De pogingen van opeenvolgende kabinetten om nieuwkomers te straffen als zij te laat inburgeren, eindigen voor de overheid definitief in een deceptie: het kabinet begint komend najaar met het terugbetalen van duizenden boetes. Alle openstaande bedragen worden kwijtgescholden.
is chef van de politieke redactie.
Mensen die geld leenden om de kosten van hun inburgeringsprogramma te betalen, hoeven die lening bovendien niet terug te betalen. Reeds afgeloste leningen zal de overheid retourneren. Het kabinet zet 9 miljoen euro opzij voor de herstelactie.
Daarmee komt definitief een einde aan een langdurig juridisch steekspel om de kosten van de inburgering. In de Wet Inburgering 2013 besloot het tweede kabinet-Rutte (2012-2017) nieuwkomers in hoge mate zelf verantwoordelijk te maken voor hun eigen inburgeringstraject: zie moesten hun eigen taallessen regelen en daar zelf geld voor lenen. Als zij niet op tijd slaagden voor hun examen, konden zij rekenen op boetes.
Al in 2018 maakte de Nationale Ombudsman in zijn rapport Een valse start bezwaar tegen de gang van zaken. Het werd nieuwkomers in zijn ogen onnodig moeilijk gemaakt om mee te doen in de samenleving: mensen werden kort na hun aankomst al gedwongen om schulden te maken en bovendien geconfronteerd met boetes voor zaken waar zij niet altijd zelf schuld aan hadden. Als voorbeeld noemde hij oudere, analfabete nieuwkomers die het niet lukte de taal te leren.
De zaak kreeg vorig jaar een nieuwe wending toen eerst het Europese Hof van Justitie en daarna ook de Raad van State oordeelden dat het opleggen van boetes onrechtmatig was. Eisen stellen aan inburgering mag, omdat het leren van de taal en kennismaken met de regels in het gastland bijdraagt aan integratie, maar gelet op de ‘speciale behoeften, specifieke omstandigheden en bijzondere kwetsbaarheid’ van mensen die bescherming hebben gekregen, verzet het Europees recht zich ertegen dat lidstaten de kosten van deze maatregelen door de statushouders zelf laten dragen.
Alleen in uitzonderlijke gevallen kan er volgens het Europese Hof een geldboete worden opgelegd, zoals bij een bewezen en aanhoudend gebrek aan bereidheid tot integratie. ‘Dat personen die internationale bescherming genieten in beginsel alle kosten van de inburgeringscursussen en -examens moeten dragen, is een onredelijke last. Daardoor wordt de integratie juist belemmerd’, aldus het Hof van Justitie. De Raad van State nam die uitspraak over.
De zaak was aanhangig gemaakt door een Eritrese asielzoeker met een verblijfsvergunning voor bepaalde tijd, die er niet in slaagde binnen drie jaar alle onderdelen van het inburgeringsexamen te halen. Hij kreeg een boete van 500 euro. Ook moest hij zijn bij de Dienst Uitvoering Onderwijs (DUO) afgesloten lening van 10 duizend euro terugbetalen.
Het kabinet-Schoof toonde zich vorig jaar nog onaangenaam getroffen door de uitspraken en kondigde aan ‘te gaan onderzoeken welke ruimte er volgens de rechter wel is’. Minister Aartsen van Werk en Participatie (VVD) laat de Tweede Kamer nu echter weten dat die zoektocht weinig heeft opgeleverd.
Hij begint met terugbetalen: ‘Ik zie mij genoodzaakt alle reeds genomen en vaststaande besluiten bij verwijtbare termijnoverschrijdingen te herzien.’
Voor een deel was de overheid al teruggekeerd op haar schreden. In de herziene Wet Inburgering (uit 2022) is de inburgeringsverplichting gebleven maar zijn de kosten voor rekening van de overheid.
De boetebepaling bleef wel staan, maar werd vorig jaar na de uitspraak van de Raad van State opgeschort. Nu komt die definitief te vervallen. ‘Ik zie juridisch geen ruimte om voor asielstatushouders wederom een boete door DUO voor een gebrek aan resultaat in te voeren’, aldus Aartsen.
Op lager bestuurlijk niveau kunnen gemeenten nog wel boetes opleggen, maar niet stelselmatig en dus alleen als inburgeraars aantoonbaar en verwijtbaar niet aan hun verplichtingen voldoen. Ieder individueel geval moet dan goed onderbouwd zijn.
Luister ook naar onze politieke podcast ‘De kamer van Klok’:
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant