Bij een aanslag op een drukbezocht café in Damascus zijn donderdagmiddag negen mensen om het leven gekomen en zeker twintig mensen gewond geraakt. De aanslag is nog niet opgeëist, maar menigeen in Syrië wijst naar terreurgroep Islamitische Staat (IS), die fel gekant is tegen de regering van interim-president Ahmad al-Sharaa.
is correspondent Midden-Oosten van de Volkskrant. Hij woont in Amman.
Volgens bronnen van tv-zender Al Jazeera zou een onbekend persoon een primitief explosief onder een tafeltje hebben verstopt om vervolgens de zaak te ontvluchten. ‘De hele zaak schudde’, zei een ooggetuige nadien tegen journalisten. Op videobeelden was de ravage in het theehuis te zien, met bloed en glasscherven verspreid over de vloer.
Opvallend is de locatie. Het café bevindt zich op veertig meter van het Paleis van Justitie, het belangrijkste gerechtshof van de stad. Advocaten en griffiers waren er vaste gasten; onder de doden zijn zes advocaten. ‘Telkens wanneer het land een periode van stabiliteit doormaakt, proberen kwaadwillende partijen die stabiliteit te ondermijnen’, zo zei de gouverneur van Damascus, Maher Marwan Idlibi, in een eerste reactie.
Op die stabiliteit valt wel iets af te dingen: een jaar geleden blies een zelfmoordenaar zichzelf op in de Mar Elias-kerk in hartje Damascus, met 25 doden tot gevolg. Voor zover bekend was dat de bloedigste aanslag in een Syrische kerk sinds 1860. In december volgde een aanslag op een alawitische moskee in de stad Homs. In beide gevallen werd de aanslag opgeëist door een groepering die zichzelf Saraya Ansar al-Sunnah noemt. Deskundigen houden er rekening mee dat het in werkelijkheid een dekmantelorganisatie is voor IS.
Aymenn al-Tamimi, een in Syrië woonachtige jihadisme-expert verbonden aan denktank Middle East Forum, zegt telefonisch dat de locatie en het doelwit wijzen in de richting van IS. ‘Ze hebben twee weken geleden ook een functionaris van het Paleis van Justitie aangevallen (hij raakte gewond, red.). De meest plausibele verklaring is een IS-campagne gericht tegen justitiële, veiligheids- en militaire instituties van de regering.’
De voorgeschiedenis van deze vijandschap is een even bekend als filmwaardig verhaal: zittend president Sharaa is zelf een oud-jihadist die kortstondig samenwerkte met toenmalig IS-leider Abu Bakr al-Baghdadi. Hij ging daarna zijn eigen weg en richtte terreurgroep Jabhat al-Nusra op, die later opging in Hayat Tahrir al-Sham (HTS). Als HTS-leider wist hij eind 2024 een eind te maken aan het moorddadige bewind van dictator Bashar al-Assad.
Tegenwoordig is Sharaa een uitgesproken bondgenoot van de Verenigde Staten en Turkije en wordt hij door IS verketterd als een marionet van het Westen. Eerder dit jaar, ter gelegenheid van de vastenmaand ramadan, bracht IS een verklaring naar buiten waarin stond dat Sharaas regering uit ‘afvalligen’ bestaat tegen wie iedere moslim de wapens zou moeten opnemen. De werkelijke macht zou bij ‘de kruisvaarders’ liggen, die op hun beurt ‘een zielloze pop’ naar voren zouden hebben geschoven.
Andere verklaringen voor de aanslag van donderdag zijn overigens ook denkbaar. De voorbije maanden vonden enkele geruchtmakende rechtszaken plaats tegen voormalige kopstukken uit de Assad-tijd, onder wie Atef Najib, een neef van de gevallen president. Sommigen zien in de moordaanslag daarom een mogelijke wraakactie van Assad-loyalisten.
Sharaas regering sloot zich eerder dit jaar aan bij de mondiale anti-IS-coalitie en krijgt geregeld inlichtingen doorgespeeld van de Amerikanen. In drie maanden tijd, zo maakte het ministerie van Binnenlandse Zaken onlangs bekend, zouden Syrische contraterreureenheden 235 IS-strijders hebben opgepakt, onder wie 37 buitenlanders.
Toch blijft de groepering de kop opsteken. De geografie speelt een rol: in woestijnachtige delen van Midden-Syrië kan IS zich gemakkelijk bewegen. Als gevolg van dertien jaar burgeroorlog is de economische verpaupering bovendien groot, waardoor het vermoedelijk eenvoudig is nieuwe rekruten te werven.
Een bijkomend probleem is de ideologische overlap met Sharaas bewind. Eind 2025, tijdens een bezoek van het Amerikaanse leger aan de stad Palmyra, opende een regeringssoldaat met IS-sympathieën het vuur op de Amerikanen. Hij doodde er drie. ‘Sommige mensen in het militaire establishment hebben opvattingen die lijken op die van IS’, zegt deskundige Tamimi. ‘Ze hebben bijvoorbeeld een hekel aan religieuze minderheden zoals christenen en alawieten (waartoe Assad behoorde, red.). Dat is natuurlijk problematisch.’
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant