Met het idee van de gesloten jeugdzorg was weinig mis, met de uitvoering des te meer.
In het Volkskrant Commentaar wordt het standpunt van de krant verwoord. Het komt tot stand na een discussie tussen de commentatoren en de hoofdredactie.
Vooropgesteld: voor iedereen met kritiek op de medewerkers van de instellingen voor gesloten jeugdzorg is het vanaf de zijlijn makkelijk praten. Wat doe je met een tiener die voortdurend zichzelf en het personeel in gevaar brengt en steeds weigert een mesje af te geven waarmee hij zichzelf aan het verwonden is, zoals kinder- en jeugdpsychiater Manouche van Alst zich in 2024 afvroeg in deze krant. ‘Of een meisje van amper 15 jaar met een lege blik in haar ogen, met zoveel zelfhaat in zich dat het ons op geen enkele manier lukte om met haar in contact te komen voor de beoogde behandeling.’
Dat zijn gevallen waar de speciale afdelingen voor Zeer Intensieve Kortdurende Observatie en Stabilisatie (Zikos) voor waren bedoeld. Vanuit de beste politieke bedoelingen werden die in 2008 in het leven geroepen. Tot dat jaar belandden jongeren met ernstige problemen vaak in de jeugdgevangenissen, waarin zij dus zonder dat zij iets hadden misdaan tussen criminele jongeren terechtkwamen. Dat vond niemand een wenselijke situatie.
De speciale ‘gesloten jeugdzorg’ werd in het leven geroepen: kinderrechters kunnen jongeren met ernstige gedragsproblemen, psychiatrische problematiek of een verslaving onder dwang laten opnemen als zij een gevaar vormen voor zichzelf of hun omgeving. In de praktijk echter namen veel gesloten jeugdzorginstellingen de gevangenisgebouwen en het bijbehorende personeel over, waardoor er ook weinig veranderde aan het repressieve regime.
Het pijnlijke vervolg is bekend. Ervaringsdeskundige Jason Bhugwandass rapporteerde in 2024 na onderzoek dat veel jongeren in de instellingen in ‘extreem isolement’’ terechtkwamen. Medewerkers zetten straffen in om de psychiatrische klachten van de kinderen onder de duim te houden. Veel jongeren zijn ‘gekleineerd, vernederd, uitgescholden of gemanipuleerd’ door de groepsleiders. Het rapport sprak van een ‘extreem repressief klimaat’. De inspectie Gezondheidszorg en Jeugd bevestigde veel van die conclusies.
De Zikos-afdelingen zijn inmiddels gesloten, maar voor duizenden jongeren kwam dat te laat. Velen kampen met de naweeën en soms ernstige klachten.
De overheid heeft hier een diepe verantwoordelijkheid te dragen: het gaat om jongeren die van staatswege onder toezicht waren geplaatst. Niet zelden ook om jongeren die uit huis werden gehaald omdat het daar niet veilig was, waarna het geweld zich in nog ernstiger vorm dan thuis herhaalde.
Bovendien speelden deze taferelen zich af terwijl op nationaal niveau al volop onderzoek werd gedaan naar het geweld in internaten, pleeggezinnen en andere jeugdinstellingen van de overheid na 1945. Terwijl opeenvolgende bewindslieden plechtig beterschap beloofden voor gebeurtenissen in de vorige eeuw, werden in de Zikos-afdelingen jonge mensen gewoon weer aan hun lot overgelaten. Veel wranger wordt het niet.
In augustus bieden de betrokken ministeries, gemeenten en instellingen officieel excuses aan, liet het kabinet vrijdag weten. Er is geld vrijgemaakt voor het ‘hersteltraject’. Het beste wat daarover kan worden gezegd, is dat de overheid in elk geval een keer breekt met de traditie om pas na vele decennia te erkennen dat er ergens grote fouten zijn gemaakt.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant