De Duitse bondskanselier Friedrich Merz presenteerde donderdag eindelijk een groot pakket aan hervormingen. Niet de big bang waarop sommigen hoopten, maar Merz’ coalitie blijkt in elk geval gezamenlijk te kunnen handelen om de economische stagnatie te doorbreken.
is Duitslandcorrespondent voor de Volkskrant. Hij woont in Berlijn.
‘Wij willen Duitsland weer vlot trekken’, zei de geplaagde bondskanselier Friedrich Merz donderdag bij de presentatie van een omvangrijk pakket aan economische hervormingen en bezuinigingen. De christendemocraat Merz stond onder grote druk om te handelen. De Duitse industrie verliest tienduizend banen per maand. Bij zijn aantreden beloofde de kanselier vorig jaar harde maatregelen om de economie weer aan de praat te krijgen. Daar kwam tot dusver weinig van terecht, waardoor Merz ongekend impopulair is: slechts 18 procent van de Duitsers is tevreden over zijn optreden.
Met deze hervormingen wil Merz laten zien dat zijn coalitie met de sociaaldemocratische SPD wel degelijk spijkers met koppen kan slaan. De belastingen voor lage- en middeninkomens gaan met 600 euro omlaag, gefinancierd door hogere belastingen voor de ‘rijken’ met een jaarinkomen vanaf 250 duizend euro. De bureaucratische verplichtingen voor het bedrijfsleven worden gereduceerd, de arbeidsmarkt wordt flexibeler, onder meer met tijdelijke contracten voor vier jaar.
Al eerder werd bekend dat de pensioenleeftijd wordt verhoogd en dat er flink wordt bezuinigd op de zorg, waardoor de Duitsers hogere eigen bijdragen moeten gaan betalen. Zo moet de verzorgingsstaat betaalbaar blijven en het bedrijfsleven meer ruimte krijgen.
Heeft Merz hiermee revanche genomen op zijn critici? Zelf erkende hij dat van een big bang geen sprake was, eerder van een ‘catalogus van belangrijke hervormingen’. Vanuit de economie waren de meeste reacties dan ook zuinig. ‘Het hervormingspakket is niet de grote sprong voorwaarts, maar eerder een symboolpakket’, zei de vooraanstaande econoom Marcel Fratzscher. ‘Het zal de Duitse economie niet de gewenste impuls voor groei en concurrentiekracht geven.’ De werkgevers in de industrie noemden de besluiten ‘een positief teken voor de gemeenschappelijke wil tot hervormen, maar geen krachtige impuls voor groei’.
Eén ding wordt echter door vrijwel alle commentatoren als winst gezien: de coalitie van christen- en sociaaldemocraten is erin geslaagd een compromis te bereiken, zonder noemenswaardige ruzies. ‘Niet alles is overtuigend, maar de coalitie heeft in elk geval een doorbraak bereikt’, schreef het weekblad Der Spiegel op zijn site. ‘Beslissend is de boodschap dat het land weer flexibeler, minder bureaucratisch en zelfbewuster moet worden.’
De plannen van de regering zijn een poging om de malaisestemming in het land te doorbreken. De (auto-)industrie, zo diep verbonden met de Duitse identiteit, verkeert in moeilijkheden. Het land betaalt de prijs voor decennia achterstallig onderhoud. Vorige maand nog werd een brug over de Rijn bij Bonn plotseling afgesloten. De brug was zo rot dat de veiligheid van de automobilisten niet meer gegarandeerd kon worden.
Soms lijkt er in Duitsland niets meer te lukken. De campagne voor een zetel in de Veiligheidsraad liep uit op een diplomatiek echec. Het Duitse voetbalteam, dat ooit bekend stond om zijn onverzettelijkheid en geloof in eigen kunnen, werd op het WK uitgeschakeld door het nietige Paraguay.
Ondertussen wordt de radicaal-rechtse AfD steeds sterker. In de peilingen ligt zij ver op kop, met 27,9 procent, tegenover 22,2 procent voor Merz’ CDU/CSU en 12,5 procent voor de SPD. In september dreigt de AfD zelfs een absolute meerderheid te halen bij de verkiezingen in de Oost-Duitse deelstaat Saksen-Anhalt, hetgeen een politieke schok van de eerste orde zou zijn.
Daarom moest Merz wel handelen. Sommige maatregelen, zoals de hogere pensioenleeftijd of hogere eigen bijdragen in de zorg, zijn impopulair. Maar de AfD profiteert evenzeer van het beeld van een regering die machteloos en verdeeld is, terwijl de problemen in het land hand over hand toenemen.
‘We zijn het erover eens dat het midden moet tonen dat wij ons land vormgeven’, zei Merz donderdag. Daarom toonde de zakenkrant Handelsblatt zich donderdag gematigd positief. Natuurlijk had de economie op meer gehoopt, aldus de krant, maar ‘de regering heeft bewezen dat zij in staat is te handelen’.
Tegelijkertijd groeit echter het besef dat een groot deel van de Duitse problemen wordt veroorzaakt door de toenemende concurrentie uit China. Chinese bedrijven kunnen goedkoper werken, mede doordat zij staatssteun ontvangen. Volgens een vorige maand verschenen studie van de OESO, de organisatie van rijke landen, is zelfs 60 procent van de groei van het marktaandeel van Chinese bedrijven in de afgelopen 25 jaar toe te schrijven aan staatssubsidies, die in Europa als een vorm van oneerlijke concurrentie worden gezien.
‘Zonder een ander Chinabeleid leveren de hervormingen weinig op’, zei een lid van de Duitse regering tegen de zakenkrant. Het heeft weinig zin om van Duitsers een hogere eigen bijdrage voor medicijnen te vragen als China de industriële basis van Duitsland blijft eroderen. Minister van Financiën Lars Klingbeil kondigde donderdag dan ook een ‘robuustere koers’ tegen China aan. Die moet dit najaar, in Europees verband, gestalte krijgen.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant