Nederland biedt vanaf maart volgend jaar geen automatische opvang meer aan Oekraïense vluchtelingen die in eigen land onder de dienstplicht vallen. Het gaat in de praktijk om mannen tussen de 23 en 60 jaar, die vanaf dan asiel moeten aanvragen.
is chef van de politieke redactie.
Nederland volgt daarmee een voorstel van de Europese Commissie. Dat is tot stand gekomen na herhaalde en indringende verzoeken van de Oekraïense president Volodymyr Zelensky. Dat schrijft minister Van den Brink van Asiel en Migratie aan de Tweede Kamer.
Na het begin van de Russische invasie in 2022 tuigde Brussel met spoed de Richtlijn Tijdelijke Bescherming op, voor Oekraïners die de oorlog wilden ontvluchten. Zij worden zonder ingewikkelde aanvraagprocedures opgevangen, mogen werken en hebben recht op onderwijs. Zij hoeven geen asiel aan te vragen.
In totaal vangen Europese landen op basis van die richtlijn nu zo’n 4,4 miljoen Oekraïners op. Volwassen mannen vormen ruim een kwart van deze groep. Nederland biedt na vier jaar oorlog nog onderdak aan een kleine 140 duizend Oekraïners.
De ontvangst van de mannen is sinds 2022 een heet hangijzer in de relatie tussen de EU en de regering-Zelensky. Die kampt met een tekort aan militairen en heeft dienstplichtige mannen daarom verboden het land te verlaten. Er zijn slechts enkele uitzonderingen voor de dienstplicht, zoals voor mannen met medische beperkingen, cruciale functies elders, alleenstaande ouders en vaders van drie of meer minderjarige kinderen.
Zelensky roept de EU daarom al jaren op om de grenzen te sluiten voor dienstplichtige mannen. In Oekraïne zelf is het dienstplichtigen streng verboden om het land te verlaten. Op het ontduiken van de mobilisatie staan gevangenisstraffen van drie tot vijf jaar. Ook hangt weigeraars gedwongen transport naar militaire rekruteringscentra boven het hoofd.
Oekraïne verleent daarnaast geen consulaire bijstand aan gevluchte mannen. Zij kunnen hun paspoort alleen in eigen land verlengen.
Het liefst zou Zelensky de mannen die al in Europa zijn terughalen naar Oekraïne, om te vechten of om te werken en bij te dragen aan de economie. Dat laatste gaat niet gebeuren, maar de Europese Commissie stelde de lidstaten onlangs wel voor de tijdelijke bescherming vanaf maart 2027 te staken voor mannen die zich vanaf dat moment nog melden. De lidstaten moeten daarover nu beslissen. Als een meerderheid voor is, wordt de wijziging van kracht.
Nederland stemt in elk geval in met het voorstel. Minister Van den Brink zegt het evenwicht te willen zoeken tussen het bieden van bescherming aan ontheemden en ‘het respecteren van de legitieme defensiebehoeften van Oekraïne’.
Met het sluiten van de opvang voor dienstplichtigen wordt volgens hem ‘voorkomen dat de Europese beschermingsregeling onbedoeld afbreuk doet aan het vermogen van Oekraïne zich te verdedigen tegen de Russische agressie’.
De wijziging betekent niet dat Oekraïense mannen helemaal niet meer in aanmerking komen voor bescherming in Nederland. Zij zullen die dan echter via een reguliere asielaanvraag moeten proberen te verkrijgen. Kansloos is dat niet: het Europees Hof voor de Rechten van de Mens erkent dienstweigering op basis van gewetensbezwaren als mensenrecht.
Luister ook naar onze politieke podcast ‘De Kamer van Klok’:
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant