Staatsburgerschap Canada Door een wetswijziging mag iedereen die kan aantonen een Canadese voorouder te hebben een paspoort aanvragen. Vooral Amerikanen maken daar gebruik van. „Ik voel een enorme opluchting dat er een plaats voor mij is waar ik heen kan als het in de VS nog erger wordt dan het al is.”
Het Nationaal Archief in Montreal, waar veel Amerikanen gecertificeerde kopieën van originele documenten aanvragen om te bewijzen dat ze een Canadese voorouder hebben.
Maria Farland kan de intense blijdschap die ze voelde moeilijk omschrijven. Toen de 59-jarige professor literatuur hoorde dat ze, evenals vele andere Amerikanen, in aanmerking blijkt te komen voor erkenning van haar Canadese nationaliteit, maakte zich „een gevoel van euforie” van haar meester.
Farland, geboren en getogen in het noordoosten van de Verenigde Staten, was zich er altijd van bewust dat ze Canadese voorouders had, vertelt ze via een videoverbinding vanuit New York. De familie van haar grootmoeder trok meer dan een eeuw geleden vanuit Franstalig Canada naar de Amerikaanse staat Rhode Island, om te werken in de industrie van New England. Samen met vele medemigranten hield zij vast aan haar Franstalige identiteit.
„Er was grote trots op die achtergrond”, vertelt Farland, verwijzend naar scholen en kerken van de Franco-Amerikaanse gemeenschap in de regio. „Binnen onze familie werd er altijd gesproken over Canada en we gingen er vaak op vakantie.”
Net als duizenden andere Amerikanen pluist Farland haar Canadese familiegeschiedenis nu tot in detail uit, tot acht generaties terug. Ze staat op het punt om, op basis van oude documenten die de lijn naar haar voorouders aantonen, bewijs van haar Canadese nationaliteit aan te vragen. Dat betekent veel voor haar, zegt ze. Niet alleen wegens de emotionele band met haar voorouders, maar ook om waar die Canadese achtergrond voor staat in het „afschuwelijke” politieke klimaat in Amerika onder president Donald Trump.
Farland maakt gebruik van een recente Canadese wetswijziging die alle buitenlanders met minstens één Canadese voorouder recht geeft op Canadees staatsburgerschap. De wettelijke bepaling dat het doorgeven van de Canadese nationaliteit voor mensen die in het buitenland zijn geboren na één generatie ophield, werd in 2023 ongrondwettig verklaard. Dat gebeurde in een rechtszaak van een groep ‘verloren Canadezen’: in het buitenland geboren landgenoten die hun nationaliteit niet aan hun kinderen konden overdragen.
In reactie op die uitspraak heeft de Canadese regering de wet aangepast. Onder de nieuwe regels, die in december van kracht werden, moeten Canadezen die in het buitenland wonen en daar zijn geboren, voortaan een „substantiële band” met Canada kunnen aantonen om de nationaliteit door te geven aan hun kinderen.
Maar vóórdat die nieuwe voorwaarde inging, werd het Canadese staatsburgerschap ook in het buitenland wel van generatie op generatie overgedragen, zo wordt nu erkend. Wie kan aantonen een Canadese voorouder te hebben, is voor de wet Canadees.
Dat geldt in principe voor zeer veel mensen, vooral Amerikanen. „Waarschijnlijk gaat het om honderdduizenden, zo niet miljoenen mensen”, zegt Rick Lamanna, jurist bij de internationale immigratiefirma Fragomen, telefonisch vanuit Toronto. Canada gaat met deze verruiming van het verlenen van staatsburgerschap in tegen een wereldwijde trend, observeert hij. „Als je naar de VS kijkt, of naar Europa, dan zie je dat veel landen het tegenovergestelde doen.” Zo heeft Italië, dat lange tijd ruimhartige regels had rond staatsburgerschap op basis van voorouders, die regels onlangs aangescherpt.
Met de wetswijziging is een achterdeur naar staatsburgerschap geopend, buiten het strikte Canadese immigratiestelsel om, stelt Lamanna. Immigratieland Canada staat traditioneel positief tegenover nieuwkomers, maar houdt toegang strak in de hand met quota en grondige financiële, medische en juridische checks. „Die zijn hier niet van toepassing”, zegt hij. „Mogelijk dachten ze dat niet veel mensen aanvragen zouden indienen.”
Onder Amerikanen met Canadese voorouders heerst grote opwinding over de wetswijziging. Duizenden van hen zijn op zoek gegaan naar documenten om een Canadese voorouder aan te tonen, zoals geboorte-, en huwelijksakten en doopgegevens. Ze vragen gecertificeerde kopieën van originele documenten op bij archieven, om bij het Canadese ministerie van Immigratie te kunnen indienen als bewijsmateriaal.
Dat lijkt onder druk te staan door de animo. Het ministerie heeft tussen 15 december en 31 maart 30.055 verzoeken om erkenning van staatsburgerschap op basis van voorouders binnengekregen, laat het desgevraagd weten. Daarvan zijn 17.385 verzoeken goedgekeurd. Volgens het ministerie ging het in 4.075 van die goedgekeurde gevallen om verzoeken in reactie op de nieuwe wet.
Onder aanvragers is echter verwarring ontstaan over brieven die tientallen van hen hebben ontvangen dat hun bewijs van staatsburgerschap is opgeschort voor een herbeoordeling. Sommigen kregen vervolgens bericht dat het toch geldig is. Minister van Immigratie Lena Diab heeft een onderzoek ingesteld naar die gang van zaken. Haar departement heeft de behandeling van nieuwe aanvragen nu opgeschort. Voor aanvragen die al in behandeling zijn geldt een gemiddelde wachttijd van 15 maanden.
Buiten en binnen in het Nationaal Archief in Montreal, waar een medewerker dossiers ophaalt en met witte handschoenen documenten worden geraadpleegd.
Lynn Rutman, een 65-jarige gepensioneerde jurist uit Massachusetts, vindt het moeilijk zo lang te moeten wachten. Ze heeft haar aanvraag in februari ingediend. Drie van haar grootouders kwamen uit Canada, vertelt ze telefonisch vanuit Cape Cod. „Ik heb mezelf altijd deels Canadees gevoeld. Ik ben ontzettend blij dat dit nu gebeurt.”
Hoewel het Rutman bovenal om die familiebanden gaat, verwoordt ze ook een andere reden die Amerikanen met Canadese wortels drijft. „Ik voel een enorme opluchting dat er een plaats voor mij is waar ik heen kan als het in de VS nog erger wordt dan het al is”, zegt ze, doelend op de situatie onder Trump. „Mijn man en ik kijken naar het nieuws en raken er steeds meer van overstuur. En ik verwacht niet dat het snel beter zal worden.”
„Het is verbazingwekkend hoeveel mensen opeens in aanmerking komen”, zegt Ryan Légère, een genealoog in Montreal die Amerikanen helpt om documenten op te sporen voor hun claims – want die moeten grondig worden onderbouwd. Hij wordt sinds begin dit jaar overspoeld met verzoeken om hulp. „Voorheen werden historische documenten wel geraadpleegd, maar had niemand behoefte aan officiële kopieën. Nu wil iedereen die opeens.”
Die vraag heeft geleid tot een run op Canadese archieven. Zij beheren onder meer kerkregisters uit voorbije eeuwen. Zo beschikken Bibliothèque et Archives nationales du Québec over originele registers sinds 1621. In april ontving de organisatie 1.700 verzoeken om documenten, zegt woordvoerder Claire-Hélène Lengellé. In april vorig jaar waren dat er 56.
„Sinds januari zien we een enorme toename”, beaamt archivaris Sarah Hanahem. In een stijlvol gerenoveerd historisch pand in het centrum van Montreal behandelt zij de aanvragen. Originele grootboeken worden op karretjes uit bewaring gehaald en met witte handschoenen voorzichtig doorgebladerd. Hanahem maakt kopieën van de opgevraagde informatie en voegt daar een verzegeld certificaat van echtheid bij.
Sarah Hanahem, archivaris bij Bibliothèque et Archives nationales du Québec in Montreal.
Aanvragers zijn doorgaans uit op registraties van geboortes en huwelijken, en weten waar en wanneer die plaatsvonden, want de registers zijn online doorzoekbaar. Dat is niet zonder obstakels: de oude handschriften zijn moeilijk te lezen, en vaak zijn namen in de overlevering verbasterd of vertaald; zo kon Boulanger in de VS Baker worden. Inmiddels zijn tien extra medewerkers ingeschakeld om aan alle verzoeken te voldoen, zegt Hanahem – maar geduld is geboden. „We hopen dat we elke aanvraag kunnen afwerken. We komen er wel doorheen.”
Voor Joe Boucher kan dat niet snel genoeg gaan. De musicus uit de Amerikaanse staat Maine was al zijn hele leven gefascineerd door zijn familiegeschiedenis in Canada, die tot vierhonderd jaar teruggaat. Ook zijn grootouders maakten deel uit van de migratie van Franstalige Canadezen naar New England – een migratie van bijna een miljoen mensen tussen 1840 en 1930 die in Quebec bekend staat als „la grande hémorragie” (de grote bloeding).
„Ik heb me altijd een beetje anders gevoeld”, vertelt Boucher over zijn jeugd in Maine, telefonisch vanuit zijn woonplaats nabij Portland. „Onze familie is altijd trots geweest op onze afkomst. Ik heb neven en nichten in Quebec die me hebben geholpen om originele documenten op te sporen die teruggaan tot de negentiende eeuw.” Hij heeft zijn aanvraag dit voorjaar ingediend.
Hoewel Boucher vaak naar Quebec reist, ziet hij zichzelf niet met zijn vrouw en drie kinderen naar Canada verhuizen, zegt hij. „Ons leven is hier, mijn vrouw is niet Frans-Canadees. Maar ik kan me voorstellen dat het fijn zou zijn om er ooit een huis te hebben.”
De gepensioneerde Rutman droomt wel van een bestaan in Canada. Ze hoopt dat de Canadese regeling kan leiden tot toenadering tussen de buurlanden. Hun verhouding is verstoord doordat Trump een handelsconflict heeft ontketend en regelmatig zegt dat Canada de ’51ste staat’ van de VS zou moeten worden. „Ik denk dat het geweldig is voor beide landen om Amerikanen te hebben die nu Canadees staatsburger zijn”, aldus Rutman. „Het versterkt onze banden als nooit tevoren.”
Source: NRC