Duizenden jongvolwassenen met een verleden in de zwaarste vorm van gesloten jeugdzorg krijgen in augustus excuses van de overheid voor de manier waarop zij zijn behandeld. Zij kregen te vaak te maken met een onveilige leefomgeving en een repressief regime.
is chef van de politieke redactie.
De twee meest betrokken ministeries (Volksgezondheid en Justitie), de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) en Jeugdzorg Nederland zullen gezamenlijk excuses aanbieden. De Tweede Kamer dringt daar sinds 2024 op aan.
De excuses komen twee jaar na de publicatie van het rapport van ervaringsdeskundige Jason Bhugwandass over de manier waarop kinderen met complexe psychiatrische problemen sinds 2008 zijn behandeld. Het tweede kabinet-Balkenende (2007-2010) beoogde het leven van de jongeren te verbeteren: tot dat moment werden zij vaak in jeugdgevangenissen geplaatst, waar ze tussen de delinquenten zaten terwijl zij zelf niets hadden misdaan.
Daarom werden speciale instellingen opgezet voor jongeren met gedrag waarmee de hulpverlening zich geen raad wist: ze waren bijvoorbeeld suïcidaal, sneden zichzelf of werden gezien als onhandelbaar.
Voor velen pakte dat ongunstig uit. Bhugwandass rapporteerde in 2024 dat veel jongeren in de instellingen in ‘extreem isolement’ terechtkwamen. Gemiddeld brachten ze meer dan twintig uur per dag alleen door op de afdeling Zeer Intensieve Kortdurende Observatie en Stabilisatie (ZIKOS). Medewerkers zetten straffen in om de psychiatrische klachten van de kinderen onder de duim te houden.
‘Het leidt ertoe dat veel jongeren hun emoties niet meer uiten en hun mening niet meer durven geven’, aldus Bhugwandass destijds. Ook werden jongeren ‘gekleineerd, vernederd, uitgescholden of gemanipuleerd’ door de groepsleiders. Het rapport sprak van een ‘extreem repressief klimaat’. De inspectie Gezondheidszorg en Jeugd bevestigde veel van die conclusies.
Inmiddels zijn de ZIKOS-afdelingen gesloten, maar voor veel jongeren kwam dat te laat. Op het hoogtepunt in 2010 kwamen er zo’n drieduizend jongeren in terecht, in 2024 nog zevenhonderd. Minister Sterk van Langdurige Zorg erkende onlangs in de Tweede Kamer al dat de overheid tekort is geschoten. ‘Deze jongeren hadden steun en goede zorg nodig, maar kregen te maken met vergaande vrijheidsbeperkingen en een onveilige omgeving.’
De aanstaande officiële excuses zijn volgens het ministerie van Volksgezondheid nadrukkelijk ‘slechts het begin’ van het hersteltraject voor de gedupeerde jongeren. Eerder dit jaar kwam daarvoor 12 miljoen euro beschikbaar. Het departement werkt samen met jongeren en ervaringsdeskundigen, de VNG, Jeugdzorg Nederland en het Ondersteuningsteam Zorg voor de Jeugd (OZJ) aan een plan om de jongeren te helpen.
Luister ook naar onze politieke podcast ‘De kamer van Klok’:
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant