is econoom en publicist.
Het kabinet presenteerde vorige week zijn voorgenomen stikstofbeleid en doordat Pro-voorman Jesse Klaver hiervoor deze week zijn voorwaardelijke steun uitsprak, begint het er nu op te lijken dat Nederland daadwerkelijk stikstofbeleid gaat voeren. Pro vormt inzake stikstof met D66, CDA en VVD (!) een soort middenkabinet. Maar los van de politiek, is het stikstofbeleid ook effectief (doeltreffend) en efficiënt (doelmatig)?
Misschien wel effectief. Zeker niet efficiënt. Denk maar mee.
Over onze columns
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen. Reageren? E-mail: frank@frankkalshoven.nl
Bereikt het voorgenomen beleid de gestelde doelen? Reduceert Nederland de stikstofuitstoot voldoende om natuurherstel mogelijk te maken, en gaat het land weer ‘van het stikstofslot’? Ja, althans het voorgenomen beleid zou best doeltreffend kunnen zijn. In de Kamerbrief van minister van Landbouw Jaimi van Essen rekenen de ambtenaren voor dat het met de stikstofreductie wel snor zit. Maar het Planbureau voor de Leefomgeving is er nog een diepgaandere studie van aan het maken. We laten dit even rusten en gaan er voor vandaag van uit: het voorgenomen beleid is doeltreffend.
Is het doelmatig? Het kan in elk geval véél doelmatiger. Het kabinet heeft voor het oplossen van dit vraagstuk (opnieuw) een ‘stikstoffonds’ in het leven geroepen, waar 20 miljard euro in zit.
Dat klinkt als een plens geld, en dat is het natuurlijk ook, maar bedenk dat het in feite gaat om een optelsom van overheidsuitgaven in de komende tien jaar, gemiddeld 2 miljard euro per jaar dus. Dat is geen klein bier, maar evenmin een bedrag om opgewonden over naar huis te schrijven.
Maar dan nog. Het pakket is één grote subsidieregen voor de landbouwsector, in het
bijzonder de melkveehouderij. Nergens stuurt het kabinet met prijzen, waar dat toch zeer behulpzaam zou zijn bij het voor de belastingbetaler goedkoper bereiken van de gestelde doelen.
Neem de uitkoopregeling. Het kabinet trekt 2,75 miljard euro uit om de komende tien jaar boeren die willen stoppen met hun bedrijf uit te kopen. Maar waarom? De eerdere twee uitkoopronden hebben wel veel belastinggeld gekost, maar weinig stikstofreductie opgeleverd.
Christian Mulder (gepensioneerd econoom, voorheen werkzaam bij het Internationaal Monetair Fonds en de Wereldbank) rekent in een recent artikel in het economenvakblad ESB voor dat de kosten van de reductie van een kilogram stikstofuitstoot zo’n 4.400 euro bedragen! Dat is het zevenvoudige van de schattingen waarop het beleid was gebaseerd. En dan is er nog niet eens rekening mee gehouden dat sommige veehouders ook wel waren gestopt als er géén uitkoopregeling was geweest. Uitkopen? Niet meer doen.
Wat wel? Nou, zegt Mulder: stikstof belasten met een accijns. ‘Een stikstofbelasting is rechtvaardig (de vervuiler betaalt), efficiënt (duidelijke prikkels tot reductie) en slagvaardig (snel in te voeren en aanpasbaar). Bovendien laat zo’n belasting de keuzevrijheid bij de ondernemer: boeren bepalen zelf hoe zij hun gebruik verminderen.’ Gelijk heeft-ie.
Het kabinetspakket bevat alleen geboden, verboden, normen en subsidie, maar geen enkele prijsprikkel. Ook niet als het bijvoorbeeld gaat over het terugdringen van het gebruik van ‘gewasbeschermingsmiddelen’, oftewel ‘landbouwgif’. Het stevig belasten hiervan (en de opbrengst gebruiken voor het vergemakkelijken van de omschakeling van boerenbedrijven) is een bewezen succesrecept in Denemarken.
Dus: het voorgenomen beleid kan sowieso heel veel beter (want goedkoper voor de belastingbetaler). Maar misschien is inzake stikstof het betere inmiddels de vijand van het goede.
Liever inefficiënt beleid dan geen beleid? Maar het kost me wel moeite om dat op te schrijven, hoor.
Source: Volkskrant