Na een stroeve start mag het kabinet nu even op adem komen. Dan begint de monsterklus: een begroting maken met genoeg steun in beide Kamers. Maar Jetten heeft in rap tempo al enkele fundamenten kunnen leggen.
is politiek verslaggever van de Volkskrant.
Het is woensdag rond de klok van half zes als premier Rob Jetten zich meldt in de fractiegangen van Progressief Nederland. Hij heeft een afspraak met Jesse Klaver om nog eens scherp te krijgen wat diens wensen zijn voor de begroting die zijn minderheidskabinet in augustus in elkaar moet timmeren. Een politieke deal is bij lange na niet in zicht, maar van paniek ontbreekt elk spoor. ‘Ik vind het logisch dat oppositiepartijen hun huid duur willen verkopen’, zegt de premier met een brede glimlach.
Na een stroeve start begint zijn minderheidskabinet haast ongemerkt dan toch op stoom te komen. De ministersploeg liep eind februari het bordes af met beloftes van doorbraken en goede zin, maar verkeek zich op de welwillendheid van de oppositie om mee te gaan in de plannen om de lasten te verzwaren en te snijden in de sociale zekerheid.
De felle debatten over de AOW-plannen en de arbeidsongeschiktheidsverzekeringen die volgden tegen een achtergrond van internationale onzekerheid, leidden na honderd dagen tot nog slechtere waarderingscijfers dan die van het kabinet-Schoof.
En toch zal Jetten, vlak voor het zomerreces, niet ontevreden terugkijken op zijn eerste maanden. Hij beloofde Nederland doorbraken en hoewel de resultaten nog moeten komen, zijn enkele fundamenten in rap tempo gelegd. Landbouwminister Jaimi van Essen (D66) slaagde erin nog voor de zomer met een stikstofpakket te komen. Deze week bleek ook dat voldoende steun in beide Kamers lonkt. Zeven jaar na de uitspraak van de Raad van State, die de stikstofcrisis inluidde, lijkt de politieke impasse doorbroken.
Ook op asiel en migratie is het beleid grondig verbouwd. De strengere migratieregels – die vooral de gezinshereniging beperken – heeft het kabinet alsnog door beide Kamers gekregen. Het tweestatussenstelsel komt er, het Europese migratiepact is aangenomen. Het kabinet verwacht komend najaar lagere asielcijfers. De Spreidingswet lag onder vuur maar staat overeind.
Voor CDA-asielminister Bart van den Brink is dat een prima start; bij D66 wordt in stilte gevierd dat de strafbaarstelling van illegaliteit onderweg uit het pakket is gevallen. Met kunst- en vliegwerk sloot minister Sjoerdsma intussen in de Eerste Kamer een verbond met Pro, pluste hij 329 miljoen euro bij op zijn begroting en herstelde hij de hulp aan UNRWA, de VN-organisatie voor hulp aan Palestijnen. Tot ongenoegen van een woedende rechtse oppositie en een morrende VVD, die ook enkel kon toezien hoe het ministerie van Buitenlandse Zaken, tegen de zin van de VVD-fractie in, Palestijnse studenten met een studievisum uit Gaza naar Nederland haalt.
Gaandeweg tekent zich de werkwijze af die het kabinet de komende maanden verder zal hanteren. Gedurende de formatie werd daarover veel gespeculeerd. De ene keer over links, dan over rechts? Vooraf deals op deelonderwerpen of toch een totaalakkoord? Het kabinet lijkt voorlopig zoveel mogelijk partijen te vragen naar hun wensen en die mee te nemen in de voorstellen.
De financiële kaders bewaakt het kabinet zelf. Het leidde na het uitbreken van de oorlog in Iran en de oplopende energiekosten tot een steunpakket van bijna een miljard euro. Hoewel de oppositie het onvoldoende vond, was zij niet tegen de maatregelen die er lagen. Datzelfde mechanisme geldt in het stikstofdebat: linkse oppositiepartijen zouden meer willen, maar keren zich ook niet tegen wat er wél gebeurt.
Gaat dat ook werken in de begrotingsonderhandelingen? Van oproepen van Pro en JA21 om nu al kleur te bekennen en te kiezen voor een route over links óf rechts, trekt het kabinet zich niets aan. Het kabinet stelt met alle opgehaalde wensen half augustus zelf een begroting op, laat de oppositie nog een keer langskomen en stuurt die begroting met Prinsjesdag naar de Kamer.
Wijzigingen op de begroting zijn dan alleen nog mogelijk binnen de financiële kaders die het kabinet zelf heeft opgesteld. Miljardenvertimmeringen waarbij de bezuinigingen op de sociale zekerheid worden opgevangen door een zwaardere belasting van winsten en vermogens, zoals Pro wil, worden volgens het kabinet dan lastiger.
Het kabinet kiest daarmee voor politieke powerplay. De boodschap aan de oppositie: durf het weg te stemmen en leg dan zelf maar aan de kiezer uit waarom die opnieuw naar de stembus moet.
Bij Pro zijn ze vooralsnog niet onder de indruk. De fusiepartij heeft de afgelopen maanden aangetoond een partij te zijn waarmee zaken kunnen worden gedaan. Volgens Jetten zal komende zomer blijken of zijn gekozen route om de begroting rond te krijgen de juiste is. ‘We moeten allemaal wennen aan een minderheidskabinet’, zei hij vrijdag in antwoord op vragen over de zoektocht naar meerderheden komende zomer. ‘Dit wordt een hele belangrijke test.’
Luister ook naar onze politieke podcast ‘De Kamer van Klok’:
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant