De Radboud Universiteit wordt niet langer bestuurd door academici, maar door consultants, stellen honderden studenten en medewerkers in twee open brieven. Drie vacatures voor nieuwe adviseurs zijn teruggetrokken.
is binnenlandverslaggever van de Volkskrant.
‘De richting waarin de universiteit zich beweegt wordt niet langer bepaald door onze eigen academici, maar door consultants’, mailt Paula Fikkert eind mei naar haar collega’s aan de Letterenfaculteit van de Radboud Universiteit in Nijmegen. ‘Zij stellen KPI’s op die vooral gericht zijn op de doelmatige inzet van personeel en financiën, en efficiënt opleiden van studenten.’ Mede daarom legt ze haar functie neer.
Ze legt haar vinger op een zere plek, blijkt uit een open brief met 266 ondertekenaars die het college van bestuur oproept het signaal dat Fikkert afgeeft ‘niet te negeren’. Daags erna volgt een tweede open brief, vanuit andere faculteiten. Om de door Fikkert gemiste ‘menselijke maat’ terug te brengen, moeten bestuurders van de universiteit democratisch worden verkozen in plaats van benoemd, stellen de 218 ondertekenaars (waarvan 20 dubbelen met de eerste brief).
Steen des aanstoots is de nieuwe strategie die de Radboud in februari presenteerde, getiteld ‘Connected for Impact’. Vier consultants hielpen bij het opstellen daarvan. De focus in het document op meetbare resultaten, soms beschreven in abstracte consultancytaal (‘Dashboards met de belangrijkste resultaatindicatoren bieden inzicht in de ontwikkeling van onze doelen’) zien de briefschrijvers als symptoom van de verzakelijking van de universiteit.
‘Sinds de jaren negentig zijn universiteiten steeds meer gaan lijken op bedrijven’, zegt Marc van Oostendorp, als hoogleraar Nederlands en academische communicatie een prominent ondertekenaar van de open brief van de Letterenfaculteit. ‘Het gemiddelde bedrijf is natuurlijk gewoon een dictatuur – de baas bepaalt. Dat lijkt me voor een universiteit niet wenselijk.’
De onvrede over de interne democratie binnen universiteiten leeft door heel Nederland, zegt Pieter Slaman, universiteitshistoricus aan de Universiteit Leiden. ‘Zeker de afgelopen jaren, waarin universiteiten achtereenvolgens te maken kregen met de coronapandemie, protesten en de bezuinigingen van het kabinet-Schoof, groeit het gevoel bij mensen dat ze nauwelijks invloed hebben.’ Ook WOinActie, de organisatie achter de protesten tegen de bezuinigingen van het vorige kabinet, richt haar pijlen nu op de democratie binnen universiteiten.
Tussen 1970 en 1997 hadden de universiteitsraden het recht om mee te besturen en kozen die één lid van het college van bestuur – een wapenfeit van de studentenprotesten in de jaren zestig. Die besluitvorming liep te stroperig, vond men in de jaren negentig. Sindsdien hakt het college van bestuur de knopen door, aangewezen door de raad van toezicht, die weer wordt aangesteld door het ministerie.
Dat levert per definitie spanning op, zegt Slaman. ‘Het staat namelijk haaks op het idee van de universiteit als waardengedreven gemeenschap, waarbinnen de academische vrijheid voorschrijft dat beslissingen juist op het allerlaagste niveau worden genomen.’
Overal worden pogingen gedaan om die spanning weg te nemen, aldus Slaman. ‘Bijvoorbeeld door voor elke subgroep een vertegenwoordiging op te tuigen. Rectoren gaan al die clubjes af, in een poging om voeling te houden met de gemeenschap. Maar universiteiten zijn de afgelopen decennia zo gegroeid dat je als rector de hele dag overal koffie kunt drinken en nog niet op de hoogte bent van wat er speelt.’
Bovendien is er, ondanks de roep om meer democratie, steevast weinig animo om lid te worden van medezeggenschapsraden. Het is eenzaam aan de top, vermoedt Slaman, wat bestuurders zoals die in Nijmegen ertoe beweegt de hulp van consultants in te roepen. ‘Alleen wordt het draagvlak voor beslissingen daarmee nog kleiner.’
Hoogleraar Van Oostendorp wijst als oorzaak van de ‘consultantificering’ naar de opkomst van beroepsbestuurders, voor wie niet onderwijs maar management hun vak is. ‘Alsof je een mediaconcern, een zorgkoepel of touwslagerij op dezelfde manier kunt besturen als een universiteit.’
Ter illustratie van de consultantcultuur onder beroepsbestuurders wijst hij op een recente krantenadvertentie met vacature voor een nieuwe collegevoorzitter aan de Rijksuniversiteit Groningen. De ideale kandidaat ‘weet vanuit gezamenlijkheid en schakelend vanuit verschillende perspectieven op basis van draagvlak én daadkracht de visie te realiseren’.
Achteraf betreurt het college in Nijmegen het zakelijke taalgebruik in de strategie. Termen als ‘KPI’ (Key Performance Indicator, red.) werken op de Radboud ‘als een rode lap op een stier’, zei interim-vicevoorzitter Marcel Wintels in gesprek met universiteitsblad Vox. ‘Dus dan is het ook niet slim om dat soort woorden te gebruiken.’
De Radboud zelf verklaart de inhuur van adviseurs door tijdgebrek bij het opstellen van de strategie en een gebrek aan interne expertise daarvoor. In juni trok de universiteit drie vacatures voor strategisch medewerkers terug. Om geld te besparen en vanwege de ontstane discussie, aldus een woordvoerder.
De laatste jaren huurde de universiteit onder meer consultants in voor het opstellen van een ‘projectplan sociale veiligheid’, bij de omzetting van het medezeggenschapsreglement en bij de voorbereiding van bezuinigingen, laat de woordvoerder weten. Zij verzamelden en structureerden informatie; beslissingen werden genomen door het college, benadrukt de universiteit. De universiteitsraad geeft daarbij advies – in het geval van de nieuwste strategie was dat aanvankelijk negatief en na doorgevoerde feedback positief. In het najaar gaat het college bij alle faculteiten langs om met medewerkers te praten.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant