De spanningen rondom immigratie in Zuid-Afrika lopen al maanden op richting dinsdag 30 juni, de deadline waarop actiegroepen eisen dat alle ongedocumenteerde immigranten het land hebben verlaten. We bellen met Afrika-correspondent Ana van Es in Durban, het middelpunt van de protestbeweging.
Hoi Ana, Wat heb je dinsdag meegemaakt in Durban?
‘Ik was bij de protestmars van de belangrijkste actiegroep March and March, die hier in Durban is ontstaan. Het was waarschijnlijk ook de grootste protestmars van het land met duizenden aanwezigen. De meeste deelnemers die ik heb gesproken, hebben geen baan. Dat viel ook al op bij eerdere protesten. Zij hebben het gevoel dat ze eindelijk weer werk zullen vinden als de arbeidsmigranten het land uit zijn.
‘De voorvrouw van March and March, Jacinta Ngobese-Zuma, was er natuurlijk ook. Zij hield een klassiek verhaal waarin ze eigenlijk alle problemen die momenteel in Zuid-Afrika spelen, van werkloosheid tot slecht onderwijs, van corruptie tot lange rijen bij ziekenhuizen, verknoopt met het probleem van migratie.’
Ngobese-Zuma had beloofd dat de protesten dinsdag vreedzaam zouden zijn, maar afgelopen maanden hebben intimidatie, plunderingen en zelfs dodelijk geweld de kop opgestoken. Hoe verliepen de protesten daar?
‘Ik heb geen grote ongeregeldheden gezien. Ik zag een knul die met graffiti ‘rot op’ op gevels van winkels spoot waarvan hij dacht dat daar migranten zouden zitten. Toen ik wegging, hoorde ik dat demonstranten zich voor een flatgebouw hadden verzameld en eisten dat de migranten die zich daar zouden verschuilen naar buiten kwamen. Ik weet niet hoe dat is afgelopen.
‘In Johannesburg zijn volgens de politie wel plunderingen en geweldsincidenten geweest. In de voorstad Germiston zijn mensen met geweld huizen binnengedrongen om migranten met en zonder papieren naar het politiebureau te slepen. Op videobeelden van lokale media is te zien dat kinderen van migranten gewond zijn geraakt. Maar ook daar is gelukkig niemand overleden.
‘Dat het relatief rustig is verlopen, ligt ook aan het feit dat de autoriteiten een budget van 600 miljoen Afrikaanse rand (omgerekend zo’n 32 miljoen euro) voor de beveiliging hebben. Ze hebben zich hier al weken op voorbereid. Er werd een grote politiemacht ingezet, die steun kreeg van privébewakers. Ook het leger was op sommige plekken aanwezig.’
Is dat een verschil met de eerdere grote anti-immigratierellen die Zuid-Afrika heeft meegemaakt?
‘Ja, in 2008 en 2021 zijn anti-immigratieprotesten totaal geëscaleerd met tientallen doden tot gevolg. Een ander verschil is dat er nu een heel duidelijke organisatie achter zit, die ook weer nauwe contacten heeft met politieke partijen. Dat maakt de kans kleiner dat zo’n hele protestmars van bovenaf escaleert. Maar de sfeer lijkt gevaarlijk. Gevreesd wordt dat het de komende dagen of weken alsnog uit de hand loopt. Ngobese-Zuma heeft aangegeven dat ze het komende halfjaar elke donderdag wil blijven demonstreren.’
In Durban is een groot kamp waar mensen uit Malawi vanwege de dreiging hun toevlucht zochten, zoals je in je reportage omschreef. Is dat kamp er nog?
‘Nee, dat is wel een grote opsteker voor de demonstranten. Gisterochtend waren er in het kamp nog ongeveer drieduizend mensen. De autoriteiten hebben massaal schoolbussen laten aanrukken uit Johannesburg en al die mensen daar gewoon ingeduwd. Grace Banda, die ook in mijn verhaal voorkomt, appte vanochtend dat zij in een bus zit onderweg naar de grens met Zimbabwe. Zij hoopt dat de bus via Zimbabwe door zal rijden naar Malawi, maar de Zuid-Afrikaanse autoriteiten hebben al gezegd dat Zimbabwe hen niet gaat binnenlaten. Waarschijnlijk ontstaat er aan de grens straks een nieuw vluchtelingenkamp.
‘Ik bezocht vanochtend ook nog de migranten uit Congo, die in het centrum van Durban op de stoep zitten. Het gaat om zo’n 250 mensen, vooral vrouwen en kinderen, die geen enkele vorm van beveiliging hebben en nergens heen kunnen. De vrouwen die ik daar sprak, waren heel bezorgd over wat er zou gaan gebeuren. Een van hen is hoogzwanger, maar zij kon niet naar haar afspraak bij de gynaecoloog vanwege de protesten. Er hing ook een rare sfeer, omdat er Zuid-Afrikaanse mannen om hen heen hingen die een beetje aan het stoken waren. Daar was geen politie.’
De belangrijkste eis van de demonstranten is dat de overheid met een plan komt om ongedocumenteerde migranten uit te zetten. Is daar al iets van zichtbaar?
‘Nee, helemaal niks. De overheid was de afgelopen dagen alleen maar bezig ervoor te zorgen dat de protesten dinsdag niet zouden escaleren. Het is eigenlijk ook heel vaag wat de actiegroepen precies van de overheid willen. De problemen die in de samenleving spelen zijn veel groter en complexer dan het migratieprobleem. Bovendien is het helemaal niet mogelijk om alle migranten het land uit te gooien. Er zijn naar schatting twee tot drie miljoen migranten. Statistieken zijn er niet, maar waarschijnlijk is een groot deel van hen niet illegaal – in tegenstelling tot wat de actiegroepen zeggen.’
Zijn er ook tegenbewegingen? Mensen die opkomen voor de arbeidsmigranten?
‘Ik heb geen echte tegenbewegingen gezien. In november zijn er lokale verkiezingen, die zijn belangrijk voor de landelijke politiek. De ANC, de vroegere partij van Mandela, is hier al sinds het einde van de apartheid aan de macht. Het is duidelijk dat de ANC verantwoordelijk is voor veel van de zaken die nu niet goed gaan. Daarom komt dit migratieverhaal veel politici eigenlijk heel goed uit. Zij hebben helemaal geen behoefte om dat verhaal te nuanceren, want hiermee kun je arme, werkloze mensen als kiezers trekken. En dat zijn er heel erg veel. De werkloosheid is minstens 30 procent en loopt onder jongeren zelfs op tot ruim 60 procent.’
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant