Elke maand in de Volkskrant Reisgids een stad die duurzaam bereikbaar is en nog niet platgelopen wordt. Ditmaal: het Tsjechische Brno is een walhalla voor fans van functionalistische architectuur.
is reisjournalist voor de Volkskrant.
‘Kijk eens wat hij voorstelt?’ Hij vouwt de plattegrond van de architect open op de grond naast haar bureau, een diazotypie met daarop spookachtige lijnen in donkerblauw tegen een lichtblauwe achtergrond. Er zijn twee perspectieftekeningen, twee plattegronden, een vooraanzicht en een straataanzicht: vlijmscherpe, kaarsrechte lijnen, een wiskundige precisie die niet meer natuurlijk is. ‘Zie je wat hij wil doen? Het huis hangt als het ware van de eerste verdieping naar beneden, hier. Zie je? Het hangt in de tuin, de slaapkamers en badkamers op de entreeverdieping en daaronder dan de woonkamer. Gigantische ramen. Vlakglas. Alleen maar glas.’
De joodse automobielenmagnaat Viktor Landauer en zijn vrouw Liesel nemen in het interbellum een radicale architect in de arm om hun moderne droomhuis te bouwen, terwijl de Duitse donderwolken van de oorlog steeds dreigender aan komen drijven. Het stel is geschokt als ze het ontwerp zien: een ondersteboven gebouwde villa, zonder draagmuren, maar van zwevend staal, natuursteen en glas. Een tussenwand in de woonkamer is van onyx, een mineraal dat bij zonsondergang rood zal gloeien alsof het in brand staat. Kost een half miljoen kronen, genoeg om een eengezinswoning van te bouwen, maar dan heb je ook wat.
Bovenstaande passage komt uit De glazen kamer uit 2009, het bekendste boek van de vorig jaar overleden Britse schrijver Simon Mawer. In 2019 werd het verfilmd met Carice van Houten in een hoofdrol. Het huis, dat in het boek tot in detail wordt beschreven, hoefde niet te worden nagebouwd, want het filmdecor bestond al. Het heet in werkelijkheid niet Haus Landauer maar Villa Tugendhat, werd niet ontworpen door Rainer von Abt maar door Ludwig Mies van der Rohe en staat niet in Praag, maar in Brno. En wie dat huis bezoekt, ziet dat het nog knotsgekker is dan het boek of de film doen vermoeden.
De hoofdstad van Moravië en tweede stad van Tsjechië is een walhalla voor liefhebbers van modernistische architectuur. Villa Tugendhat is de heilige graal, maar er valt nog veel meer te bewonderen. Hier zijn tien van de fraaiste functionalistische gebouwen van Brno.
1928, diverse architecten
De Weissenhofsiedlung in Stuttgart is bekender, maar ook Brno heeft een wijk die gebouwd werd als woningbouwtentoonstelling. De Kolonie Nieuw Huis (Kolonie Nový dům) omvat zestien functionalistische woonhuizen van negen architecten, onder wie Bohuslav Fuchs, Jan Víšek en Ernst Wiesner.
• Tramhalte Bráfova
1932, Bohuslav Fuchs
Brno’s functionalistische superster ontwierp van alles, inclusief deze winkelpassage (Alfa pasáž). Het gebouw herbergt winkels en restaurants op de begane grond en eerste verdieping, en appartementen op de zes verdiepingen erboven. De voormalige bioscoop in de kelder biedt nu onderdak aan het experimentele theater HaDivadlo.
• Poštovská 6
1930, Bohuslav Fuchs
Dit minimalistische studentenhuis (Masarykův studentský domov) met een opvallende luifel en grote raampartijen bood plek aan driehonderd studenten, die beschikten over een kantine, cultureel centrum, studieruimtes, leeszaal, dakterras voor lichamelijke oefening en slaapzalen met elk tien bedden.
• Cihlářská 604/21
1928, diverse architecten
Voor de Tentoonstelling van Hedendaagse Cultuur van 1928 werd een expoterrein (Brněnské výstaviště) ontworpen door de veelbelovendste architecten van toen. In het Chateau Bauer (Bauerův zámeček) bevindt zich het enige in Brno overgebleven ontwerp van Adolf Loos: een eetkamer met groen marmer, figuratief stucwerk en kostbare wandtapijten – alleen te bezichtigen tijdens (zeldzame) rondleidingen.
• Tramhalte Výstaviště, bvv.cz
1936, Vítězslav Korn (gebouw), Karel Růžička (interieur)
Naar eigen zeggen het oudste koffiehuis van Brno; café en patisserie Zeman (Zemanova kavárna a cukrárna) serveert koffie en taartjes sedert 1937. Het interieur is nog nagenoeg in originele staat. Niet te verwarren met Café Zeman hieronder.
• Josefská 4, zemanovacukrarna.cz
1925, Bohuslav Fuchs
Dit luchtige paviljoen voor Café Zeman (Zemanova kavárna) was in 1925 een van de eerste functionalistische gebouwen van Brno, maar werd in de jaren zestig gesloopt. De huidige replica werd geopend in 1995, ter gelegenheid van Fuchs’ honderdste geboortedag, en biedt onderdak aan een in de Michelin-gids vermeld steakhouse.
• Jezuitská 6, pavillonsteakhouse.cz
1929, Ernst Wiesner
Ernst Wiesner ontwierp voor een textielbaron een uitgesproken villa in een tuin van drie hectare met een tennisbaan en zwembad. In de socialistische tijd diende de geannexeerde villa als exclusief staatshotel voor bevriende bobo’s, onder wie de Cubaanse dicator Fidel Castro. Tijdens rondleidingen van binnen te bezichtigen.
• Hroznová 14, villa-stiassni.cz
1927, Josef Kranz
Café De Unie lijkt te zijn geteleporteerd van Rotterdam naar Brno, maar dan met een witte gevel. De gelijkenis treft; het Tsjechische functionalisme is nauw verwant aan De Stijl. Blikvanger binnen is de blauw-rode sculpturale wenteltrap. Verwacht geen wonderen van het eten.
• Zemědělská 30, eracafe.eu
1928, Bohuslav Fuchs
Fuchs’ beroemdste ontwerp stond decennialang te verpauperen in hartje stad, maar de functionalistische phoenix is uit de as herrezen. Op een kavel van slechts 8 meter breed creeërde hij een hotel van tien verdiepingen met 37 kamers, een restaurant, een café annex lobby en een dakterras.
• Česká 20, avion-hotel.cz
1930, Ludwig Mies van der Rohe
Le Corbusier, Wright, Scharoun, Loos en Rietveld konden er ook wat van, maar Ludwig Mies van der Rohe was de meest puristische functionalist – en Villa Tugendhat is zijn meesterwerk. De woning staat op de Werelderfgoedlijst en is sinds 1994 tijdens rondleidingen te bezichtigen – ruim van tevoren reserveren aanbevolen.
• Černopolní 45, tugendhat.eu
Heenreis
Per trein is Brno vanuit Nederland bereikbaar met één overstap: stap ’s avonds in Amsterdam, Utrecht of Arnhem in de Nightjet en ga ’s ochtends in Wenen verder met de Intercity naar Brno. Totale reistijd 18 uur, enkele reis vanaf € 60. Reisplanner: bahn.de/nl.
Architectuur
• In kasteel Špilberk is de bescheiden expositie ‘Voor het nieuwe Brno’ (O nové Brno) te zien over de vernieuwende architectuur van 1919 tot 1939; spilberk.cz.
• Een handige informatiebron voor bezoekers is het Architectuurhandboek van Brno (Brněnský Architektonický Manuál of BAM); bam.brno.cz
Meer informatie
• Tsjechisch Bureau voor Toerisme Benelux, visitczechia.com
• Toeristeninformatiekantoor in Brno: Radnická 8, ticbrno.cz, gotobrno.cz
Dit is een artikel uit Volkskrant Magazine. Wilt u alle verhalen, columns en rubrieken uit het nieuwste nummer lezen? Dat kan hier.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant