Het ‘rijksbrede’ cloudbeleid legt nieuwe regels op tafel om de Rijksoverheid los te trekken van Amerikaanse big tech. Hoewel het gaat om ingrijpende plannen, zijn ze volgens experts niet bindend genoeg.
is techredacteur van de Volkskrant. Hij schrijft onder meer over digitale autonomie, sociale media en games.
Al in juni 2024 trokken Kamerleden aan de bel toen bleek dat kritieke ict-diensten zoals e-mail, data-opslag en vergadersoftware naar Microsoft- en Amazon-systemen werden overgeheveld, wat de digitale autonomie van de overheid ernstig in het gedrang heeft gebracht. De Tweede Kamer accordeerde daarop plannen om een ‘Rijkscloud’ op te richten, voor soevereine ict-systemen, maar die is nog niet klaar.
Ook zonder Rijkscloud wil het kabinet nu al stappen zetten richting digitale onafhankelijkheid. Het spoort ministeries, bestuursorganen en uitvoerende diensten aan afstand te nemen van ‘publieke leveranciers’ – lees: Microsoft, Amazon en Google.
‘Het gebruik van verschillende vormen van cloud binnen de rijksoverheid neemt toe’, schrijft staatssecretaris Willemijn Aerdts (Digitale Economie en Soevereiniteit, D66) in een Kamerbrief. ‘Mede naar aanleiding van gewijzigde geopolitieke verhoudingen is de noodzaak ontstaan om tot een herziening van het rijksbreed cloudbeleid te komen.’
Haar verwijzing naar de geopolitieke situatie betreft de angst dat de Amerikaanse regering Microsoft en consorten om inzage kan vragen in gevoelige Nederlandse data en de Nederlandse overheid kan stilleggen via sanctiewetgeving. Dit gebeurde al bij het Internationaal Strafhof: nadat het in 2024 een arrestatiebevel tegen de Israëlische premier Benjamin Netanyahu had uitgevaardigd, legde Trump hoofdaanklager Karim Khan sancties op waardoor hij bijvoorbeeld niet meer in zijn e-mail kon.
Het kabinet raadt overheden af publieke clouddiensten te gebruiken voor de verwerking van persoonsgegevens en de specifieke kerntaken van een overheid – denk aan het uitdelen van paspoorten of het organiseren van verkiezingen. Hetzelfde geldt voor e-mail en bestandsopslag.
Voor het kabinet is het doel dat deze kritieke systemen op ‘Nederlands-Europese alternatieven’ komen te staan. Dat zijn dan weliswaar ook vaak publieke aanbieders, maar wel onder Europese jurisdictie.
Kees Verhoeven, voormalig D66-Kamerlid en nu onafhankelijk adviseur op het gebied van digitale autonomie, hoort in discussies hierover vaak het Duitse NextCloud langskomen, een steeds populairdere aanbieder van softwarepakketten die Microsoft zou kunnen vervangen. Ook wordt vaak de ‘Open Cloud Alliantie’ genoemd, een samenwerking van de Nederlandse bedrijven Centric, Info Support, Intermax, KPN, Nebul, Previder en Uniserver.
‘We zijn decennialang meegegaan in de mooie verhalen van Amerikaanse big techbedrijven. Die tientallen jaren maak je niet zomaar ongedaan’, zegt Verhoeven. ‘De nieuwe plannen van het kabinet zijn vooral belangrijk omdat ze richting geven aan hoe we gaan overstappen.’ ‘Wat er in het nieuwe beleid staat is goed en welkom’, zegt techexpert en voormalig AIVD-toezichthouder Bert Hubert.
Toch zijn beiden ook kritisch, allereerst omdat er geen extra geld is gereserveerd om in zee te gaan met nieuwe aanbieders. Ook bestaat het beleid uit met name aanbevelingen in plaats van harde verplichtingen. ‘De plannen gaan pas werken als je in passages als ‘het gebruik van de publieke cloud wordt afgeraden’ schrijft ‘wordt verboden’’, zegt Hubert. Hubert en Verhoeven vrezen daarom dat individuele overheidstakken – ministeries, bijvoorbeeld – weinig of geen actie zullen ondernemen.
Een woordvoerder van staatssecretaris Aerdts zegt dat het beleid inderdaad ruimte laat om het status quo in stand te houden, bijvoorbeeld als er geen goede alternatieve aanbieder bestaat. ‘Die keuze moet dan zijn gebaseerd op een gedegen risico-analyse’, zegt de woordvoerder. Organisaties moeten bovendien op papier hebben staan hoe ze blijven functioneren zodra clouddiensten wegvallen waarvan ze afhankelijk zijn.
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant