of genaturaliseerd, en die onder de rechtsmacht daarvan vallen, zijn staatsburger”. De president wilde de kinderen van illegale en tijdelijke migranten daarvan uitsluiten.
Toch was geen grondwetsgeleerde, laat staan een migrant met een sinds januari 2025 in de VS geboren kind, er helemaal zeker van dat het huidige Hooggerechtshof de president zou terugfluiten. Het Hof, bestaande uit zes conservatieve en drie progressieve rechters, deed dat dinsdag in haar arrest van bijna tweehonderd pagina’s wel. Trumps decreet is ongrondwettelijk.
Staatsburgerschap betekent „het recht om rechten te hebben – om vrijelijk deel te nemen aan onze politieke gemeenschap”, schreef opperrechter John Roberts namens een meerderheid van zes rechters. De opstellers van het betreffende grondrecht „breidden die belofte uit naar ‘iedere vrij-geboren persoon’ in dit land”, aldus Roberts. „Vandaag houden wij ons aan die belofte.”
Trump, die vaak heeft gefulmineerd tegen uitspraken van het Hof, reageerde relatief tam. „Jammer voor ons land”, schreef hij op zijn platform Truth Social. Hij riep het Congres op om een einde te maken aan het geboorterecht en deed alsof daar „geen langdurige en omslachtige grondwetswijziging voor nodig” is. De daarvoor benodigde twee derde meerderheid in het Congres en instemming van driekwart van de vijftig staten lijkt echter uitgesloten.
Mike Johnson, voorzitter van het Huis van Afgevaardigden, beschuldigde het Hof van „een textualistische, originalistische opvatting”. Originalism, de grondwet alleen bekijken door de bril van degenen die hem opstelden, is decennialang leidend geweest voor Republikeinen. Nu dit arrest hun poging doorkruist om het ‘privilege’ van staatsburgerschap exclusiever te maken, lijkt die stroming voor politici te hebben afgedaan.
Ondanks dat de hoofdprijs, het bepalen wie Amerikaan mag zijn, Trump is ontglipt, heeft het Hof in het deze week afgesloten politiek jaar diens macht verder uitgebreid en de Republikeinen een aantal belangrijke overwinningen geschonken. De afbreuk van de autonomie van ambtenaren en toezichthouders en het impact op het Amerikaanse migratiebeleid is enorm.
De president kan eigenstandig bepalen welke groepen migranten, vanwege onveiligheid in hun land van herkomst, tijdelijke bescherming genieten, oordeelde het Hof afgelopen week. Hij kan bepalen dat asiel aanvragen aan de Amerikaanse grens niet meer mogelijk is. Maandag kreeg hij ook de bijna volledige autoriteit om, in theorie onafhankelijke, toezichthouders te ontslaan.
De andere door Republikeinen aangehangen rechtstheorie, die van de unitaire uitvoerende macht (unitary executive), won deze termijn aan kracht. Het Hooggerechtshof breidde de macht van de president – zowel de zittende als zijn opvolgers – flink uit ten koste van het Congres. Vooral het einde van de ontslagbescherming van toezichthouders betekent dat zij steeds nadrukkelijker de politieke agenda van de zittende president moeten volgen.
Ondertussen vergrootte het Hof ook de eigen macht ten opzichte van lagere rechtbanken. In de marge van de zaak over birthright citizenship besloten de hoogste rechters dat alleen zij landelijke blokkades kunnen opwerpen voor de decreten en het beleid van de president.
Demonstranten houden op 1 april letters vast die de slogan „Geboren in de VS = burger!” vormen, voor het Amerikaanse Hooggerechtshof in Washington, tijdens een hoorzitting over de poging van president Trump om het geboorterecht op burgerschap te beperken.
Dinsdag versoepelde het Hooggerechtshof bovendien de regels voor de financiering van politieke campagnes, waarvan wordt aangenomen dat dit vooral Republikeinse kandidaten bevordert. In april hielp het Hof die partij ook door gerrymandering, het hertekenen van kiesdistricten, eenvoudiger te maken door een essentieel onderdeel van de burgerrechtenwetgeving ongedaan te maken. Al hield het Hof deze week wel in stand dat poststemmen, waarvan Democraten vaker gebruik maken dan Republikeinen, na verkiezingsdag nog geteld kunnen worden.
Op twee economisch belangrijke onderwerpen snoerde het Hof de president wel in. Zo werd een fors deel van zijn eenzijdig opgelegde handelsbarrières ongeldig verklaard. Ook mag hij in tegenstelling tot andere toezichthouders bestuurders van de centrale bank, de Federal Reserve, niet zonder geldige reden ontslaan.
Het Hof, waarvan drie van de negen rechters door Trump benoemd werden in zijn eerste termijn, staat niet onder Republikeinse controle, zo bewijzen enkele fundamentele uitspraken, zoals die over staatsburgerschap en heffingen. Maar slechts de helft van de Amerikaanse bevolking heeft vertrouwen in het Hooggerechtshof, blijkt uit peilingen, dat beschouwd wordt als een steeds politieker instituut.
Ondertussen borrelt interne onenigheid binnen het Hof steeds zichtbaarder naar de oppervlakte: rechters die hun afwijkende mening publiceren, en soms zelfs voorlezen, bij een uitspraak van de meerderheid, doen dat in steeds fellere bewoordingen. De linkse Sonia Sotomayor zei afgelopen week dat „meer mensen zullen sterven” omdat haar collega’s Trump de zuidgrens laten afsluiten. Samuel Alito noemde het geboorterechtarrest „een serieuze vergissing”.
Deze laatste rechter staat opeens in het middelpunt van de belangstelling nadat de Amerikaanse publieke omroep NPR dinsdag een bericht publiceerde, en kort daarna weer verwijderde, dat de 76-jarige met pensioen zou gaan. Als Alito inderdaad vertrekt bij het Hof en de Republikeinse Senaat snel een veel jongere Trump-benoeming goedkeurt, lijkt een rechtse meerderheid voor aanzienlijke tijd gegarandeerd. En versterkt dat de – onvaste – grip op het Hof van deze huidige president.
Source: NRC