Met het bezoek aan Lampedusa treedt paus Leo XIV in de voetsporen van zijn voorganger Franciscus, die in 2013 aandacht vroeg voor het lot van vluchtelingen. Leo verkoos de reis naar Lampedusa boven de viering van 250 jaar Amerikaanse onafhankelijkheid in Washington.
is correspondent Italië, Griekenland en de westelijke Balkan voor de Volkskrant. Ze woont in Rome.
‘Laat de wereld van vandaag en morgen menselijker zijn, voor iedereen’, zei paus Leo zaterdagochtend in bijzijn van honderden toeschouwers. Een boodschap die nauwelijks verschilde van die van zijn voorganger, die op het eiland stilstond bij de ‘globalisering van onverschilligheid’.
Theoloog Jonathan Lambaerts van de KU Leuven leest in het ‘symbolische’ bezoek dan ook vooral een herbevestiging van de boodschap van Franciscus dertien jaar terug. ‘Hij wil opnieuw aandacht vragen voor het lot van vluchtelingen, omdat hun positie steeds verder verslechterd.’
De paus had zijn kleding erop aangepast. ‘Normaal gesproken hij zich uitbundiger dan zijn voorganger, maar voor deze gelegenheid koos hij voor dezelfde soberheid als Franciscus.’
Omdat de datum van het bezoek samenvalt met de viering van 250 jaar onafhankelijkheid van de Verenigde Staten, zagen velen er een boodschap in voor Donald Trump. Een uitnodiging van het Witte Huis voor festiviteiten in Washington sloeg de paus af.
Of de dag bewust is gekozen, durft Lambaerts niet te zeggen. Opvallend noemt hij de timing wel. ‘Het Vaticaan zal het nooit toegeven, daar zijn ze te diplomatiek voor, maar er zijn te veel toevalligheden om uit te gaan van alleen een ongelukkige planning.’
Vrijdag sprak paus Leo de Amerikanen toe via een videoverbinding vanuit Rome. In de speech prees hij de geschiedenis van gastvrijheid van de VS en benadrukte hij de belangrijke rol die immigranten hebben gespeeld in de vorming van zijn geboorteland.
‘Leo daagt Trump uit’ luidde een kop op de voorpagina van de Italiaanse krant Corriere della sera een dag later. Hoewel de paus de Amerikaanse president niet bij naam noemde, is het geen geheim dat die weinig op heeft met Trumps immigratiebeleid, waarvan hij de gevolgen vorig jaar ‘onmenselijk’ noemde. Toen hij de door Amerika en Israël gestarte oorlog in Iran openlijk bekritiseerde, bekoelde de relatie nog meer.
Tijdens het bezoek van Lampedusa, dat 3,5 uur duurde, bezocht Leo een begraafplaats voor migranten die op zee stierven. Het Italiaanse eiland, op slechts 100 kilometer voor de kust van Tunesië, staat bekend als de ‘poort naar Europa’, maar lang niet iedereen slaagt erin het levend te bereiken. Duizenden mensen kwamen de afgelopen jaren om tijdens de oversteek. De Internationale Organisatie voor Migratie (IOM) noemt 2026 ‘een van de dodelijkste jaren’. 865 migranten overleefden de reis niet.
Het merendeel dat Italië wel bereikt, komt aan op Lampedusa. Dat leidde in het verleden vaak tot schrijnende taferelen. Maar die situaties behoren tot het verleden, zei burgemeester Filippo Mannino deze week tegen een lokale krant.
‘In 2023 zag ik mensen die in de openlucht hun behoefte deden, in hun eigen urine lagen en op vieze matrassen sliepen. We hebben de organisatie nu vele malen beter op orde.’ Dat steeds minder mensen de oversteek wagen, draagt daar ook aan bij. Dit jaar arriveerden ruim veertienduizend migranten in Italië, een halvering ten opzichte van dezelfde periode een jaar eerder.
De paus richtte zich Op Lampedusa ook tot Europa, dat migratie niet langer als een tijdelijke crisis moet behandelen. Europa heeft volgens hem de plicht migranten ‘te verwelkomen, beschermen en te laten integreren’ en met een langetermijnoplossing te komen.
Op de plek waar de Europese grensbewakers van Frontex donderdag nog 22 mannen, vrouwen en kinderen uit Eritrea, Ethiopië en Soedan aan land brachten, zegende Leo een plaquette. De betonnen kade heet niet langer Favaloro, maar: ‘Paus Franciscus-pier, plek van aankomst, hoop en menselijkheid.’
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant