De Iraakse premier Ali al-Zaidi heeft 47 vooraanstaande politici van hun bed laten laten vanwege vermeende corruptie. Niet toevallig bezoekt de voormalig zakenman over twee weken het Witte Huis.
is correspondent Midden-Oosten van de Volkskrant. Hij woont in Amman.
Het was een nacht ‘als nooit tevoren’ in Bagdad, jubelde een Iraakse tv-zender. De ‘grote koppen’ in het land waren gevallen als ‘herfstbladeren’. Commentatoren kwamen superlatieven tekort om de man achter dit alles, de Iraakse minister-president Ali al-Zaidi (41), lof toe te zwaaien.
Wat was er gebeurd? Afgelopen zondag, nog voor zonsopgang, stuurde de kersverse premier zwaarbewapende antiterreurtroepen de straat op om tientallen politici en topambtenaren van hun bed te lichten, op verdenking van corruptie. Tanks reden de ‘groene zone’ van Bagdad binnen, het zwaarbeveiligde district met ambassades, luxewoningen en ministeries. Op foto’s en filmpjes was te zien hoe hoge stapels dollars werden buitgemaakt.
Dit was meer dan een arrestatiegolf, dit was een show. De boodschap aan gewone Irakezen is duidelijk: er is een nieuwe sheriff en zijn naam is Ali al-Zaidi. De nieuwe premier, ’s lands jongste aller tijden, zit pas zes weken in het zadel en heeft zijn kabinetsploeg nog niet eens rond. De nachtelijke invallen, waarbij in totaal 47 vooraanstaande politici zouden zijn opgepakt, ogen als een manier om zijn profiel op te poetsen.
Voor veel Irakezen was (en is) Zaidi namelijk een vrij onbekend figuur. Zijn kandidatuur kwam pas rond toen duidelijk werd dat een andere gegadigde, oud-premier Nouri al-Maliki, onacceptabel was (want: té pro-Iraans) voor de Amerikaanse president Donald Trump.
Zo’n veto vanuit Washington klinkt wellicht verrassend, maar is dat in Bagdad allerminst. Een oude wijsheid luidt dat je in Irak alléén premier kunt worden met groen licht van zowel Iran als de Verenigde Staten, twee grootmachten die elkaar beconcurreren om invloed in de regio.
Niet toevallig gaat Zaidi over twee weken op bezoek in het Witte Huis. Hij heeft er belang bij om Trump te tonen dat hij werk kan maken van corruptiebestrijding en niet bang is om mannen (het zijn meestal mannen) met macht te arresteren. Daarnaast verlangt Trump dat Zaidi de talloze pro-Iraanse gewapende groeperingen in zijn land gaat ontwapenen.
Op zijn beurt hoop Zaidi de president ertoe te bewegen een slordige 30 miljard dollar aan bevroren Iraakse staatstegoeden vrij te geven. Sinds de Amerikaanse invasie in 2003 hebben de VS een stevige vinger in de pap. Iraks miljardentegoeden uit de olie-export worden nog altijd door de Amerikaanse centrale bank in New York beheerd. Hoewel het geld formeel van Irak blijft, geeft dit het Witte Huis de nodige macht: de geldkraan kan altijd worden dichtgedraaid.
Bij dit alles dringt zich ook de vraag op of Zaidi wérkelijk iets wil doen aan de corruptie. De scepsis is groot. Zijn voorgangers deden als premier hetzelfde: na hun entree lieten ze spectaculaire arrestaties verrichten, puur om hun machtsbasis te verstevigen en zonder dat het tot een werkelijke koerswijziging leidde. Alles moet veranderen, om De tijgerkat van Giuseppe Tomasi di Lampedusa te parafraseren, zodat alles hetzelfde blijft.
In de mondiale corruptieperceptie-index van waakhond-organisatie Transparency International staat Irak op plek 136 van de 181. Ministeries worden veelal gebruikt als pinautomaten, waarna miljoenen aan overheidsgeld wordt verdeeld onder politieke loyalisten, met desastreuze gevolgen voor de publieke voorzieningen (stroom, gezondheidszorg, et cetera).
De corruptie is niet een kwestie van losse incidenten, merkte Irak-kenner Renad Mansour (verbonden aan denktank Chatham House) op tegen tv-zender Al Jazeera. ‘We hebben het over een politiek systeem.’
Zaidi zelf is geen uitzondering. Als eigenaar van een groot zakenconglomeraat werd hij puissant rijk met het vergaren van overheidsklussen. Hij bezit een tv-station en een bank, de Al-Janoob Islamic Bank, die in 2024 na verdenkingen van witwassen namens buurland Iran op de Amerikaanse sanctielijst belandde.
Een bijkomend probleem kleeft aan het ambt van premier. Op papier is het de machtigste positie in het land, maar de werkelijkheid ligt anders. De werkelijke zetbazen, zonder wier steun Zaidi niet kan slagen, bewegen zich op de achtergrond. Het zijn mannen met eigen geldstromen, eigen parlementsfracties en, in sommige gevallen, eigen milities. De geestelijke Qais al-Khazali is een voorbeeld, net als de hoogste rechter van het land, Faiq Zaidan, en de reeds genoemde Maliki. Van de 47 mensen die zijn opgepakt, komt voor zover bekend niemand uit hun kringen.
Dit alles werpt een ander licht op de arrestaties. Het gaat veelal om tweede- of derderangsfiguren uit de Iraakse politiek die niet verbonden zijn aan de machtigste krijgsheren. ‘De echte test’, aldus een opiniepeiler op de Iraakse tv, begint pas wanneer deze campagne ‘de werkelijke kopstukken’ gaat raken. De kans dat Zaidi zover zal gaan, lijkt voorlopig klein. Het zou betekenen dat hij zijn politieke ruggensteun verliest en daarmee zijn eigen positie in gevaar brengt.
De grootste naam onder de arrestanten is die van Adnan al-Jumaili, viceminister van Olie. Bij hem zouden juwelen zijn aangetroffen, geweren en omgerekend een kleine 11 miljoen euro in cash. Hij zou de politie vervolgens hebben geleid naar anderen. Bij enkele verdachten werden graafmachines ingezet om de grote hoeveelheden cashgeld rond hun woningen op te graven.
Volgens Zaidi is dit pas het begin. Hij beloofde een ‘nieuw Irak’, waarin het niet langer loont om als overheidsfunctionaris ‘geld te stelen van wezen en armen’. De schuldigen beloofde hij ‘dag en nacht te achtervolgen’. Het zijn grote woorden. Irakezen zijn benieuwd naar de daden.
• Zaidi heeft beloofd de talloze pro-Iraanse milities in zijn land te ontmantelen. Ze hebben tot 30 september om hun wapens in te leveren, zo zei een woordvoerder van de premier deze week.
• In de woorden van een politiek duider werden de arrestaties op tv-zender Alsumaria gebombardeerd tot ‘een nationale feestdag’. Een ander had het over de ‘geboorte’ van een nieuwe leider.
• Op sociale media ging prompt een clipje viral van een groenteverkoper die luidkeels korting aanbood voor zijn okra en andere groentewaren, ‘om de premier te steunen’.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant