Met duizenden op video opgenomen gesprekken tussen huisartsen en patiënten toonde psycholoog Jozien Bensing aan hoe belangrijk luisteren, uitleg en vertrouwen zijn voor genezing. Voor haar onderzoek werd ze internationaal gelauwerd.
De moeder van Jozien Bensing hunkerde naar kennis en richtte in haar huis in Berkel-Enschot een bibliotheek op. Later kreeg de bieb een eigen gebouw, maar toen liep dochter Jozien al lezend over straat. Zij erfde haar moeders tomeloze energie, drift naar kennis en liefde voor boeken. Ze ging naar het gymnasium in Tilburg, sloeg een klas over en begon als 17-jarige in Utrecht haar wetenschappelijke carrière met de studie klinische psychologie.
Het was het begin van haar zegetocht. Jozien Bensing was de eerste vrouwelijke decaan van de Universiteit Utrecht, publiceerde meer dan vierhonderd artikelen, werd ruim 34 duizend keer geciteerd, ontving als eerste niet-Amerikaan de George Engel Award en ontving in Nederland de Spinoza-premie, de hoogste wetenschappelijke onderscheiding. De prijs voor veelbelovende beginnende onderzoekers werd naar haar genoemd. Ze ontving twee koninklijke onderscheidingen en was een toonaangevende onderzoeker op het gebied van medische communicatie.
De Volkskrant profileert regelmatig bekende en onbekende, kleurrijke Nederlanders die onlangs zijn overleden. Wilt u iemand aanmelden? postuum@volkskrant.nl
‘Het meest bijzondere aan haar was het ogenschijnlijke gemak waarmee ze dit bereikte. Als student zag ze wat er misging en ze bezette het bestuursgebouw juist om verandering te bewerkstelligen. Ze werd er later decaan. ‘Ben de verandering die je wilt zien’, zei ze altijd’, zegt haar dochter Sophie van der Zee.
Na haar studie belandde Bensing toevallig bij het Nederlands Huisartsen Instituut, nu het onderzoeksinstituut Nivel, en de communicatie tussen huisartsen en patiënten werd haar onderwerp. Ze baarde opzien met de ruim 16 duizend gesprekken in spreekkamers die ze op video vastlegde, om het belang te tonen van luisteren, uitleggen en vertrouwen.
Ze maakte haar eerste opname in 1975, in een tijd dat registratie op video nog ongewoon was. Voor haar was een doktersbezoek een gesprek tussen twee mensen en communicatie een vitaal onderdeel van de zorg, want van groot belang voor genezing van de patiënt, fysiek en emotioneel. ‘Vraag patiënten wat zij in een gesprek met de huisarts het belangrijkst vinden, en je krijgt te horen: dat de arts luistert, tijd en aandacht geeft.’
Dat ze later placebo’s serieus wenste te nemen, leek een logische stap. Zij noemde het effect van de placebo robuust omdat het tot genezing kon leiden bij aandoeningen als pijn, de ziekte van Parkinson of depressies. ‘Je zou gek zijn als je het laat liggen’, zei ze in de Volkskrant, toen inmiddels hoogleraar.
Haar man, de socioloog Jouke van der Zee, hoogleraar in Maastricht, ontmoette ze bij haar eerste baan. Hij verving haar later als directeur van het Nivel, waarna ze vervolgens samen de leiding op zich namen. Hij het mensenmens, zij de avonturier, regelaar en inspirator, zeggen hun kinderen Sophie en Egbert. ‘Ze waren complementair aan elkaar. Ze maakten lange werkdagen, maar thuis waren ze thuis. Dan stonden ze uitgebreid te koken in hun grote huis in Haaften waar iedereen welkom was. Iedere vakantie verkenden we een deel van de wereld en altijd ging het kaartspel mee.’
In 2009 werd bij Bensing de ziekte van Parkinson geconstateerd, vrij snel na de toekenning van de Spinoza-premie. Reizen lukte niet meer, haar onderzoek leidde ze op afstand, wat lukte dankzij haar talent mensen tot elkaar te brengen. Bensing en Van der Zee verruilden hun grote huis voor een appartement om een nieuwe start te maken, maar toen kwam covid en daarna holde de gezondheid van beiden achteruit.
Van der Zee overleed augustus vorig jaar, zij op 1 juni. ‘Ze durfde groot te denken en tegelijk te genieten van een gin-tonic in de keuken en een goed gesprek met een kind op het aanrecht’, zegt haar dochter. Zij en haar broer vroegen bij de uitvaart iedereen hun ‘heldenverhalen’ over Bensing op te schrijven voor de vier kleindochters. ‘Oma Jozien als rolmodel, dat wordt vast spectaculair.’
Source: Volkskrant