Oxfam Novib-directeur Michiel Servaes wil de eerste voorzitter worden van Progressief Nederland (Pro). Hij ziet een gebrek aan lef onder progressieven. ‘Ik weet niet of het woord ‘links’ bewust vermeden wordt. Ik hoop het niet. Natúúrlijk zijn we links.’
is verslaggever van de Volkskrant.
Er zit iets moois, ‘politiek-romantisch’ aan een openbare kandidatuur, vindt Michiel Servaes. ‘Je maakt jezelf kwetsbaar. Ik had een boek kunnen gaan schrijven, of kunnen solliciteren op een baan achter de schermen waarvan niemand het ooit hoort als ik het niet word. Maar als ik predik dat links-progressieven moediger moeten zijn, moet ik zelf óók durven.’
Door ‘individuen’ in de partij werd Servaes benaderd met de vraag of de baan van voorzitter van de linkse fusiepartij Progressief Nederland (Pro) iets voor hem zou kunnen zijn. Een paar weken geleden hakte hij de knoop door, nu maakt hij bekend dat hij zich verkiesbaar stelt.
Servaes (54) is als afzwaaiend Oxfam Novib-directeur – hij stopt eind dit jaar – en organisator van de Rode Lijn-protesten van de (voorlopig) drie kandidaten voor het voorzitterschap van Progressief Nederland weliswaar de bekendste, maar dat zegt weinig. Misschien kiezen de honderdduizend leden, die in september digitaal mogen stemmen, wel voor de in de partij populaire 33-jarige Frank van der Wolde, een van de architecten van de fusie, of voor voormalig FNV-bestuurder en PvdA-gemeenteraadslid Kitty Jong (61), tot nu toe de enige vrouw in het gezelschap.
Het fusieproces volgde hij de afgelopen jaren ‘met interesse en steun’, maar het duurde óók te lang, vindt Servaes. ‘PvdA en GroenLinks waren daardoor te veel met zichzelf bezig. Hallo, de wereld staat in de fik. Zullen we dáárover de strijd aangaan?’
U schreef onlangs op LinkedIn dat een vierde Rode Lijn-demonstratie een ‘mars voor herstel van moraliteit en de rechtsstaat’ zou moeten zijn. Is dat een serieus plan?
‘We zijn continu bezig met nieuwe plannen. Al zijn er hier soms ook mensen die twijfelen of het überhaupt zin heeft. Zij zeggen: we stonden er bij de Rode Lijn met een kwart miljoen en nóg hebben ze niet geluisterd. Herstel van moraliteit is breder, maar Gaza staat voor mij symbool voor het verlies ervan. Omdat we het hebben laten gebeuren, terwijl we het allemaal live op onze telefoons konden volgen. En omdat het daar gewoon kon gebeuren, zie je het nu overal de spuigaten uitlopen. Het lukt ons kabinet niet eens om de Amerikaanse aanval op Iran, die evident in strijd is met internationaal recht, te veroordelen.’
Kwam u door Gaza tot de conclusie dat het Westen zijn moraliteit kwijt is?
‘We hebben natuurlijk Srebrenica gehad, en langer geleden de Holocaust, dus het is niet zo dat we plotseling uit het paradijs verjaagd zijn, maar er is bij mij door Gaza iets gekanteld. Iets gebroken, eigenlijk. En ik denk bij veel mensen in Nederland. Toenmalig minister van Buitenlandse Zaken Casper Veldkamp ging naar Srebrenica om zijn excuses aan te bieden voor onze rol bij die genocide. Op datzelfde moment was de hongersnood in Gaza op zijn hoogtepunt. Ik vind dat absurd, dat je pretendeert geleerd te hebben van je geschiedenis en ondertussen dit niet alleen laat gebeuren, maar het ook faciliteert. Dit conflict verschilt van andere conflicten, niet alleen in schaal en ernst, maar ook omdat hier onze zogenaamde bondgenoot bij betrokken is, waar we een handelsverdrag mee hebben, waar we wapens aan leveren en bij kopen.’
Ziet u dat verlies van moraliteit ook op andere terreinen?
‘Hier in Nederland was er even een gevoel van opluchting, na Schoof, ook bij mij (het kabinet-Schoof werd op 23 februari 2026 opgevolgd door het kabinet-Jetten, red.). Maar dat was onterecht. Dit is gewoon weer een rechts kabinet. Onder Rob Jetten (D66) blijft 90 procent van de bezuinigingen op ontwikkelingssamenwerking staan. Op veel terreinen zie je een gapend gat tussen wat de ruime meerderheid van de Nederlanders wil, bijvoorbeeld hogere belasting voor superrijken of rechtvaardig klimaatbeleid, en wat dit kabinet in de praktijk doet. Ik weiger me daarbij neer te leggen. Ik weiger ook te geloven dat Nederland gewoon een rechts land is, zoals vaak wordt gezegd.’
U denkt van niet?
‘Ik ben een onverbeterlijke optimist. Maar er ligt wel een opdracht voor links-progressieven om meer lef te tonen. Toen Dilan Yesilgöz (partijleider van de VVD, red.) begon over radicale elementen in de achterban van onze partij, vond ik de reactie van Frans Timmermans teleurstellend en tactisch onhandig. Hij ging het nuanceren: we zijn niet radicaal, je kunt prima met ons samenwerken. Als je vindt dat dit land de verkeerde kant opgaat, zeg dan: klopt! We willen het radicaal anders! Je hoeft je niet in een extremistisch hoekje te laten duwen, maar er mag meer zelfvertrouwen in. Kom zélf met een wetsvoorstel voor een miljonairsbelasting en kijk maar wie er tegen stemt. Overigens, als side-note: als ik voorzitter word, ga ik niet op de stoel van Kamerleden zitten. Maar ik zou het zelfvertrouwen wél willen voeden.’
Op het oprichtingscongres leek het woord ‘links’ te zijn vermeden, het was vooral ‘eerlijk’ en ‘progressief’. Moet een zelfbewust Pro niet gewoon onbeschaamd links zijn en dat ook zo noemen?
‘Ik las die stukken ook in de krant. Alsof er een soort smet zou zitten op het woord links. Ik was op dat congres en mij viel het eerlijk gezegd niet zo op. Ik weet niet of ‘links’ bewust vermeden werd. Ik hoop het niet. Natúúrlijk zijn we links.’
Oxfam Novib werd volgens Servaes de afgelopen jaren ‘diep geraakt’ door de bezuinigingen op ontwikkelingssamenwerking van het ‘verschrikkelijke’ kabinet-Schoof. Een op de vijf werknemers verloor zijn of haar baan, projecten in het buitenland moesten stoppen. De hulporganisatie, die er volgens Servaes financieel weer goed voor staat dankzij een reorganisatie en een groei van het aantal donateurs, probeerde hij in de acht jaar van zijn directeurschap ‘minder braaf’ te maken. ‘We werken in landen waar er überhaupt geen rechtsstaat is, met alle risico’s van dien. Ik vond dat wij hier ook wel wat moediger mochten zijn. Daaruit voort kwamen klimaatacties, de Rode Lijn-demonstraties en de procedure tegen de staat vanwege de levering van onderdelen voor F-35-gevechtsvliegtuigen aan Israël.’
U bent de laatste jaren een omstreden figuur in rechtse kringen geworden. De PVV diende een motie in om leden van het Koninklijk Huis niet meer aanwezig te laten zijn op Oxfam-evenementen. GeenStijl vergeleek u met een Hamas-kopstuk. De Telegraaf schreef op basis van onderzoek door een aan de Israëlische overheid gelieerde organisatie dat Hamas bij Oxfam Novib en andere hulporganisaties een vinger in de pap zou hebben.
‘We hebben een keuze gemaakt om ons als organisatie scherper te profileren. Dat betekent, blijkbaar, dat je onder vuur komt te liggen en dat alles persoonlijk wordt. Het meest pijnlijke is dat mij en Oxfam Novib steeds weer antisemitisme wordt verweten. Terwijl: als je twee keer googlet, weet je wat mijn achtergrond is. Mijn moeder is Joods en moest als kind onderduiken. In mijn familie leven herinneringen aan wat antisemitisme echt kan doen. Dit soort ongefundeerde, absurde beschuldigingen schaden bovendien de strijd tegen welke vorm van discriminatie dan ook.’
U kondigde aan stappen te ondernemen tegen De Telegraaf. Heeft u dat gedaan?
‘De Telegraaf heeft tientallen stukken geplaatst over mij of Oxfam Novib, inclusief columns. Een rode draad daarin waren antisemitismeverwijten of de beschuldiging van het hebben van banden met terroristische groepen. Laster. Uiteindelijk is het tot een stevig gesprek gekomen met de hoofdredacteur. Het is aan hen om te schrijven wat ze willen, maar dit soort publicaties hebben gevolgen voor mijn collega’s daar, die onder levensgevaarlijke omstandigheden functioneren, en die sinds deze week geen officiële registratie meer hebben om in Israël en Palestina te mogen werken.’
Wat betekent dat?
‘Dat ze daar volgens Israël niet mogen werken. Ze zijn in feite vogelvrij. Verder kan ik daar publiekelijk niet over praten.’
U bent ook vier jaar PvdA-Kamerlid geweest. Partijvoorzitter is een dienender rol, buiten de spotlight. Ik denk dat weinig mensen weten wie de huidige twee interim-partijvoorzitters van Pro zijn.
‘Het is inderdaad ‘leading from behind’, je bent er primair voor de leden. Maar ik geloof wel dat een partijvoorzitter de partij ideologisch kan laden. Zeker bij de PvdA zijn er voorbeelden geweest van voorzitters die dat hebben gedaan: Hans Spekman, Felix Rottenberg. Ik zie het als mijn taak om te zorgen dat de partij lef durft te tonen. We moeten niet te snel tevreden zijn. Honderdduizend leden is hartstikke goed, maar het is ook niks. De lat moet hoger. Er ligt nu een kans die links-progressief in 25 jaar niet heeft gehad.’
Zou het niet goed zijn als er naast de mannelijke partijleider, de mannelijke fractievoorzitter in de Eerste Kamer en de mannelijke fractieleider in het Europees Parlement een vrouwelijke partijvoorzitter zou komen?
‘Er wordt ook nog een nieuwe lijsttrekker voor de Eerste Kamer gekozen, dit najaar. Dat scheelt misschien al iets. Ik geloof in feministisch leiderschap: ik wil zorgen dat iedereen aan het woord komt, en dan ook echt luisteren. En verder ben ik nu eenmaal wie ik ben, een witte man van 54. Al weet ik door mijn achtergrond wel wat het betekent om tot een minderheid te behoren.’
De fusiepartij is vooralsnog niet verder gekomen dan 20 zetels. Fractievoorzitter Jesse Klaver zei in de Volkskrant: ‘Soms heb je pech en lukt iets niet.’ Was het pech?
‘Ik vind dat de analyse scherper moet. Er zijn kansen gemist, er is te veel geprobeerd niemand voor het hoofd te stoten. Voor een deel van de achterban heeft de weifelende houding van de partij ten aanzien van Israël na 7 oktober 2023 ook een rol gespeeld. Op het moment dat de sfeer in het land grimmig voelt, moet je niet gaan balanceren. Je moet duidelijk maken dat je pal staat voor het internationaal recht. Uiteindelijk gaat het om waarden. Als je daar niet scherp op blijft, doet dat iets met je loyale aanhangers. Ze blijven misschien wel op je stemmen, maar ze gaan minder hard hun best doen om hun buren te overtuigen.’
Een deel werd afgestoten door die weifelende houding, maar een ander deel door de motie-Piri voor een tijdelijk, maar volledig wapenembargo tegen Israël.
‘Dat is hartstikke zonde. Wie er ook voorzitter wordt, moet met die mensen in gesprek. Zo’n icoon als Gerdi Verbeet hoort er gewoon bij. Het gaat om respect voor elkaar, om begrip voor waar de ander vandaan komt en welke geschiedenis hij of zij met zich meedraagt.’
Gaat uw ervaring als diplomaat hierbij van pas komen?
Fluistert: ‘Ik was niet zo’n goeie diplomaat.’
Maar u ziet het wel als opdracht om die dissidenten terug te winnen?
‘Zeker. Niet alleen Verbeet, maar bijvoorbeeld ook (voormalig GroenLinks-Kamerlid, red.) Kauthar Bouchallikht, die vertrok vanwege de weifelende houding. Wat mij betreft horen ze allebei bij de partij.’
De 33-jarige Utrechter Frank van der Wolde richtte vijf jaar geleden RoodGroen op om de fusie tussen PvdA en GroenLinks aan te jagen. ‘Ik zie het als onze missie om de eerste vrouwelijke premier van Nederland te leveren’, zei hij in Het Parool. In 2021 legde hij het in de strijd om het voorzitterschap van de PvdA af tegen huidig interim-voorzitter Esther-Mirjam Sent.
Vakbondsbestuurder en voormalig PvdA-gemeenteraadslid in Weesp Kitty Jong (61) was van 2017 tot 2025 vicevoorzitter van FNV en staat bekend als actievoerder en idealist. Zij wil voorzitter zijn van een ‘schaamteloos linkse’ partij.
Luister ook naar onze politieke podcast ‘De Kamer van Klok’:
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant