Stembiljetten ter grootte van een tafellaken zijn binnenkort verleden tijd. Vanaf de Europese verkiezingen in 2029 wil het kabinet een kleiner stembiljet invoeren. De afgelopen jaren experimenteerde een aantal gemeenten al met het nieuwe formaat.
De beter hanteerbare stembiljetten moeten het stemproces gemakkelijker maken voor zowel de kiezer als de stemmentellers. De ‘toegankelijkheid en uitvoerbaarheid van verkiezingen’ worden ermee vergroot, schrijft minister Pieter Heerma (Binnenlandse Zaken) in een brief aan de Tweede Kamer.
Het nieuwe stembiljet, gedrukt op A4-formaat, bevat geen namen van kandidaten meer. Ook moeten voortaan twee vakjes rood worden gemaakt. Bovenaan het stemformulier kleurt de stemmer een bolletje bij de partijnaam rood, onderaan kiest de stemmer het nummer van de kandidaat. In de stemhokjes ligt een overzicht van de partijen en de kandidaten die op de kieslijsten staan.
Sinds 2024 wordt lokaal geëxperimenteerd met het nieuwe stembiljet. Bij de gemeenteraadsverkiezingen van 2026 stemden elf gemeenten, waaronder Leiden, Gouda en ’s-Hertogenbosch, op de nieuwe manier. Volgens minister Heerma was daar een ‘positief beeld’ te zien. Kiezers waren tevreden over de leesbaarheid en het gebruik van partijlogo’s op de stembiljetten. Stemmentellers konden vooral het kleine formaat van de biljetten waarderen.
Wel werden er bij de proef vaker ongeldige stemmen uitgebracht dan met het oude stembiljet. In de testgemeenten was in 2026 0,65 procent van de uitgebrachte stemmen ongeldig, tegenover 0,27 procent in de rest van het land. Het vaakst ging het mis wanneer een kandidaatnummer werd rood gekleurd dat niet bestond op de lijst van de gekozen partij. Dat gebeurde wanneer een partij bijvoorbeeld 25 kandidaten had, maar een kiezer kandidaatnummer 35 inkleurde.
Minister Heerma wil dit soort stemmen in de toekomst niet meer ongeldig verklaren. Gedragsonderzoek wees uit dat de intentie bij de proef in de meeste gevallen duidelijk was: stemmen op een kandidaat van de gekozen partij. De stem zal naar de lijsttrekker van de gekozen partij gaan.
De toename in ongeldige stemmen is volgens de minister vooral ‘op korte termijn’ zichtbaar. Hij verwacht dat het aantal fouten afneemt zodra kiezers wennen aan het nieuwe stembiljet. Om problemen te minimaliseren, wil het kabinet brede voorlichtingscampagnes opzetten. Nederlanders in het buitenland ontvangen de kleinere stembiljetten al sinds 2014.
Om de nieuwe stembiljetten definitief in te voeren, moet eerst de Kieswet worden aangepast. Daarin staan alle regels en voorschriften omtrent het organiseren van verkiezingen in Nederland. De verkiezingen voor de Provinciale Staten en de waterschappen in 2027 komen te vroeg. Wel houden de elf testgemeenten naar verwachting vast aan de nieuwe stembiljetten.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant