Gert-Jan Markman is een van de duizenden afstandskinderen die jarenlang met vragen over hun afkomst leefden. Donderdag biedt het kabinet excuses aan voor de druk die tussen 1956 en 1984 op ongehuwde, vaak minderjarige moeders werd uitgeoefend om hun baby af te staan. Maar er zijn nog wel veel vragen.
zijn verslaggevers van de Volkskrant. Ze schrijven vaker over adoptie en de verstrekkende gevolgen daarvan.
Meteen bij de eerste vraag valt Gert-Jan Markman stil. Met betraande ogen staart hij naar buiten. ‘Ik ben 55 jaar weggestopt’, zegt hij bijna een halve minuut later. ‘Dat het kabinet nu excuses gaat maken, betekent dat eindelijk wordt erkend dat ik er óók mag zijn.’
Markman (55) behoort tot de duizenden afstandskinderen die in de naoorlogse decennia werden afgestaan door ongehuwde moeders. Vaak ging het om jonge, soms minderjarige vrouwen die onder zware druk van familie, kerk en hulpverlening hun kind afstonden voor adoptie. In totaal gebeurde dat bij ruim 15 duizend kinderen.
Bankmedewerker Markman zit in zijn lichte woonkamer in Almere, met uitzicht op een riante tuin. Hij is doorgaans een zakelijk type, recht voor zijn raap. Nu trilt zijn stem en zoekt hij naar woorden. ‘Toen jullie mij net vroegen wat de excuses van het kabinet betekenen, voelde ik mijn hart krimpen, verstenen bijna.’
Anders kan hij het niet omschrijven. Dat ‘versteende hart’ voelt hij wel vaker als het over zijn adoptiegeschiedenis gaat. ‘Want het gevoel dat ik niet mag worden gezien, zit zo diep. Het achtervolgt mij mijn hele leven.’
Donderdag biedt staatssecretaris Claudia van Bruggen (Rechtsbescherming, D66) in het Haagse theater Amare namens het kabinet excuses aan aan afstandsouders en afstandskinderen. De excuses komen een jaar na een onderzoeksrapport onder leiding van Micha de Winter. Daarin werd geconcludeerd dat de gevolgen van de onvrijwillige adoptie tot op de dag van vandaag doorwerken. De moeders is de regie over hun leven ontnomen, de kinderen voelen zich afgedankt.
Zo werd Markman geboren in een achterafkamertje in het ziekenhuis, tussen de voorraaddozen. Hij werd meteen weggehaald. Zijn moeder wist niet eens of hij een jongen of een meisje was en moest tot aan de dood van haar eigen moeder, ruim twintig jaar later, zwijgen over zijn bestaan.
De adoptie heeft altijd grote impact op Markman gehad. Hierover vertelde hij 19 jaar geleden al eens in de Volkskrant, over hoe zijn dochter van 3 zei: papa lacht nooit. ‘Daar had ze toen wel gelijk in’, zegt hij nu. Destijds deed hij zijn verhaal onder een andere naam. Nu niet. ‘Want ik hoef mij nergens voor te schamen.’
Jarenlang klampte hij zich krampachtig aan mensen vast, uit angst dat ze weg zouden gaan. Inmiddels heeft hij daar, met behulp van een psycholoog en coach, mee leren omgaan. Maar ook nu nog kan hij op momenten dat zijn leven ‘te mooi’ voelt, kortaf en bot worden. ‘Omdat ik dan denk: dit kan niet waar zijn. Dan word ik angstig en creëer ik afstand.’
De excuses van het kabinet worden door belangenorganisaties gezien als een belangrijke stap, maar er klinkt ook kritiek. Zo vindt Verleden in Zicht, dat de belangen van de afstandskinderen behartigt, dat de overheid de bijeenkomst onvoldoende onder de aandacht heeft gebracht. ‘Het raakt een heel gevoelig punt. Wij zijn ons hele leven letterlijk weggestopt, waarom zorg je dan niet dat dit bericht de hele groep bereikt?’, zegt Markman.
Ook leeft onvrede over het niveau waarop de excuses worden aangeboden. Vorige week bood premier Jetten namens het kabinet excuses aan de Molukse gemeenschap aan. De afstandsouders en -kinderen moeten het donderdag ‘slechts’ doen met de staatssecretaris.
Het ministerie van Justitie en Veiligheid laat desgevraagd weten de uitnodiging voor de bijeenkomst in Amare via verschillende kanalen te hebben verspreid. ‘Ons doel is steeds geweest om zoveel mogelijk recht te doen aan de verschillende wensen en behoeften die binnen deze groep leven.’
Daarnaast vragen betrokkenen zich af of er concrete acties verbonden zullen worden aan de excuses. Er gaan stemmen op om naamsverandering gratis te maken, zodat het mogelijk wordt om de naam aan te nemen van de biologische ouders. En er wordt door belangenverenigingen gepleit voor financiële ondersteuning bij psychische hulp. Veel afstandskinderen hopen bovendien dat zij inzage krijgen in álle dossiers. Nu is dat, vanwege de privacy van adoptie- en afstandsouders, lang niet altijd het geval.
Zo zou Markman graag zijn volledige adoptiedossier willen lezen. ‘Om te zien wat er in de jaren zeventig van de vorige eeuw over mij is besloten.’ Met zijn adoptieouders had hij geen warme band: zijn vader vertrok toen hij 7 was, met zijn moeder brak hij in 2003.
Een jaar later ontmoette hij zijn biologische moeder. Aanvankelijk was het contact sporadisch. Het schuurde. Ook zij ziet zichzelf als slachtoffer, omdat ze onder druk werd gezet en niet wist dat er ook andere opties waren. ‘Ik heb tegen haar gezegd: tegenover de buitenwereld mag je jezelf slachtoffer noemen, maar tegenover mij niet. Ik was een baby. Jij was degene die een keuze maakte. Toen heeft ze gezegd: Ja, ik neem die verantwoordelijkheid.’
Donderdag gaan ze samen naar Den Haag. Ze hebben een goede relatie opgebouwd, al wordt over het verleden nauwelijks gesproken. Te beladen, zegt Markman. ‘Maar ik heb nog wel vragen over mijn vader. Zij zegt dat ze hem nauwelijks kende, dat het contact van korte duur was. Maar in het afstandsdossier staat dat ze elkaar al wel langer kenden, maar dat hij, toen hij hoorde over haar zwangerschap, met de noorderzon vertrok. Als dat klopt, weet ze dus wel wie hij is. ‘Ooit moeten we daarover praten.’
Voor nu kijkt hij met spanning uit naar de excuses donderdagmiddag. ‘Er zullen veel emoties zijn’, zegt hij. ‘Maar ik ben vooral blij dat het eindelijk gebeurt.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant